Μελέτη της Βουλής καταγράφει σημαντικές αποκλίσεις στο ελάχιστο ποσό που εγγυάται το κράτος ως σύνταξη, το οποίο κυμαίνεται από €250 έως €2.350 μηνιαίως – Κι άλλες χώρες της ΕΕ με επίδομα χαμηλοσυνταξιούχων

Με τη διαβούλευση για τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση να βρίσκεται σε εξέλιξη και να επικεντρώνεται μεταξύ άλλων και στο ύψος των αυξήσεων που θα δοθούν, τα ισχύοντα σήμερα επίπεδα θεσμοθετημένης ή κατώτατης σύνταξης στην Κύπρο, αλλά και σε άλλες χώρες της ΕΕ αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Τα διάφορα επίπεδα των κατώτατων συντάξεων που ισχύουν σε ευρωπαϊκό επίπεδο καταγράφονται σε μελέτη που εκπόνησε η Βουλή των Αντιπροσώπων μετά από σχετικό ερώτημα του βουλευτή του ΑΚΕΛ, Νίκου Κέττηρου.

Όπως προκύπτει από στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από τις απαντήσεις που απέστειλαν στη Βουλή 22 χώρες της Ένωσης, το ύψος των συντάξεων διαφέρει από χώρα σε χώρα, όπως και τα ασφαλιστικά και συνταξιοδοτικά σχέδια κάθε κράτους μέλους.

Ιδιαίτερα για την κατώτατη σύνταξη η μελέτη καταγράφει πως το κατώτατο ποσό σύνταξης γήρατος, δηλαδή το ελάχιστο ποσό που εγγυάται το κράτος, παρουσιάζει μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ των χωρών, από €250 έως €2.350 μηνιαίως.

Σύμφωνα με τη μελέτη, το ύψος του έχει άμεση σχέση με το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης της εκάστοτε χώρας και το κόστος ζωής (βιοτικό επίπεδο). Ωστόσο, κάποιες χώρες (Γερμανία, Λιθουανία) δεν έχουν θεσμοθετημένο κατώτατο ποσό σύνταξης, αλλά παρέχουν κάποια μορφή προστασίας των χαμηλοσυνταξιούχων, όπως για παράδειγμα στη Γερμανία η παροχή «βασικής εγγύησης στο γήρας» (Grundversicherung im Alter), ως συμπλήρωμα σε συνταξιούχους που η σύνταξή τους είναι πολύ χαμηλή. Παρόμοιο σχέδιο λειτουργεί και στην Κύπρο μέσω του οποίου παρέχεται υπό προϋποθέσεις το επίδομα χαμηλοσυνταξιούχου, γνωστό ως γνωστή επιταγή. Επίδομα το οποίο επίσης βρίσκεται στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων για τη μεταρρύθμιση καθώς γίνονται σκέψεις για ενσωμάτωσή του στις συντάξεις.

Ακολουθούν μερικά παραδείγματα για το κατώτατο ποσό σύνταξης που ισχύει σε χώρες της ΕΕ, όπως αυτά καταγράφονται στη μελέτη που ετοίμασε η Βουλή:

Αυστρία: Από το 2025 το βασικό ποσό σύνταξης είναι για τους άγαμους €1.273,99 και για τα ζευγάρια €2.009,85. Για να διασφαλιστεί ένα ελάχιστο εισόδημα για τους συνταξιούχους που έχουν τη νόμιμη συνήθη διαμονή τους στην Αυστρία, σχεδιάστηκαν τα «επιδόματα εξίσωσης» (Ausgleichszulage), τα οποία είναι κοινωνικά επιδόματα που χρηματοδοτούνται από τα έσοδα της φορολογίας και ισούνται με τη διαφορά μεταξύ του συνολικού εισοδήματος ενός ατόμου και του ισχύοντος «βασικού ποσού σύνταξης».

Βέλγιο: Από τις αρχές του 2024 η ελάχιστη μηνιαία σύνταξη για πλήρη 45ετή εργασιακή περίοδο είναι περίπου €1.619 ακαθάριστα (ή περίπου €1.500 καθαρά) για τους μισθωτούς και τους αυτοαπασχολουμένους. Για εργαζομένους με μικρότερη περίοδο εργασιακού βίου υπολογίζεται αναλογικά, νοουμένου ότι ο συνταξιούχος έχει συμπληρώσει τουλάχιστον 30 έτη εργασιακού βίου. Όσοι δεν πληρούν τις ελάχιστες απαιτήσεις της περιόδου εργασιακού βίου ή άτομα των οποίων το συνολικό εισόδημα εξακολουθεί να είναι κάτω από το όριο της φτώχιας έχουν το δικαίωμα να αιτηθούν το Εγγυημένο Εισόδημα για Ηλικιωμένους (GRAPA/IGA).

Βουλγαρία: Το ελάχιστο ποσό σύνταξης για ασφαλιστική υπηρεσία και γήρας καθορίζεται ετησίως από τον σχετικό νόμο για το αντίστοιχο έτος και επί του παρόντος ανέρχεται σε 630,50 λεβ (€322,38). Η πρόσθετη ισόβια σύνταξη γήρατος είναι μια μηνιαία πληρωμή ποσού που ορίζεται στη συνταξιοδοτική σύμβαση, το ποσό της οποίας δεν μπορεί να είναι μικρότερο από το 15% του ελάχιστου ποσού της σύνταξης κατά την ημερομηνία καθορισμού της. Όταν τα κεφάλαια στον ατομικό λογαριασμό του ασφαλισμένου δεν επαρκούν για τη χορήγηση πρόσθετης ισόβιας σύνταξης γήρατος στο καθορισμένο ποσό, ο ασφαλισμένος έχει το δικαίωμα να τα λάβει εφάπαξ ή σε δόσεις. Η κοινωνική σύνταξη γήρατος έχει σταθερό ποσό, το οποίο εγκρίνεται ετησίως από το Υπουργικό Συμβούλιο.

Γαλλία: Δεν υπάρχει μια ενιαία «κατώτατη σύνταξη», αλλά ένα σύστημα ελάχιστης εγγυημένης σύνταξης, που σχετίζεται με τα έτη ασφάλισης και το αν το άτομο πληροί τις προϋποθέσεις πλήρους σύνταξης. Η ελάχιστη εγγυημένη σύνταξη το 2025 ανερχόταν στα €747,69 μηνιαίως, η οποία δυνατόν να ανέλθει σε €800- €850 μηνιαίως για όσους πληρούν τις προϋποθέσεις πλήρους ασφάλισης. Πρόσθετα υπάρχει και ένα άλλο βοήθημα για ηλικιωμένους με πολύ χαμηλό εισόδημα που λειτουργεί ως ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, καθώς και αυτόματη τιμαριθμική αναπροσαρμογή των συντάξεων για την κάλυψη του πληθωρισμού.

Γερμανία: Δεν υφίσταται μια ενιαία, θεσμοθετημένη κατώτατη μηνιαία σύνταξη (Mindestrente) με την έννοια που υπάρχει σε άλλες χώρες. Το ύψος της σύνταξης εξαρτάται άμεσα από τα έτη ασφάλισης, το ύψος των αποδοχών και τις εισφορές που έχουν καταβληθεί κατά τη διάρκεια του εργασιακού βίου. Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικά σημεία αναφοράς: Αν η σύνταξη είναι πολύ χαμηλή, οι συνταξιούχοι μπορούν να λάβουν από το κράτος τη βασική εγγύηση στο γήρας (Grundsicherung im Alter), το ποσό της οποίας υπολογίζεται με βάση τις ανάγκες διαβίωσης και, ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να αντιστοιχεί στο ποσό περίπου των €900-€1000+ (μικτά) μηνιαίως.

Ελλάδα: Ενώ το πλήρες ποσό της εθνικής σύνταξης σήμερα ανέρχεται σε €436,40, στην περίπτωση μειωμένων συντάξεων το ποσό μειώνεται ως εξής: α. Κατά 2% για κάθε έτος λιγότερο από 20 έτη ασφάλισης, με ελάχιστο όριο τα 15 έτη ασφάλισης. β. Κατά 1/40 για κάθε έτος λιγότερο από 40 έτη μόνιμης και νόμιμης διαμονής στην Ελλάδα πριν από την υποβολή αίτησης συνταξιοδότησης για χορήγηση σύνταξης γήρατος. γ. Σε περιπτώσεις χορήγησης μειωμένης σύνταξης γήρατος, αυτή μειώνεται κατά 6% για κάθε έτος λιγότερο από τη νόμιμη ηλικία συνταξιοδότησης για πλήρη σύνταξη μέχρι μέγιστου ορίου 30%. Εξαιρούνται οι κύριες συντάξεις που χορηγούνται σε όσους συνταξιοδοτούνται με σύνταξη γήρατος λόγω αναπηρίας και δικαιούνται το πλήρες ποσό της εθνικής σύνταξης. Στην περίπτωση μειωμένων συντάξεων γήρατος, το ποσό της εθνικής σύνταξης μειώνεται κατά το ένα διακοσιοστό (1/200) για κάθε μήνα που απομένει μέχρι τη συμπλήρωση της νόμιμης ηλικίας συνταξιοδότησης που απαιτείται για πλήρη σύνταξη γήρατος. Το ποσό της ανταποδοτικής σύνταξης δεν μειώνεται.

Εσθονία: Όταν το άτομο δεν έχει επαρκή συντάξιμη υπηρεσία (λιγότερη από 15 έτη), λαμβάνει εθνική σύνταξη. Το 2025 το ύψος της εθνικής σύνταξης ανερχόταν στα €393,26. Αν ένα άτομο έχει συμπληρώσει 15 έτη συντάξιμης υπηρεσίας αλλά με χαμηλό εισόδημα, η σύνταξη μπορεί να είναι χαμηλότερη του μέσου όρου αλλά όχι χαμηλότερη από την εθνική σύνταξη.

Ιταλία: Το ελάχιστο ποσό που παρέχεται σε έναν δικαιούχο σύνταξης κοινοποιείται κάθε χρόνο και μπορεί να αλλάζει ανάλογα με την προσωπική κατάσταση του δικαιούχου. Εάν η σύνταξη που υπολογίζεται με βάση τις καταβληθείσες εισφορές είναι χαμηλότερη από αυτό το ελάχιστο ποσό, το INPS παρέχει ένα συμπλήρωμα για την επίτευξη του ελάχιστου ποσού.

Λουξεμβούργο: Από τον Μάιο του 2025 η ελάχιστη μηνιαία σύνταξη γήρατος είναι €2.350,89 ακαθάριστα, υπό την προϋπόθεση ότι ο δικαιούχος έχει συμπληρώσει 40 έτη ασφάλισης. Το ποσό αυτό αναπροσαρμόζεται με βάση τον πληθωρισμό και τις μισθολογικές εξελίξεις και προσαρμόζεται περιοδικά. Εάν ο δικαιούχος έχει συσσωρεύσει από 20 έως 39 έτη ασφάλισης, η ελάχιστη σύνταξη μειώνεται αναλογικά. Συγκεκριμένα, μειώνεται κατά το 1/40 του πλήρους ποσού για κάθε έτος που υπολείπεται των απαιτούμενων 40 ετών. Για παράδειγμα, εργαζόμενος με 30 έτη ασφάλισης θα λάβει το 75% της ελάχιστης πλήρους σύνταξης.

Ουγγαρία: Σύμφωνα με το άρθρο 11 του Κυβερνητικού Διατάγματος 168/1997, το υποχρεωτικό ελάχιστο ποσό πλήρους παροχής γήρατος είναι 28.500 HUF (περίπου €74,10) μηνιαίως. Δεν ισχύει ελάχιστο ποσό, όταν η περίοδος ασφάλισης είναι μικρότερη από 20 έτη.

Πολωνία: Από την 1η Μαρτίου 2025 η ελάχιστη σύνταξη γήρατος ισούται με 1.878,91 PLN (€440 περίπου) μικτά.

Ρουμανία: Η ελάχιστη εγγυημένη σύνταξη (ή «κοινωνικό επίδομα για συνταξιούχους») είναι ένα συμπλήρωμα που χορηγείται από το κράτος σε άτομα τα οποία, παρ’ όλο που έχουν συμπληρώσει την ηλικία συνταξιοδότησης, δεν έχουν συσσωρεύσει επαρκείς περιόδους εισφορών ή έχουν συντάξεις κάτω από ένα ορισμένο ελάχιστο όριο. Από την 1η Ιανουαρίου 2025, η ελάχιστη εγγυημένη σύνταξη ορίστηκε σε 1.281 RON ανά μήνα, δηλαδή περίπου €253.

Τσεχία: Το ελάχιστο ποσό σύνταξης είναι το άθροισμα του βασικού ποσού και του ελάχιστου ποσοστού επί του μέσου μηνιαίου ακαθάριστου εισοδήματος. Το 2025 αυτό ανερχόταν σε 5.430 CZK (€223) μηνιαίως [4.660 CZK (€191) συν 770 CZK (€32)].

Φινλανδία: Βάσει του συνταξιοδοτικού συστήματος έχει θεσμοθετηθεί η εγγυημένη σύνταξη, η οποία εξασφαλίζει ένα ελάχιστο επίπεδο σύνταξης για όλους όσοι διαμένουν μόνιμα στη Φινλανδία. Το 2025 το πλήρες ποσό της εγγυημένης σύνταξης ανερχόταν σε €986,30 μηνιαίως.

Τι ισχύει στην Κύπρο

Το ύψος των συντάξεων στην Κύπρο επίσης διαφέρει και αυτό εξαρτάται από τα χρόνια εισφορών και το ύψος εισφορών κάθε ατόμου. Συγκεκριμένη κατώτατη σύνταξη δεν υπάρχει ούτε στη χώρα μας, αλλά υφίσταται κοινωνική σύνταξη η οποία συμπληρώνεται με σχέδιο στήριξης για το οποίο ισχύουν κριτήρια. 

Οι εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα λαμβάνουν θεσμοθετημένη σύνταξη, παλαιότερα γνωστή ως σύνταξη γήρατος στο 65ο της ηλικίας τους. Εφόσον πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις μπορεί κανείς να συνταξιοδοτηθεί στο 63ο έτος της ηλικίας, αλλά η σύνταξή του θα είναι μειωμένη κατά 12%.

Σύμφωνα και με τη μελέτη της Βουλής, η θεσμοθετημένη σύνταξη περιλαμβάνει βασική σύνταξη και συμπληρωματική σύνταξη. Το εβδομαδιαίο ποσό της βασικής σύνταξης ισούται με το 60% της εβδομαδιαίας αξίας του ετήσιου μέσου όρου ασφαλιστικών μονάδων που έχει σε πίστη του ο ασφαλισμένος στη βασική του ασφάλιση κατά την περίοδο αναφοράς, αυξανόμενο σε 80%, σε 90% ή σε 100%, όταν ο δικαιούχος έχει έναν, δύο ή τρεις εξαρτωμένους, αντίστοιχα. Σημειώνεται ότι, με ουσιώδη χρόνο από την 1η Ιανουαρίου 2013, εάν η σύζυγος εργάζεται, δεν καταβάλλεται αύξηση για τη σύζυγο. Σε περίπτωση ασφαλισμένου προσώπου που δεν δικαιούται αύξηση σύνταξης γήρατος για τον ή τη σύζυγο, ανάλογα με την περίπτωση, καταβάλλεται αύξηση 10% για κάθε εξαρτώμενο μέχρι δύο.

Το εβδομαδιαίο ποσό της συμπληρωματικής σύνταξης ισούται με 1,5% της εβδομαδιαίας αξίας του ολικού αριθμού ασφαλιστικών μονάδων της συμπληρωματικής ασφάλισης του ασφαλισμένου. Το σύνολο της σύνταξης δεν μπορεί να είναι λιγότερο από 85% της βασικής σύνταξης που θα πληρωνόταν σε δικαιούχο, αν είχε πλήρη ασφάλιση στο βασικό μέρος του σχεδίου. Για σκοπούς υπολογισμού του ύψους της σύνταξης, οι ασφαλιστέες αποδοχές του ασφαλισμένου ανατιμώνται με βάση το ποσό των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών που ισχύει την ημέρα της συνταξιοδότησής του. Το μηνιαίο ύψος της σύνταξης βρίσκεται αφού πολλαπλασιαστεί το εβδομαδιαίο ύψος επί τέσσερα. Τον Δεκέμβριο κάθε χρόνου πληρώνεται και 13η σύνταξη, ίση με το 1/12 της σύνταξης που πληρώθηκε για ολόκληρο τον χρόνο.

Για όσους δεν είναι δικαιούχοι θεσμοθετημένης σύνταξης υπάρχει η κοινωνική σύνταξη, γνωστή παλαιότερα ως σύνταξη της οικοκυράς. Ο νόμος για τη χορήγηση κοινωνικής σύνταξης τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Μαΐου 1995 και σκοπό έχει τη χορήγηση σύνταξης σε όλους τους κατοίκους της Κυπριακής Δημοκρατίας οι οποίοι έχουν συμπληρώσει την ηλικία των 65 ετών και δεν δικαιούνται σύνταξη ή άλλη παρόμοια πληρωμή από οποιαδήποτε πηγή.  

Το μηνιαίο ύψος της κοινωνικής σύνταξης είναι ίσο με το 81% του ποσού της πλήρους βασικής σύνταξης γήρατος που καταβάλλεται από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Στην περίπτωση που πρόσωπο δικαιούται από οποιαδήποτε πηγή σύνταξη ή άλλη παρόμοια πληρωμή, το μηνιαίο ύψος της οποίας είναι κατώτερο του μηνιαίου ύψους της κοινωνικής σύνταξης, το μηνιαίο ύψος της κοινωνικής σύνταξης είναι ίσο με τη διαφορά των δύο συντάξεων. Τον Δεκέμβριο κάθε χρόνου χορηγείται και 13η σύνταξη, ίση με το 1/12 του ολικού ποσού της σύνταξης που πληρώθηκε για το εκάστοτε έτος.

Από την 1η Ιανουαρίου 2026 το μηνιαίο ύψος της πλήρους βασικής σύνταξης ανέρχεται σε €529,82 και της κατώτατης σύνταξης σε €450,35 για δικαιούχους χωρίς εξαρτώμενα. Το μηνιαίο ύψος της κοινωνικής σύνταξης ανέρχεται σε €429,15.

Το συμπλήρωμα από το κράτος

Η κυβέρνηση στην Κύπρο εφαρμόζει στη βάση αποφάσεων Υπουργικού Συμβουλίου επίδομα χαμηλοσυνταξιούχων το οποίο συμπληρώνει το εισόδημα των συνταξιούχων με χαμηλά εισοδήματα. Το σχέδιο εφάρμοσε πρώτη η κυβέρνηση Χριστόφια και συνεχίζεται μέχρι σήμερα με κάποιες αλλαγές στην πορεία του.

Σήμερα το σχέδιο διασφαλίζει υπό προϋποθέσεις και εφόσον πληρούνται συγκεκριμένα κριτήρια όπως για παράδειγμα να μην υπάρχουν καταθέσεις άνω των 100 χιλ. ότι, εάν η σύνταξη ενός προσώπου υπολείπεται των 710 ευρώ μηνιαίως τότε παραχωρείται επίδομα προκειμένου να αυξηθεί στο συγκεκριμένο επίπεδο. Για δύο άτομα το επίδομα παραχωρείται προκειμένου για ζεύγος να διασφαλίεται μηνιαίο ποσό 1200 ευρώ.

Το ύψος του επιδόματος εξαρτάται από τον αριθμό των ατόμων που ζουν στο σπίτι και από τα συνολικά εισοδήματα του νοικοκυριού και καθορίζεται αφού ληφθούν υπόψη τα συνολικά εισοδήματα του νοικοκυριού και είναι κλιμακωτό, ούτως ώστε να παρέχεται μεγαλύτερο επίδομα σε νοικοκυριά συνταξιούχων με χαμηλότερα εισοδήματα.

Στον πίνακα που ακολουθεί και βρίσκεται και στην ιστοσελίδα του Υφ. Κοινωνικής Πρόνοιας, φαίνονται ως παράδειγμα τα ποσά του επιδόματος για νοικοκυριά ενός συνταξιούχου για το έτος 2021 και τα ποσά του επιδόματος για νοικοκυριό με δύο συνταξιούχους, μετά και τις διαδοχικές αυξήσεις που αποφασίστηκαν από το Υπουργικό Συμβούλιο.

Για νοικοκυριά με δύο συνταξιούχους, το συνολικό μηνιαίο επίδομα καταβάλλεται εξ ημισείας και στους δύο συνταξιούχους.

Διαβάστε επίσης: «Καμπάνα» €195.000 για αδήλωτη εργασία στην εστίαση