Συνέντευξη στη Βάσια Καττή
Ενόψει της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ε.Ε. το 2026, ο τουριστικός τομέας εισέρχεται σε μια περίοδο που απαιτεί ξεκάθαρες στρατηγικές επιλογές. Η Κύπρος δεν καλείται μόνο να συμβάλει στη διαμόρφωση της πρώτης ευρωπαϊκής στρατηγικής για τον βιώσιμο τουρισμό, αλλά και να δείξει στην πράξη πώς μια μικρή χώρα μπορεί να ηγηθεί σε ζητήματα πράσινης και ψηφιακής μετάβασης, ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας και στήριξης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Σε συνέντευξή του στην ετήσια έκδοση για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη του περιοδικού Economy Today, ο Υφυπουργός Τουρισμού, Κώστας Κουμής, μιλά για την Ευρωπαϊκή Τουριστική Ατζέντα, τη στρατηγική κατεύθυνση της Κύπρου, τις στοχευμένες πολιτικές που ήδη υλοποιούνται από το Υφυπουργείο και τον ρόλο της βιωσιμότητας ως αναπόσπαστο κομμάτι ενός ανθεκτικού και ανθρώπινου τουριστικού μοντέλου. Από την πράσινη μετάβαση και την κυκλική οικονομία μέχρι την ανάδειξη της αυθεντικής Κύπρου και την ενδυνάμωση της υπαίθρου, ο κ. Κουμής περιγράφει πώς ο κυπριακός τουρισμός μετατρέπει τις προκλήσεις σε ευκαιρίες και θέτει τις βάσεις για την επόμενη δεκαετία.
Στόχος ένα ανθεκτικό τουριστικό οικοσύστημα
Κύριε Κουμή, ενόψει της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ε.Ε. το 2026, ποιες είναι οι κύριες προτεραιότητες που θέτει η Κύπρος στον τομέα του τουρισμού; Πώς σκοπεύετε να συνδυάσετε τη βιωσιμότητα με την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού τουριστικού οικοσυστήματος;
Ενόψει της Κυπριακής Προεδρίας το 2026, επιδιώκουμε μια φιλόδοξη, αλλά ρεαλιστική ατζέντα για τον τουρισμό. Κινούμαστε στο πλαίσιο της υπό αναθεώρηση Ευρωπαϊκής Ατζέντας για τον Τουρισμό 2030 και της εν αναμονή πρώτης ευρωπαϊκής στρατηγικής για τον βιώσιμο τουρισμό, η οποία αποτελεί πρωτοβουλία του εξ Ελλάδος Ευρωπαίου Επιτρόπου για τις Βιώσιμες Μεταφορές και τον Τουρισμό, Απόστολου Τζιτζικώστα.
Η ευρωπαϊκή στρατηγική για τον βιώσιμο τουρισμό προγραμματίζεται να παρουσιαστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά τη διάρκεια της Κυπριακής Προεδρίας και, κατά πάσα πιθανότητα, θα τύχει διαβούλευσης στην Άτυπη Υπουργική Σύνοδο Τουρισμού, που έχει προγραμματιστεί για τον ερχόμενο Απρίλιο.
Καταγράφει τις τρέχουσες προκλήσεις του τουρισμού στη Γηραιά Ήπειρο και απώτερος σκοπός είναι, βεβαίως, η συνένωση των δυνάμεων των Ευρωπαϊκών κρατών, με στόχο τη δημιουργία ενός ανθεκτικού και ανταγωνιστικού τουριστικού οικοσυστήματος σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή επικράτεια.
Ως Κυβέρνηση εννοείται ότι αποδίδουμε ιδιαίτερη έμφαση στη διπλή μετάβαση, δηλαδή την πράσινη και ψηφιακή, και στην άνοδο της ανταγωνιστικότητας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Απώτερος σκοπός, βεβαίως, δεν μπορεί να είναι άλλος από την επίτευξη ενός συνδυασμού που θα προτάσσει τη βιωσιμότητα και την άνοδο της ανταγωνιστικότητας του τουριστικού οικοσυστήματος ως προτεραιότητες.
Νέα δεδομένα και η στρατηγική για βιώσιμο τουρισμό
Η διεθνής αβεβαιότητα, οι γεωπολιτικές εξελίξεις και η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο έχουν αναθερμάνει τη συζήτηση γύρω από το μέλλον των πολιτικών βιωσιμότητας και εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Πόσο ανθεκτική θεωρείτε ότι είναι η ευρωπαϊκή και, κατ’ επέκταση, η κυπριακή στρατηγική για βιώσιμο τουρισμό μέσα σε αυτό το ρευστό περιβάλλον;
Κοιτάξετε, όπως έχω αναφέρει, ευρωπαϊκή στρατηγική για τον τουρισμό δεν υπάρχει. Τώρα εκπονείται. Εάν αναφέρεστε στη δική μας κρατική στρατηγική, αλλά και στην ευρύτερή μας προσέγγιση σε σχέση με τις αγορές, αλλά και τη βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη, αυτό που έχω να δηλώσω είναι ότι, ως τουριστικός προορισμός, έχουμε επενδύσει κατά πρώτο λόγο στην Ευρώπη ως πηγή τουριστών, στοχεύοντας ταυτόχρονα σε σταδιακή άνοδο της ζήτησης στις αγορές που χαρακτηρίζονται από μακροχρόνια προοπτική, όπως είναι οι αγορές των ΗΠΑ και της Κίνας για παράδειγμα. Αυτές οι αγορές δεν ήταν ποτέ μεγάλες στη χώρα μας. Κατά συνέπεια δεν έχουμε επηρεαστεί καθόλου από τις τελευταίες εξελίξεις. Επαναλαμβάνω, όμως, ότι είναι αγορές στις οποίες επίσης επενδύουμε, μέσα από στοχευμένες δράσεις.
Τώρα, όσον αφορά τον βιώσιμο τουρισμό ή καλύτερα τη βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη, θεωρώ ότι οι δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει τα κράτη μέλη της Ε.Ε. για την κλιματική αλλαγή, οι οποίες συμπεριλαμβάνουν και στόχους μείωσης των ρύπων, καταδεικνύουν ότι δεν έχουμε άλλη επιλογή από το να επενδύσουν όλα τα κράτη μέλη ανεξαιρέτως προς αυτή την κατεύθυνση.
Ως Κυβέρνηση, ως Υφυπουργείο Τουρισμού, εφαρμόζουμε στην πράξη την Ευρωπαϊκή Τουριστική Ατζέντα 2030, η οποία εκπονήθηκε το 2022, και επί της ουσίας βασίζεται στους στόχους της Βιώσιμης ανάπτυξης του ΟΗΕ. Επικεντρώνεται, δηλαδή, σε συγκεκριμένους στόχους σε σχέση με τη βιωσιμότητα, την ανταγωνιστικότητα, την ψηφιοποίηση και τη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Επενδύουμε προς αυτή την κατεύθυνση με πράξεις πολιτικής, οι οποίες υλοποιούνται κατά κύριο λόγο μέσω σχεδίων κινήτρων. Ουσιαστικά, έχουμε επενδύσει στην άνοδο της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων που λειτουργούν στο πεδίο του τουρισμού, στην άνοδο της επισκεψιμότητας στις ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές της χώρας μας και προωθήσαμε μέτρα κυκλικής οικονομίας στην τουριστική βιομηχανία. Παράλληλα, προσφάτως συνάψαμε συμφωνία με το ΤΕΠΑΚ για τη δημιουργία ψηφιακού οδηγού που θα καλύπτει ολόκληρη την επικράτεια της χώρας. Ταυτόχρονα, επενδύσαμε με το σχέδιο αναβίωσης περιοχών της υπαίθρου στη βελτίωση των παρεχόμενων δημοσίων υπηρεσιών στην ύπαιθρο και στην ορεινή Κύπρο.
Όλα αυτά καταδεικνύουν ότι η Ευρωπαϊκή Τουριστική Ατζέντα 2030 εφαρμόζεται στην πράξη από το Υφυπουργείο Τουρισμού, και το δηλώνω με περηφάνεια.
Προκλήσεις, ανάγκες και στοχευμένη στήριξη για τις ΜμΕ
Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι περιορισμοί που αντιμετωπίζουν οι μικρές τουριστικές επιχειρήσεις της Κύπρου στην υιοθέτηση βιώσιμων πρακτικών και πολιτικών ΕΚΕ; Πώς μπορεί η Πολιτεία να τις στηρίξει πιο ουσιαστικά;
Χαρακτηριστικό του τομέα του τουρισμού είναι το γεγονός ότι, σε παγκόσμιο επίπεδο, συγκροτείται κυρίως από μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Στο ίδιο μοτίβο κινείται και ο τουριστικός τομέας της χώρας μας, ο οποίος σε πολύ μεγάλο βαθμό συγκροτείται από μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Δεν θα έλεγα ότι είναι θέμα περιορισμών, αλλά κυρίως θέμα προκλήσεων, καθώς η συντριπτική πλειοψηφία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων δεν κατέχει ούτε τη γνώση, αλλά ούτε και τους πόρους, ανθρώπινους και οικονομικούς, για να οδεύσει προς αυτή την κατεύθυνση και να εφαρμόσει στην πράξη είτε πράσινες πρακτικές είτε πολιτικές ΕΚΕ.
Είναι, εάν θέλετε, ένα πανευρωπαϊκό φαινόμενο, όπως φαινόμενο είναι και το γεγονός ότι οι ευρωπαϊκές πολιτικές, καμιά φορά, ως πολιτικές, δεν αγγίζουν τους Ευρωπαίους πολίτες ή απαιτείται χρόνος για να γίνουν αντιληπτοί οι λόγοι εφαρμογής αυτών των πολιτικών.
Ως Υφυπουργείο Τουρισμού, έχουμε πλήρη και σφαιρική αντίληψη του θέματος. Γνωρίζουμε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ΜμΕ, αλλά και την ανάγκη να κινηθεί το τουριστικό οικοσύστημα προς αυτή την κατεύθυνση. Για τον λόγο αυτό, μέσω σχεδίων κινήτρων, επιδιώξαμε να στηρίξουμε τη βιομηχανία σε αυτή τη μετάβαση.
Τόσο το σχέδιο στήριξης κέντρων αναψυχής που εξαγγέλθηκε το 2023 από την Κυβέρνηση όσο και το σχέδιο αναβάθμισης ξενοδοχείων που λειτουργούν σε ορεινές ή απομακρυσμένες περιοχές είχαν έντονο το στοιχείο της πράσινης μετάβασης. Αυτό που επιχειρήθηκε είναι, με κίνητρα οικονομικού χαρακτήρα, να κατευθύνουμε τις επιχειρήσεις αυτές προς την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Και αυτά δεν είναι βεβαίως τα μόνα σχέδια του Υφυπουργείου Τουρισμού προς αυτή την κατεύθυνση.
Καλλιεργώντας κουλτούρα αειφορίας
Με δεδομένες τις αυξανόμενες πιέσεις σε κρίσιμους πόρους, όπως το νερό και η ενέργεια, πόσο έτοιμος είναι ο κυπριακός τουριστικός τομέας να προχωρήσει σε πιο αποδοτικά και βιώσιμα μοντέλα διαχείρισης; Υπάρχουν παραδείγματα ή πρωτοβουλίες που ξεχωρίζουν σε αυτό το επίπεδο;
Η εφαρμογή των βασικών αρχών της αειφορίας στον τουριστικό τομέα της χώρας μας και η αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής είναι ζητήματα στα οποία το Υφυπουργείο Τουρισμού αποδίδει ιδιαίτερη έμφαση.
Όπως ανέφερα και νωρίτερα, στην πράξη το Υφυπουργείο Τουρισμού εφαρμόζει την Ευρωπαϊκή Τουριστική Ατζέντα 2030, η οποία κινείται προς τη συγκεκριμένη κατεύθυνση. Μέσα από στοχευμένες δράσεις και εργαλεία πολιτικής, όπως τα σχέδια κινήτρων, επιδιώκουμε να καθοδηγήσουμε τη βιομηχανία σε αυτή τη στρατηγική πορεία.
Στον προϋπολογισμό του 2026 έχουν συμπεριληφθεί μελέτες, με σκοπό την απεικόνιση της κατάστασης στην οποία βρίσκεται ακριβώς η χώρα μας αυτή τη χρονική περίοδο, λαμβάνοντας υπόψιν τις τρέχουσες προκλήσεις που σχετίζονται με την εξελικτική πορεία του τουρισμού και το περιβάλλον.
Συγκεκριμένα, έχουν συμπεριληφθεί μελέτες με στόχο την εφαρμογή ενός σύγχρονου μοντέλου ανάπτυξης και διαχείρισης του τουριστικού τομέα, βασισμένου στις αρχές της αειφορίας. Επιπλέον, περιλαμβάνεται ξεχωριστή έρευνα για τον τουρισμό φύσης/υπαίθρου, η οποία καταγράφει την τρέχουσα κατάσταση και αναδεικνύει ευκαιρίες για περαιτέρω ανάπτυξη δραστηριοτήτων φύσης/υπαίθρου.
Επιπρόσθετα, και σε συνέχεια όσων ανέφερα σχετικά με τις δράσεις του Υφυπουργείου Τουρισμού, με χαροποιεί το γεγονός ότι ένας πολύ μεγάλος αριθμός τουριστικών μονάδων έχουν ήδη υιοθετήσει πράσινες πρακτικές, μειώνοντας τη χρήση πλαστικού, επενδύοντας στην ενεργειακή αναβάθμιση, σε συστήματα διαχείρισης νερού και σε μια σειρά άλλων δράσεων.
Θα έλεγα ότι, πλέον, η συντριπτική πλειοψηφία των ξενοδοχειακών επιχειρήσεων οδεύει ή έχει οδεύσει ήδη σε βιώσιμα μοντέλα διαχείρισης, και αυτό είναι κάτι που αναγνωρίζουν και οι ξένοι συνεργάτες μας.
Ταυτόχρονα, αξίζει να αναφερθεί ότι το Υφυπουργείο Τουρισμού διοργάνωσε συνέδρια τόσο το 2023 όσο και το 2024, υπό την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας το 2023. Στόχος τους ήταν να κατανοήσει η τουριστική βιομηχανία στο σύνολό της ότι η κλιματική αλλαγή αποτελεί πραγματική απειλή και ότι η επίδειξη σεβασμού προς το περιβάλλον, λαμβάνοντας υπόψιν ότι οι πόροι είναι περιορισμένοι, είναι πλέον μονόδρομος.
Αξιοσημείωτες είναι και οι δράσεις των Εταιρειών Τουριστικής Ανάπτυξης και Προβολής (ΕΤΑΠ), οι οποίες, με τη στήριξη του Υφυπουργείου Τουρισμού, προγραμματίζουν κάθε χρόνο μια σειρά δράσεων για την προστασία του περιβάλλοντος. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ενίσχυση χώρων πρασίνου με δενδροφυτεύσεις, η μείωση της χρήσης πλαστικού, η δημιουργία μονοπατιών φύσης, η εγκατάσταση καλάθων ανακύκλωσης κ.ά. Αυτές οι δράσεις συμβάλλουν στη βελτίωση των τουριστικών χώρων όσο και στην καλλιέργεια τουριστικής-οικολογικής συνείδησης.
Στροφή στην αυθεντικότητα
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται στροφή σε πιο υπεύθυνες μορφές ταξιδιών, με τους επισκέπτες να αναζητούν αυθεντικές εμπειρίες και επιχειρήσεις που επιδεικνύουν κοινωνική ευαισθησία. Πώς ανταποκρίνεται η Κύπρος σε αυτή τη νέα πραγματικότητα και ποια βήματα γίνονται προς έναν πιο «ανθρώπινο» τουρισμό;
Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε μια σαφή στροφή προς αυθεντικές εμπειρίες, όπου οι επισκέπτες επιδιώκουν επαφή με τον τόπο και τις τοπικές κοινωνίες.
Το Υφυπουργείο Τουρισμού επένδυσε προς αυτή την κατεύθυνση, με τη χάραξη της διαδρομής “Heartland of Legends”, η οποία στοχεύει ακριβώς στην ανάδειξη της αυθεντικής Κύπρου, επενδύει στην λειτουργία επισκέψιμων βιωματικών εργαστηρίων και γενικότερα έχει επενδύσει στην ενδοχώρα της Κύπρου, στην ύπαιθρο και στην ορεινή Κύπρο με σειρά σχεδίων κινήτρων που καλύπτουν τόσο μικρές επιχειρήσεις όσο και τοπικές αρχές. Πολύ σύντομα θα είμαστε σε θέση να παρουσιάσουμε και τη νέα μας καμπάνια για τα μελισσοχώρια της Επαρχίας Λάρνακας.
Με λίγα λόγια, έχουμε επενδύσει και επενδύουμε διαρκώς στη διαχρονική τουριστική αξία της αυθεντικότητας, η οποία επανήλθε στο διεθνές τουριστικό προσκήνιο ως διεθνής τάση.
Η ανάδειξη της αυθεντικής Κύπρου αποτελεί ευθύνη και καθήκον μας, τόσο για να στηρίξουμε τις μικρές επιχειρήσεις του τόπου μας όσο και για να αναδείξουμε την αυθεντική Κύπρο της υπαίθρου.
Η πρόκληση ως ευκαιρία αλλαγής
Κλείνοντας, τι θα θέλατε να κρατήσουν οι επιχειρηματίες και οι εργαζόμενοι του τουρισμού από τη συζήτηση γύρω από την εταιρική κοινωνική ευθύνη, σε μια εποχή που τα κριτήρια ESG αναδιαμορφώνουν το επιχειρηματικό τοπίο;
Η βιομηχανία του Τουρισμού συνδέεται άμεσα με τον άνθρωπο και την καθημερινότητά του.
Στην εποχή μας, που η κλιματική αλλαγή μαζί με τις επιπτώσεις της έχει μετεξελιχθεί σε μια μεγάλη απειλή, η όδευση προς την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση αποτελεί μονόδρομο.
Το πόσο φιλική με το περιβάλλον, προσβάσιμη για όλους και κοινωνικά υπεύθυνη είναι μια επιχείρηση που ανήκει στον κλάδο της φιλοξενίας πλέον αξιολογείται από τους επισκέπτες και, κατ’ επέκταση, αντανακλάται και στην ανταγωνιστικότητά της.
Θεωρώ σημαντικό να αναφέρω ότι, πέρα από τις πρωτοβουλίες της Κυβέρνησης προς αυτή την κατεύθυνση, αναγκαία είναι και η ιδιωτική παρέμβαση για να επιτευχθεί και η πολυπόθητη ευθυγράμμιση, στοιχείο που θα καταστήσει την αλλαγή και ευδιάκριτη στα μάτια όλων, των επισκεπτών αλλά και των στρατηγικών μας συνεργατών.
Θα έλεγα ότι, αν αντιμετωπίσουμε τις παρούσες συνθήκες ως μια μεγάλη πρόκληση και, όλοι μαζί –δημόσιος και ιδιωτικός τομέας– τις μετατρέψουμε σε κίνητρο για καλύτερη φιλοξενία, το αποτέλεσμα θα είναι μόνο θετικό για επισκέπτες και τοπικές κοινωνίες.
Αυτό είναι ίσως και το μεγαλύτερο στοίχημα. Να μετατρέψουμε την πρόκληση σε ευκαιρία για αλλαγή.
Διαβάστε επίσης: «Αυτή η φάση, αυτής της μάχης ολοκληρώθηκε και ο αγώνας συνεχίζεται»