Οι φιλοδοξίες του προέδρου Τραμπ για τη Γροιλανδία έχουν φέρει στο προσκήνιο την Αρκτική – μια περιοχή που βρίσκεται στην στρατηγική ατζέντα πολλών χωρών εδώ και πολύ καιρό.
Η Μόσχα, η Ουάσιγκτον, το Πεκίνο και τελευταία, η Ευρώπη, έχουν εμπλακεί σε ένα «μεγάλο παιγνίδι» σε αυτήν την Πολική περιοχή, που για καιρό ήταν μια γεωπολιτική υποσημείωση. Αλλά με το λιώσιμο των πάγων της Αρκτικής και χάρη στις νέες τεχνολογίες, η περιοχή έχει γίνει πολύ πιο προσβάσιμη για τη ναυσιπλοία και κυρίως για την εκμετάλλευση των πλούσιων πόρων της.
Οι συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας για τον τερματισμό της σύγκρουσης στην Ουκρανία αφορούν στην πραγματικότητα έναν επαναπροσδιορισμό ολόκληρης της σχέσης μεταξύ των δύο χωρών – και στην Αρκτική.
Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες μετέχουν ήδη στην επιχείρηση «Αρκτική Αντοχή», στέλνοντας τώρα στρατιώτες στη Γροιλανδία. Σύμφωνα με την Στοκχόλμη μάλιστα, θα σταλούν αρκετές χιλιάδες στρατιώτες από διάφορες συμμαχικές χώρες.
Στη νέα «Αρκτική Στρατηγική» των Ηνωμένων Πολιτειών, που δημοσιεύτηκε το 2024, τονίζεται ότι η περιοχή είναι ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ. Η Αρκτική ορίζεται μάλιστα ως το βόρειο μέτωπο του Ινδο-Ειρηνικού θεάτρου, ένα βασικό σημείο για την κατανόηση της επιθετικότητας της Ουάσιγκτον προς τη Γροιλανδία.
Η Αρκτική διαθέτει θαλάσσια στρατηγικά σημεία, όπως ο Βερίγγειος Πορθμός και η Θάλασσα του Μπάρεντς – τα οποία, χάρη στην κλιματική αλλαγή, καθίστανται στρατηγικά για τη ναυτική κυκλοφορία, ανοίγοντας νέες οδούς επικοινωνίας και αυξάνοντας έτσι τον διεθνή ανταγωνισμό. Σε αυτό το έγγραφο, η Ουάσιγκτον αναφέρει ότι οι δραστηριότητες της Κίνας και της Ρωσίας στην Αρκτική – και η αυξανόμενη συνεργασία τους – αλλάζει τη σταθερότητα και το συνολικό πλαίσιο ασφάλειας του ΝΑΤΟ
Ο παράγοντας Κίνας
Για τους Αμερικανούς, ο μεγαλύτερος αποσταθεροποιητικός παράγοντας στην Αρκτική είναι η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας. Παρατηρείται ότι το Πεκίνο συμπεριλαμβάνει την Αρκτική στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό του και επιδιώκει να αυξήσει την επιρροή και τις δραστηριότητές του. Αν και η Κίνα δεν είναι αρκτικό έθνος, προσπαθεί να εκμεταλλευτεί τη συνεχιζόμενη δυναμική στην Αρκτική για να επιδιώξει μεγαλύτερη επιρροή και πρόσβαση, να αξιοποιήσει τους πόρους της και να διαδραματίσει μεγαλύτερο ρόλο στη διαχείριση του Απώτατου Βορρά.
Για παράδειγμα, το Πεκίνο προωθεί την κατασκευή υπερσύγχρονων παγοθραυστικών και, κατά τη διάρκεια των 13 ερευνητικών αποστολών στην Αρκτική που έχουν διεξαχθεί μέχρι σήμερα, τα πλοία της έχουν δοκιμάσει, μεταξύ άλλων δραστηριοτήτων, μη επανδρωμένα υποβρύχια drones.
Τα τελευταία χρόνια, το Πολεμικό Ναυτικό της Κίνας πραγματοποιεί ασκήσεις γύρω από την Αρκτική ζώνη, παράλληλα με το Ρωσικό Ναυτικό. Η πολιτική του Πεκίνου για την Αρκτική του 2018 υποστηρίζει ότι και τα μη αρκτικά κράτη θα πρέπει να συμβάλουν στο «κοινό μέλλον της ανθρωπότητας» της περιοχής λόγω της παγκόσμιας σημασίας της Αρκτικής. Ο «Πολικός Δρόμος του Μεταξιού» έχει χρησιμοποιηθεί για να κερδίσει έδαφος με επενδύσεις σε υποδομές και φυσικούς πόρους, όπως στη Γροιλανδία, όπου, ωστόσο, οι περισσότερες κινεζικές εταιρείες έχουν εκτοπιστεί, μεταξύ άλλων από παραχωρήσεις εξόρυξης, με τη βούληση της Δανίας.
Το λιώσιμο των πάγων
Ο σημαντικότερος λόγος για την ανανεωμένη σημασία της Αρκτικής είναι η βελτιωμένη προσβασιμότητα. Η Αρκτική βίωσε μάλιστα πέρυσι την πιο ζεστή χρονιά που έχει καταγραφεί ποτέ, σύμφωνα με την Αμερικανική υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας(ΝΟΑΑ) που σκιαγραφεί μια ανησυχητική εικόνα για αυτήν την περιοχή, η οποία είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στις επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Με την υποχώρηση των πάγων, η ετήσια περίοδος κατά την οποία η Βόρεια Θάλασσα και το Βορειοανατολικό Πέρασμα είναι ανοικτά στη ναυσιπλοία χωρίς περιορισμούς για σχεδόν τρεις μήνες χωρίς να χρειάζεται η βοήθεια παγοθραυστικών. Η Αρκτική διαδρομή μειώνει έτσι σημαντικά τους χρόνους μεταφοράς από και προς την Ασία, την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Ένα ταξίδι από την περιοχή Ασίας-Ειρηνικού προς την Ευρώπη μέσω της Διώρυγας του Σουέζ διαρκεί 22 ημέρες. Μέσω της Αρκτικής, χρειάζονται μόνο 10 ημέρες.
Στρατιωτικοποίηση της Αρκτικής
Ωστόσο, η αύξηση της θαλάσσιας κυκλοφορίας φέρνει νέους κινδύνους, συμπεριλαμβανομένων των απειλών για την ασφάλεια και την ανάγκης για ισχυρότερο εδαφικό έλεγχο, κυρίως στη Γροιλανδία. «Η ασφάλεια αυτών των ναυτιλιακών οδών απαιτεί στρατιωτική εποπτεία από τα κράτη της Αρκτικής. Αυτή η ανάγκη ενισχύεται από το γεγονός ότι, με την υποχώρηση των πάγων, ορισμένα από τα φυσικά εμπόδια που απομονώνουν τα κράτη της Αρκτικής μεταξύ τους εξαφανίζονται επίσης», αναφέρουν Ευρωπαίοι διπλωμάτες.
Οι τεχνολογικές εξελίξεις έχουν επίσης διευκολύνει την πρόσβαση στα τεράστια αποθέματα πετρελαίου, φυσικού αερίου και σπάνιων ορυκτών της Αρκτικής. Βελτιωμένα παγοθραυστικά με προηγμένο σχεδιασμό κύτους και πιο ισχυρά συστήματα πρόωσης επιτρέπουν πλέον την πλοήγηση όλο το χρόνο σε προηγουμένως απρόσιτα νερά. Οι βελτιωμένες τεχνολογίες σεισμικής απεικόνισης και υπεράκτιων γεωτρήσεων, επιτρέπουν άλλωστε, την αποτελεσματικότερη εξόρυξη πόρων κάτω από τον καλυμμένο με πάγο, βυθό της θάλασσας.
«Μαζί με τις ευκαιρίες, αυξάνονται και τα οικονομικά κίνητρα για την εξασφάλιση αυτών των πολύτιμων πόρων, οδηγώντας σε αυξημένες εντάσεις σχετικά με τα χωρικά ύδατα και τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες. Για να μην αναφέρουμε τον ανταγωνισμό για τα αλιευτικά δικαιώματα και τα θαλάσσια σύνορα, ο οποίος θα εντείνει περαιτέρω τις γεωπολιτικές διαμάχες καθώς τα έθνη επιδιώκουν να προστατεύσουν την πρόσβασή τους σε ζωτικές πηγές τροφίμων και ευκαιρίες εισοδήματος», προσθέτουν οι ίδιες πηγές λες.
Οι δορυφόροι σε πολική τροχιά
Εκτός από τα οικονομικά της πλεονεκτήματα, η Αρκτική προσφέρει επίσης μοναδικές στρατιωτικές ευκαιρίες. Για παράδειγμα, η γεωγραφική της θέση αποτελεί πλεονέκτημα για τους δορυφόρους σε πολική τροχιά, οι οποίοι είναι απαραίτητοι για την παγκόσμια επικοινωνία, την επιτήρηση και τα συστήματα αντιπυραυλικής άμυνας. Καθώς οι ένοπλες δυνάμεις βασίζονται ολοένα και περισσότερο σε τεχνολογίες που βασίζονται σε δορυφόρους, η πρόσβαση στις υποδομές της Αρκτικής, συμπεριλαμβανομένων των δορυφορικών σταθμών της, καθίσταται απαραίτητο συμπλήρωμα των δυνατοτήτων επιτήρησης του διαστήματος.
Επιπλέον, η Αρκτική βρίσκεται στην ταχύτερη διαδρομή πτήσης από την Ασία προς τη Βόρεια Αμερική – που σημαίνει ότι βρίσκεται στην ταχύτερη διαδρομή για διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους και στρατηγικά βομβαρδιστικά που πετούν από τη μία άκρη του κόσμου στην άλλη. Μπορεί επομένως να διαδραματίσει ζωτικό ρόλο στα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για πιθανές απειλές.
Ωστόσο, προς το παρόν η στρατιωτική ανάπτυξη στην Αρκτική παρουσιάζει σημαντικές προκλήσεις. Το ακραίο κρύο, το μόνιμα παγωμένο έδαφος και τα καλυμμένα με πάγο νερά δημιουργούν δυσκολίες τόσο για το προσωπικό όσο και για τον εξοπλισμό. Οι στρατιώτες πρέπει να εκπαιδευτούν ώστε να αντέχουν στις παγωμένες συνθήκες, ενώ τα οχήματα, τα όπλα και τα αεροσκάφη πρέπει να τροποποιηθούν ώστε να λειτουργούν αξιόπιστα σε θερμοκρασίες υπό το μηδέν.
Σήμερα, υπάρχουν λίγες μόνιμες στρατιωτικές βάσεις στην Αρκτική και οι επιλογές ανεφοδιασμού είναι σπάνιες. Σε αντίθεση με άλλα στρατιωτικά θέατρα, οι δυνάμεις στην Αρκτική πρέπει να λειτουργούν με υψηλό βαθμό αυτάρκειας.
Η απομόνωση της περιοχής επηρεάζει επίσης τα δίκτυα επικοινωνιών, τα οποία απαιτούν μεγαλύτερη εξάρτηση από δορυφορικά συστήματα και ραδιοκύματα υψηλής συχνότητας για ασφαλή και αποτελεσματικό στρατιωτικό συντονισμό.
Υπάρχει επίσης το ζήτημα της κυβερνοασφάλειας: τα δίκτυα της Αρκτικής είναι ευάλωτα σε επιθέσεις και έχουν περιορισμένη πρόσβαση για έγκαιρες επισκευές και υποστήριξη. «Όλα αυτά καθιστούν την επιχείρηση στην περιοχή εξαιρετικά δαπανηρή», λένε στρατιωτικοί εμπειρογνώμονες. «Τα έθνη με συμφέροντα στην Αρκτική πρέπει να σταθμίσουν την οικονομική βιωσιμότητα μιας μακροπρόθεσμης στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή, εξισορροπώντας τις προτεραιότητες εθνικής ασφάλειας με το οικονομικό κόστος μιας ανάπτυξης στην περιοχή».
Οι ειδικοί εξηγούν μάλιστα ότι «οι ναυτικές επιχειρήσεις στην Αρκτική απαιτούν εξειδικευμένες στρατηγικές συντήρησης και ταχείας ανάπτυξης που λαμβάνουν υπόψη τις ξαφνικές καιρικές αλλαγές που επηρεάζουν την ορατότητα και την κινητικότητα. Τα πυρηνοκίνητα παγοθραυστικά είναι επίσης απαραίτητα τόσο για στρατιωτικές όσο και για εμπορικές δραστηριότητες. Μπορούν να διασπάσουν πάγο πάχους έως και τριών μέτρων, διπλάσιο από τα ντιζελοκίνητα σκάφη, τα οποία απαιτούν επίσης ανεφοδιασμό. Ωστόσο, η λειτουργία και η συντήρηση πυρηνοκίνητων παγοθραυστικών είναι δαπανηρή και μόνο η Ρωσία διαθέτει τέτοια σκάφη»
Η Ρωσία παγκόσμιος ηγέτης στην Αρκτική
Η Ρωσία είναι παγκόσμιος ηγέτης στην στρατιωτική ανάπτυξη της Αρκτικής. Η Μόσχα έχει ανοίξει ξανά βάσεις στην Αρκτική και έχει επεκτείνει τον Βόρειο Στόλο της, ενώ τα περιορισμένα λιμάνια βαθέων υδάτων των ανταγωνιστών της περιορίζουν τις δυνατότητες ανεφοδιασμού και υποστήριξης για το ναυτικό, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για εκτεταμένες υποδομές.
Η Ρωσία ειδικότερα είναι η χώρα που κάνει τα περισσότερα για να ανακτήσει το στρατηγικό αποτύπωμα που χάθηκε με τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Τα τελευταία 15 χρόνια, ο Πρόεδρος Πούτιν έχει δρομολογήσει μια σειρά μέτρων που αποσκοπούν στην αποκατάσταση της παρουσίας της Ρωσίας στην Αρκτική, ιδίως όσον αφορά τις υποδομές, την ενέργεια και τους στρατιωτικούς πόρους. Επιπλέον, η Ρωσία, μαζί με τον Καναδά, είναι η χώρα με το μεγαλύτερο τμήμα της Αρκτικής, επομένως για τη Μόσχα, από την εποχή της ΕΣΣΔ, αντιπροσώπευε ένα σύνορο όχι μόνο για άμυνα, αλλά και προς χρήση για την προβολή της δύναμής της προς τη βορειοαμερικανική ήπειρο.
Η Ευρώπη σε αναζήτηση
Η Ευρώπη έχει επίσης ανακτήσει την παρουσία της στην Αρκτική, αν και σε μικρότερο βαθμό από τις τρεις άλλες παγκόσμιες δυνάμεις: εντός του ΝΑΤΟ, η παρουσία στην Ισλανδία έχει επιστρέψει σε συνεχές επίπεδο, ειδικά όσον αφορά τα αεροπορικά μέσα για αποστολές εναέριας αστυνόμευσης και θαλάσσιας επιτήρησης. Ορισμένες σκανδιναβικές χώρες όπως η Νορβηγία, η Φινλανδία και η Σουηδία έχουν αυξήσει τον ρυθμό των ασκήσεών τους στην Αρκτική.
Όπως λένε Ευρωπαίοι διπλωμάτες, είναι απαραίτητο, δεδομένης της επιστροφής της πολιτικής των σφαιρών επιρροής, να διατηρούνται μόνιμες, στρατιωτικοποιημένες παρουσίες και της ΕΕ στον Αρκτικό Κύκλο.
Πηγή: naftemporiki.gr
Διαβάστε επίσης: Μείωση έως 30% στην παραγωγή μελιού λόγω καιρικών συνθηκών