Ο αφθώδης πυρετός έχει προκαλέσει μεγάλη ζημιά στους κτηνοτρόφους, που έχουν πληγεί και αναστάτωση σε όσους δεν τους έχει «επισκεφθεί» ακόμη. Είναι ευθεία απειλή για το ζωικό κεφάλαιο, τη βιωσιμότητα των κτηνοτρόφων και τις εξαγωγές της χώρας.

Του Νέστορα Βασιλείου*,

*Senior Communication Consultant The Medium

Τις τελευταίες βδομάδες, παρακολουθούμε από τη μία τον πόλεμο και τις επιπτώσεις του να βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη και από την άλλη τη δραματική κατάσταση σε κτηνοτροφικές μονάδες, που πλήττονται από τον αφθώδη πυρετό. Τα δύο αυτά θέματα μονοπωλούν την επικαιρότητα και κουβαλούν μαζί τους ένα βουνό αβεβαιοτήτων φαινομενικά άσχετων μεταξύ τους. Εκεί που συναντώνται οι επιπτώσεις των δύο αυτών κρίσεων δημιουργείται ένα ισχυρό κράμα κινδύνων, που απειλεί το παρόν και το μέλλον του πρωτογενούς τομέα στην Κύπρο με προεκτάσεις στο σύνολο της κοινωνίας και της οικονομίας. Αναφέρομαι στον πρωτογενή τομέα καθώς πρέπει να προσθέσουμε στην εξίσωση και τους γεωργούς, οι οποίοι είναι επίσης σοβαρά εκτεθειμένοι στις επιπτώσεις του πολέμου, αλλά και του υδατικού.

Σύντομα το πρόβλημά τους θα γίνει πρόβλημα όλων καθώς η κρίση που βιώνουν θα αποτυπωθεί στις τιμές. Γι’ αυτό η Κεντρική Τράπεζα αναμένει επιτάχυνση του πληθωρισμού από 0,8% στο 2,7% ως αποτέλεσμα ανοδικών πιέσεων στις τιμές της ενέργειας, των τροφίμων, λόγω υψηλότερων τιμών λιπασμάτων και αφθώδους πυρετού.

Το πλήγμα στην κτηνοτροφία

Καραντίνες, θανατώσεις, απόγνωση, οργή. Ο αφθώδης πυρετός έχει προκαλέσει μεγάλη ζημιά στους κτηνοτρόφους, που έχουν πληγεί και αναστάτωση σε όσους δεν τους έχει «επισκεφθεί» ακόμη. Σύμφωνα με τον επικεφαλής της ειδικής επιστημονικής επιτροπής, Σταύρο Μαλά, έχει ήδη επηρεαστεί το 5,5% του ζωικού κεφαλαίου, εξαιρουμένων των χοίρων. Είναι ευθεία απειλή για το ζωικό κεφάλαιο, τη βιωσιμότητα των κτηνοτρόφων και τις εξαγωγές της χώρας. Οι θανατώσεις χιλιάδων ζώων οδηγούν στην ερήμωση κτηνοτροφικών μονάδων, καθώς οι απώλειες δεν μπορούν να αναπληρωθούν από τη μια μέρα στην άλλη. Χρειάζεται χρόνος, χρήμα και αντοχές. Όπως τονίστηκε από την επιστημονική επιτροπή, η προσπάθεια πλέον επικεντρώνεται στην προστασία των ζώων υψηλής γενετικής αξίας, που θα αποτελέσουν τους πυρήνες για την αναπλήρωση της παραγωγής. Ωστόσο, ο κίνδυνος παραμένει καθώς εάν η νόσος δεν συγκρατηθεί, η απώλεια δεν θα είναι διαχειρίσιμη. Παρά τις αποζημιώσεις είναι ορατός ο κίνδυνος ένας αριθμός κτηνοτρόφων να μην μπορέσει ποτέ να επανέλθει και να δημιουργήσει ξανά την παραγωγή που έχει χαθεί. Η επόμενη μέρα βρίσκει τους πληγέντες να πιέζονται οικονομικά και από τις επιπτώσεις του πολέμου, που έχουν αρχίσει να δημιουργούν ένα νέο πληθωριστικό κύμα. Η απώλεια ζωικού κεφαλαίου και η δυσκολία στην άμεση αναπλήρωσή της μοιραία θα τροφοδοτήσει περαιτέρω τον πληθωρισμό. Λιγότερη ντόπια παραγωγή συνεπάγεται ακριβότερο κρέας και γαλακτοκομικά στο ράφι. Όμως, αυτή η κρίση δεν είναι η μόνη.

Η υποβόσκουσα κρίση των γεωργών

Ενώ τα φώτα της δημοσιότητας είναι στραμμένα στις κτηνοτροφικές μονάδες, οι γεωργοί δίνουν τη δική τους μάχη με τις επιπτώσεις του πολέμου. Εκτός από τις αυξήσεις στα καύσιμα, που ανεβάζουν το λειτουργικό κόστος, οι γεωργοί είναι αντιμέτωποι με μια πρόσθετη πηγή κινδύνου. Οι τιμές των λιπασμάτων έχουν πάρει την ανιούσα. Η ανησυχία στον γεωργικό κλάδο είναι αντίστοιχη με αυτή των κτηνοτρόφων. Μόνο τον τελευταίο μήνα η τιμή της ουρίας αυξήθηκε 45%, του καλίου 15%, του θείου 42% και της ποτάσας 21%. Οι

γεωργοί καλούνται να αγοράσουν τα απαραίτητα για την εργασία τους σε τιμές που εκτοξεύτηκαν λόγω πολέμου, αλλά πουλούν τα προϊόντα τους με βάση την προσφορά και τη ζήτηση της ημέρας. Δεν μπορούν, συνεπώς, να μετακυλήσουν το κόστος του πολέμου στον καταναλωτή. Επειδή απορροφούν τη ζημιά χωρίς να γνωρίζουν εάν θα βγει η χρονιά, πρέπει να αποφασίσουν πόσο θα εκτεθούν στον κίνδυνο της εξάντλησης. Μια από τις επιλογές είναι η μείωση της καλλιέργειας με ότι αυτό συνεπάγεται για τις τιμές των αγροτικών προϊόντων.

Η ανομβρία

Σε αυτό το εκρηκτικό μείγμα, προστίθεται το πρόβλημα της ανομβρίας. Παρά τις ευεργετικές βροχοπτώσεις και τις σημαντικές εισροές νερού στα φράγματα, που καταγράφονται το τρίμηνο Ιανουαρίου – Μαρτίου 2026, το πρόβλημα παραμένει. Το απόθεμα νερού στα φράγματα αντιστοιχεί στο 30% της συνολικής πληρότητας. Η ανομβρία αυξάνει κατακόρυφα το κόστος άρδευσης και οδηγεί επίσης στη μείωση της παραγωγής διότι καλλιέργεια χωρίς νερό δεν μπορεί να υπάρξει. Η τιμή του πετρελαίου ανεβαίνει, άρα αυξάνεται το κόστος λειτουργίας των γεωτρήσεων νερού. Το ίδιο συμβαίνει και με τις γεωτρήσεις που λειτουργούν με ηλεκτρισμό, καθώς οι τιμές του πετρελαίου ανεβάζουν και την τιμή του ρεύματος.

Αναγκαία η στήριξη

Ο πρωτογενής τομέας της Κύπρου δέχεται ισχυρές πιέσεις και οι αντοχές του δοκιμάζονται. Το Δημοσιονομικό Συμβούλιο, αναφερόμενο στις επιπτώσεις του πολέμου και σε δυνητικά μέτρα στήριξης, έθεσε εσχάτως με σαφήνεια το πλαίσιο, που πρέπει να διέπει την όποια στήριξη λέγοντας ότι πρέπει να είναι στοχευμένη και να λαμβάνει υπόψη τη δυνατότητα του κάθε τομέα να αντέξει τις πιέσεις.

Ως εκ τούτου η κίνηση της κυβέρνησης να ανακοινώσει ειδικά μέτρα για τον αγροτικό κόσμο όπως η επιδότηση 15% για αγορά λιπασμάτων και γεωργικών εφοδίων, το δίμηνο Απριλίου – Μαΐου 2026, είναι πολύ σημαντική. Χρειάζεται όμως να συνοδεύεται, όπως υποδεικνύει και το Δημοσιονομικό Συμβούλιο, από συγκεκριμένους και μετρήσιμους στόχους, ώστε να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα της στήριξης καθώς εξελίσσεται η κρίση. Θετικά αποτιμάται και η κίνηση της Τράπεζας Κύπρου να δώσει τη δυνατότητα σε πληγέντες κτηνοτρόφους να προχωρήσουν σε αναστολή καταβολής δόσεων των δανείων τους για 12 μήνες.

Οι άνθρωποι της υπαίθρου δίνουν τη δική τους μάχη επιβίωσης και η έκβασή της αφορά όλους. Το κράτος όφειλε να παρέμβει γιατί η θωράκιση της υπαίθρου είναι, σε τελική ανάλυση, η καλύτερη εγγύηση για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής και της διατροφικής μας αυτονομίας. Αν αφεθούν οι γεωργοί και οι κτηνοτρόφοι να λυγίσουν υπό το βάρος της ακρίβειας και των ασθενειών, το τίμημα που θα πληρώσουμε ως κοινωνία στο ταμείο, αλλά και στο μέλλον της υπαίθρου μας θα είναι δυσβάσταχτο. Η δημοσιονομική σταθερότητα πρέπει να λειτουργήσει ως ασπίδα για εκείνους που αποτελούν τη βάση της διατροφικής αλυσίδας. Η στήριξη στον πρωτογενή τομέα δεν είναι «χάρη». Είναι μια κίνηση στρατηγικής αυτοσυντήρησης σε μια δύσκολη περίοδο, η οποία ενσπείρει μεγάλη αβεβαιότητα στην παγκόσμια οικονομία.