Πέρασε νέος ευρωπαϊκός κανονισμός που αντικαθιστά το υφιστάμενο πλαίσιο του 2019, ενισχύει τον ρόλο της Κομισιόν, εισάγει νέους κανόνες για διασυνοριακές επενδύσεις και βάζει στο μικροσκόπιο τις αδιαφανείς εταιρικές δομές. Ο Παντελής Χριστοφίδης εξηγεί στο Economy Today τι σημαίνει για την Κύπρο και τους επενδυτές.

Του Ξένιου Μεσαρίτη

Έρχεται, κατόπιν ευρωπαϊκών οδηγιών, περαιτέρω αυστηροποίηση στον έλεγχο των άμεσων ξένων επενδύσεων. Η αυστηροποίηση προκύπτει μόλις μερικές βδομάδες μετά την για πρώτη φορά εφαρμογή του Μηχανισμού Ελέγχου Ξένων Επενδύσεων στην Κύπρο.

Στις 8 Ιουνίου 2026, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπό την Προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας, δημοσίευσε το τελικό κείμενο του νέου Κανονισμού σχετικά με τον Έλεγχο των Ξένων Επενδύσεων στην Ένωση, ο οποίος θα αντικαταστήσει τον υφιστάμενο Κανονισμό (ΕΕ) 2019/452.

Η εξέλιξη ακολουθεί την έγκριση του κειμένου από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 19 Μαΐου 2026 με ευρεία πλειοψηφία 508 ψήφων υπέρ, 64 κατά και 90 αποχές.

Όπως εξηγεί στο Economy Today ο Παντελής Χριστοφίδης, Δικηγόρος – Επικεφαλής του Τμήματος Ευρωπαϊκού και Κανονιστικού Δικαίου του Δικηγορικού Γραφείου Λ. Παπαφιλίππου & ΣΙΑ ΔΕΠΕ, η δημοσίευση του Κανονισμού στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναμένεται εντός των επόμενων ημερών, με την έναρξη ισχύος να ακολουθεί 20 ημέρες αργότερα. Οι περισσότερες πρόνοιες, ωστόσο, θα τεθούν σε εφαρμογή 18 μήνες μετά την έναρξη ισχύος του.

Είχε ήδη προσαρμοστεί η Κύπρος;

Σύμφωνα με τον κ. Χριστοφίδη, η Κυπριακή Δημοκρατία είχε ήδη κινηθεί προς την κατεύθυνση του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου. Ο περί της Θέσπισης Πλαισίου για Έλεγχο των Άμεσων Ξένων Επενδύσεων Νόμος του 2025 τέθηκε σε ισχύ στις 2 Απριλίου 2026 και, όπως επισημαίνει, ενσωμάτωσε σημαντικές πτυχές του τότε υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκού κανονισμού.

Μεταξύ άλλων, ο κυπριακός νόμος καλύπτει υποδομές ζωτικής σημασίας στους τομείς της ενέργειας, των μεταφορών, της ύδρευσης, της υγείας, της παιδείας, του τουρισμού, των επικοινωνιών, των μέσων ενημέρωσης, της επεξεργασίας ή αποθήκευσης δεδομένων, του αεροδιαστήματος, της άμυνας και των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.

Παράλληλα, περιλαμβάνει αναφορά σε γη και ακίνητα που είναι κρίσιμα για τη λειτουργία τέτοιων υποδομών, καθώς και σε τεχνολογίες κρίσιμης σημασίας, είδη διπλής χρήσης και πρόσβαση σε ευαίσθητες πληροφορίες, περιλαμβανομένων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

Όπως μας υπογράμμισε, ιδιαίτερη σημασία υπάρχει και στην πρόνοια που επιτρέπει στο Υπουργείο Οικονομικών να εξετάζει επενδύσεις ακόμη και όταν αυτές δεν εμπίπτουν στο πλαίσιο υποχρεωτικής κοινοποίησης, εφόσον υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να θεωρηθεί ότι ενδέχεται να επηρεάσουν την ασφάλεια ή τη δημόσια τάξη.

Μάλιστα, η αρμόδια αρχή δύναται να ασκήσει την εξουσία αυτή μέχρι και 15 μήνες μετά την πραγματοποίηση μιας επένδυσης, ενώ σε περιπτώσεις μη κοινοποίησης επένδυσης που έπρεπε να κοινοποιηθεί, το σχετικό δικαίωμα μπορεί να ασκηθεί ακόμη και πέντε χρόνια αργότερα.

Άρα, «το Υπουργείο Οικονομικών μπορεί να εξετάσει επένδυση έως και πέντε χρόνια μετά, εάν αυτή δεν κοινοποιήθηκε ενώ υπήρχε σχετική υποχρέωση.»

Παρότι αρκετές πρόνοιες έχουν ήδη υιοθετηθεί από την κυπριακή νομοθεσία, ο νέος κανονισμός εισάγει και μια σειρά από νέες δεσμευτικές ρυθμίσεις για όλα τα κράτη-μέλη.

Η επιδείνωση της γεωπολιτικής κατάστασης φέρνει τις αλλαγές

«Ένα από τα στοιχεία που ξεχωρίζει, είναι η ρητή αναφορά στον ρόλο της γεωπολιτικής», μας σημειώνει ο κ. Χριστοφίδης. Όπως αναφέρεται στο προοίμιο του νέου Κανονισμού, η ανάγκη ενίσχυσης των μηχανισμών ελέγχου συνδέεται με την ολοκλήρωση των παγκόσμιων οικονομιών, αλλά και με τον πόλεμο και τις γεωπολιτικές εντάσεις που επηρεάζουν ολοένα περισσότερο το επενδυτικό περιβάλλον.

Αυστηρότεροι κανόνες για επενδύσεις σε περισσότερες από μία χώρες

Ο νέος Κανονισμός εισάγει ειδικούς κανόνες για επενδύσεις που αφορούν περισσότερα από ένα κράτη-μέλη. Όπως εξηγεί ο κ. Χριστοφίδης, οι επενδυτές θα πρέπει να καταβάλλουν κάθε προσπάθεια ώστε οι κοινοποιήσεις να υποβάλλονται την ίδια ημέρα σε όλα τα ενδιαφερόμενα κράτη-μέλη, ενώ θα απαιτείται σαφής αναφορά στις αντίστοιχες καταχωρίσεις.

Παράλληλα, προβλέπεται στενότερος συντονισμός μεταξύ των εθνικών αρχών και δυνατότητα συμμετοχής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις σχετικές συζητήσεις.

Περισσότερες εξουσίες για την Κομισιόν

Ο κ. Χριστοφίδης επισημαίνει ότι ενισχύεται ουσιαστικά και ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Μεταξύ άλλων, η Επιτροπή θα μπορεί να εκδίδει γνώμες προς κράτη-μέλη με προτεινόμενα μέτρα μετριασμού κινδύνων για συγκεκριμένες επενδύσεις. Θα μπορεί επίσης να εκδίδει δεόντως αιτιολογημένες γνώμες προς όλα τα κράτη-μέλη όταν κρίνει ότι δύο ή περισσότερες ξένες επενδύσεις ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά την ασφάλεια ή τη δημόσια τάξη της Ένωσης.

Στο μικροσκόπιο οι αδιαφανείς ιδιοκτησιακές δομές

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εισαγωγή ρητής αναφοράς στις λεγόμενες «αδιαφανείς ιδιοκτησιακές δομές». Πρόκειται για περιπτώσεις όπου δεν είναι σαφές ή είναι δύσκολο να εξακριβωθεί ποιος είναι ο πραγματικός δικαιούχος μιας οντότητας, λόγω σύνθετων εταιρικών σχημάτων, πολλαπλών επιπέδων ιδιοκτησίας ή χρήσης εντολοδόχων μετόχων.

Σύμφωνα με τον κ. Χριστοφίδη, «η ύπαρξη τέτοιων δομών θα λαμβάνεται πλέον υπόψη κατά την αξιολόγηση μιας επένδυσης και του κατά πόσο αυτή ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά την ασφάλεια ή τη δημόσια τάξη.»

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Δεκάδες εκατομμύρια στο Governor's Beach – Ανάπτυξη δίπλα στη Ναυτική Βάση Μαρί

Θα μπορούν να γίνονται καταγγελίες

Μία ακόμη καινοτομία του νέου κανονισμού αφορά τη δυνατότητα υποβολής πληροφοριών με εμπιστευτικό τρόπο προς τις αρμόδιες αρχές των κρατών-μελών και προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ερωτηθείς για το ποιος μπορεί να υποβάλλει καταγγελίες ο Παντελής Χριστοφίδης εξηγεί ότι η διαδικασία αυτή θα μπορεί να αξιοποιείται από οικονομικούς φορείς, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και κοινωνικούς εταίρους, περιλαμβανομένων συνδικαλιστικών οργανώσεων.

Η νέα πραγματικότητα για τις ξένες επενδύσεις

Επί της ουσίας, ο νέος κανονισμός αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη μετατόπιση που παρατηρείται διεθνώς. Δηλαδή, σε έναν κόσμο όπου οι επενδύσεις συνδέονται ολοένα περισσότερο με ζητήματα ασφάλειας, τεχνολογίας, ενέργειας και γεωπολιτικής επιρροής, οι ευρωπαϊκές αρχές επιδιώκουν να γνωρίζουν όχι μόνο πόσα κεφάλαια εισέρχονται στην αγορά, αλλά και ποιος βρίσκεται πίσω από αυτά. Προφανώς, το στοίχημα για χώρες όπως η Κύπρος, που βασίζονται διαχρονικά στην προσέλκυση ξένων επενδύσεων, είναι η διατήρηση της ελκυστικότητας του επενδυτικού περιβάλλοντος, μέσα σε ένα πλαίσιο αυξημένων ελέγχων και απαιτήσης για διαφάνεια.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Σε τροχιά «de-offshorization» τα εμπιστεύματα στην Κύπρο