Είναι τουλάχιστον οξύμωρο να συζητάμε για Τεχνητή Νοημοσύνη και iJustice, όταν οι Κυβερνήσεις αμελούν, διαχρονικά, να λύσουν το βασικότερο στεγαστικό πρόβλημα της Δικαιοσύνης, αναγκάζοντας το σύστημα να λειτουργεί σε απαρχαιωμένα κτίρια και χαρτόκουτα.

Του Νέστορα Βασιλείου*,

*Ανώτερος Σύμβουλος Επικοινωνίας The Medium

Στο πρώτο μέρος, είδαμε μέσα από τα ευρήματα της ευρωπαϊκής Έκθεσης για το Κράτος Δικαίου την σκληρή πραγματικότητα των πολυετών καθυστερήσεων στα δικαστήρια, την αδυναμία εκτέλεσης των αποφάσεων λόγω της νομοθετικής στασιμότητας, αλλά και την καθυστέρηση λειτουργίας των εξειδικευμένων δικαστηρίων. Πώς, όμως, απαντά το κράτος απέναντι σε αυτό το πρόβλημα ψηφιακά και κτιριακά;

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Στο περίμενε για μια εξαετία - Πως η δικαιοσύνη τουμπάρει την ανάπτυξη (Μέρος Α)

Ψηφιακό άλμα με iJustice

Στο μέτωπο της ψηφιοποίησης, τα πράγματα φαίνεται να κινούνται προς την έξοδο του βάλτου, όπου παρέμεναν καθηλωμένα τα τελευταία χρόνια.

Όπως ανέφερε ο Υφυπουργός Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής, Δρ Νικόδημος Δαμιανού, η ολοκλήρωση της Α’ Φάσης της νέας πλατφόρμας διαχείρισης δικαστικών υποθέσεων iJustice αποτελεί την αφετηρία μιας μεγάλης προσπάθειας για τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό της Δικαιοσύνης.

Μέχρι να φτάσουμε στη σημερινή αναβάθμιση, το βάρος σήκωσε το μεταβατικό iJustice, το οποίο άντεξε έναν εξωπραγματικό όγκο πάνω από 102.000 δικαστικές υποθέσεις, περίπου 1,3 εκατομμύρια καταχωρήσεις και σχεδόν 3,5 εκατομμύρια έγγραφα συνολικού όγκου 5 Terabytes. Ωστόσο, η τεχνολογία από μόνη της δεν αποτελεί πανάκεια.

Είναι χαρακτηριστικό πως ο Πρωτοκολλητής του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Ανδρέας Τσερκέζος, ερωτηθείς σχετικά, απάντησε ότι το iJustice δεν θα λύσει το πρόβλημα των καθυστερήσεων από μόνο του, σημειώνοντας ότι «βάζει και εκείνο το λιθαράκι του» στη συνολική προσπάθεια που καταβάλλεται. Επισήμανε παράλληλα με νόημα ότι οι καθυστερήσεις παραμένουν μια «μεγάλη πληγή, η οποία ευελπιστούμε κάποια στιγμή να επουλωθεί».

Ακόμα και σήμερα, η Κομισιόν υπενθυμίζει ότι οι διαδικασίες που βασίζονται στο χαρτί εξακολουθούν να είναι ευρέως διαδεδομένες στα κυπριακά δικαστήρια. Το πλήρως ολοκληρωμένο ηλεκτρονικό σύστημα διαχείρισης υποθέσεων δεν αναμένεται, σημειώνει, πριν από το 2030.

Χρειάζονται νέα κτίρια

Την ίδια ώρα, το πρόβλημα αγγίζει και τα ίδια τα κτίρια. Ο Πρόεδρος του Παγκυπρίου Δικηγορικού Συλλόγου, Μιχάλης Βορκάς, έθεσε επιτακτικά την ανάγκη να φτιαχτεί επιτέλους ένα νέο, ενιαίο Δικαστικό Μέγαρο στη Λευκωσία, ικανό να στεγάσει όλες τις δικαιοδοσίες. Η αναφορά αυτή εκθέτει την αδιανόητη αδράνεια της εκτελεστικής εξουσίας, η οποία ενώ διατυμπανίζει, διαχρονικά, ότι κόπτεται για τη δημιουργία συνθηκών βιώσιμης ανάπτυξης καταδέχεται να στεγάζει τα δικαστήρια σε Μέγαρα που δεν μπορούν να ακολουθήσουν τα αφηγήματά της.

Είναι τουλάχιστον οξύμωρο να συζητάμε για Τεχνητή Νοημοσύνη και iJustice, όταν οι Κυβερνήσεις αμελούν, διαχρονικά, να λύσουν το βασικότερο στεγαστικό πρόβλημα της Δικαιοσύνης, αναγκάζοντας το σύστημα να λειτουργεί σε απαρχαιωμένα κτίρια και χαρτόκουτα.

Υπάρχουν και θετικά

Παρά τη ζοφερή εικόνα των καθυστερήσεων και των αναχρονισμών, θα ήταν παράλειψη να μην καταγραφούν οι προσπάθειες του συστήματος να γυρίσει σελίδα.

Η ευρωπαϊκή έκθεση αναγνωρίζει ότι η εκκαθάριση των συσσωρευμένων εκκρεμουσών υποθέσεων σημειώνει πρόοδο. Αποκορύφωμα αυτής της προσπάθειας είναι πως, για το 2024, το ποσοστό διεκπεραίωσης για αστικές και εμπορικές υποθέσεις στα πρωτοβάθμια δικαστήρια άγγιξε το 154%, αποτελώντας το υψηλότερο ποσοστό σε ολόκληρη την ΕΕ.

Ωστόσο, η πραγματικότητα πίσω από το ρεκόρ έχει διπλή ανάγνωση. Όπως καταγράφει η Κομισιόν, σημειώθηκε σημαντική μείωση των νέων εισερχόμενων υποθέσεων, γεγονός που συνέβαλε σε αυτό το ποσοστό. Το πλέον ανησυχητικό είναι πως όλοι οι φορείς της Δικαιοσύνης αναφέρουν ότι οι αργές διαδικασίες είναι ένας από τους λόγους, για τους οποίους πολίτες και επιχειρήσεις αποφεύγουν να προσφύγουν στα δικαστήρια για να διεκδικήσουν το δίκιο τους. Κι αυτό εξηγεί, εν μέρει, τη μείωση της ροής νέων υποθέσεων. Ειρήσθω εν παρόδω το γεγονός αυτό δίνει χρόνο στους δικαστές να χτυπήσουν τον σκληρό πυρήνα των εκκρεμουσών υποθέσεων που χρονίζουν.

Οι υποθέσεις που δεν φαίνεται να μειώνονται και ενδεχομένως πλέον να αφορούν την πλειοψηφία των υποθέσεων που καταχωρούνται, είναι αυτές που σχετίζονται με τις διαδικασίες των εκποιήσεων. H Δικαστική Εξουσία, ωστόσο, δεν φαίνεται διατεθειμένη να δημιουργήσει την ειδική δικαιοδοσία γι’ αυτές τις υποθέσεις όπως προβλέπει σχετική νομοθεσία που ψηφίστηκε εδώ και χρόνια από τη Βουλή.

Στα αμιγώς θετικά, πάντως, προσμετράται η εφαρμογή των νέων δικονομικών κανόνων, οι οποίοι βελτίωσαν αισθητά τη διαχείριση μειώνοντας τις περιττές αναβολές, καθώς και η δημιουργία διακριτού κλάδου διοικητικής δικαιοσύνης.

Παράλληλα, ανοίγει ο ορίζοντας της ψηφιοποίησης. Ο Υφυπουργός προανήγγειλε ότι στον ευρύτερο σχεδιασμό περιλαμβάνονται πλέον η ψηφιακή ηχογράφηση δικαστικών διαδικασιών με αξιοποίηση Τεχνητής Νοημοσύνης, η διεξαγωγή τηλεδικών και η εγκατάσταση οθονών για άμεση προβολή τεκμηρίων.

Η πρόοδος στην εκκαθάριση των παλιών υποθέσεων και τα τεχνολογικά βήματα δείχνουν ότι η κατάσταση είναι αναστρέψιμη και υπάρχει θέληση για να βελτιωθούν τα πράγματα. Όμως, η πραγματική οικονομία καλείται να συμβιβαστεί και να περιμένει τουλάχιστον μέχρι το 2030. Όσο η εκτέλεση αποφάσεων μένει γράμμα κενό, το Εμπορικό Δικαστήριο και το Ναυτοδικείο αγνοούνται και οι εφέσεις λιμνάζουν για χρόνια, το σύστημα θα συνεχίσει, δυστυχώς, να τουμπάρει την ανάπτυξη.