Σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία η δαπάνη για αγορά δικαιωμάτων εκπομπών αυξήθηκε σημαντικά τα τελευταία χρόνια και υπολογίζεται ότι έφθασε τα €211,2 εκ. το 2024 – Κοντά στο 1 δισ. ευρώ η δαπάνη από το 2020

Διαρθρωτικές αδυναμίες στον τομέα της ενέργειας, με άμεσες επιπτώσεις στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για τους καταναλωτές ανέδειξε η ειδική έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για την ΑΗΚ, όπως καταγράφει σε ανακοίνωσή της η ίδια η Ελεγκτική.

Στην ανακοίνωση για την έκθεση που δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα η ΕΥ αναφέρει πως κύρια ευρήματα του ελέγχου της αποτελούν η σημαντική καθυστέρηση στην ανάπτυξη έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας από την ΑΗΚ και το αυξανόμενο κόστος δικαιωμάτων εκπομπών θερμοκηπιακών αερίων.
Η έκθεση, συνεχίζει η ΕΥ, «υπογραμμίζει την ανάγκη για άμεσες και συντονισμένες πολιτικές και ρυθμιστικές παρεμβάσεις από κράτος, ΡΑΕΚ και ΑΗΚ, με στόχο την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, την ενίσχυση του ανταγωνισμού και τη μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας προς όφελος της κοινωνίας και της οικονομίας».
Σημειώνεται επίσης πως πέραν των ενεργειακών προκλήσεων, καταγράφονται, επίσης, ευρήματα διοικητικής και λειτουργικής φύσεως όπως, αδυναμίες στην εφαρμογή διαδικασιών είσπραξης οφειλών, με περιπτώσεις ανοχής καθυστερήσεων πληρωμών και απώλειας εσόδων, καθώς και ανεπαρκείς έλεγχοι που ενδέχεται να επηρεάζουν την ακρίβεια τιμολόγησης.

«Παράλληλα, εντοπίστηκαν προβλήματα στη διαχείριση συμβάσεων και στη λειτουργία μηχανισμών εσωτερικού ελέγχου, ενώ καταγράφηκαν δυσλειτουργίες στην εξυπηρέτηση πελατών, με μεγάλο αριθμό κλήσεων να παραμένει αναπάντητος.
Τέλος, αναδείχθηκαν ζητήματα συμμόρφωσης με περιβαλλοντικές απαιτήσεις και αδειοδοτήσεις μονάδων παραγωγής, που δημιουργούν λειτουργικούς και κανονιστικούς κινδύνους», συμπληρώνει η ΕΥ.

Ερωτήματα για ΑΠΕ

Όσον αφορά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, καταγράφεται περιορισμένη ανάπτυξη έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας από την ΑΗΚ, παρατηρεί και στον προλογισμό του για την έκθεση ο γενικός ελεγκτής, Ανδρέας Παπακωνσταντίνου. «Μέχρι τον Σεπτέμβριο 2025, η Αρχή διέθετε σε λειτουργία τέσσερα φωτοβολταϊκά πάρκα συνολικής ισχύος 20MWp από το παγκύπριο σύνολο των 420,1MWp», αναφέρει ο κ. Παπακωνσταντίνου εξηγώντας πως «τα πιο πάνω επηρεάζουν τη δυνατότητα ενίσχυσης της συμμετοχής των ΑΠΕ στο παραγωγικό μείγμα της Αρχής».

Σημειώνει περαιτέρω πως η καθυστέρηση κυρίως εξηγείται σε ένα βαθμό από τη μη εξασφάλιση εγκρίσεων από τη ΡΑΕΚ στα αρχικά στάδια, σε μια προσπάθεια προστασίας του ανταγωνισμού για να προσθέσει, όμως, πως «δημιουργούνται εύλογα ερωτήματα για τη μη ουσιαστική αντίδραση των προηγούμενων ΔΣ της ΑΗΚ για ένα τόσο σημαντικής σημασίας στρατηγικό θέμα». «Την ίδια περίοδο, ιδιωτικοί φορείς ανέπτυξαν σημαντικό αριθμό φωτοβολταϊκών έργων ή εξασφάλισαν σχετικές άδειες, χωρίς να προκύπτει μέχρι σήμερα σαφής επίδραση στη μείωση της τιμής ηλεκτρικής ενέργειας», αναφέρει στον προλογισμό του ο Γενικός Ελεγκτής.

Ρύποι και άλλα ανεβάζουν το ρεύμα 

Σύμφωνα με τον Γενικό Ελεγκτή το κόστος καυσίμων και δικαιωμάτων εκπομπών θερμοκηπιακών αερίων αποτελούν περίπου το 70% των συνολικών λειτουργικών δαπανών της ΑΗΚ. Αναφέρει δε πως η δαπάνη για αγορά δικαιωμάτων εκπομπών αυξήθηκε σημαντικά τα τελευταία χρόνια, φθάνοντας τα €211,2 εκ. το 2024 (μη ελεγμένα στοιχεία) και πως «το κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών μετακυλίεται στον καταναλωτή και, σε συνδυασμό κυρίως με την περιορισμένη αξιοποίηση των ΑΠΕ από την ΑΗΚ, την απουσία ηλεκτρικής διασύνδεσης, την περιορισμένη αποθήκευση, τη μη έλευση φυσικού αερίου, τη γήρανση υφιστάμενων θερμικών μονάδων της ΑΗΚ, συμβάλλει στη διατήρηση υψηλών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας». Στην έκθεση της ΕΥ σημειώνεται πως η συνολική δαπάνη για δικαιώματα εκπομπών θερμοκηπιακών αερίων ανήλθε για την περίοδο 2020-2024 στα €955 εκ. (εκ των οποίων €211,2εκ. αφορά μη ελεγμένα στοιχεία του 2024) και πως πρόκειται για κόστος που μετακυλίεται στον καταναλωτή.

Ζητούνται αποφάσεις από κράτος και ΡΑΕΚ

Πέραν των πιο πάνω, παρατηρεί ο Γενικός Ελεγκτής ο έλεγχος ανέδειξε αδυναμίες σε επιμέρους λειτουργίες της Αρχής. «Παρατηρήθηκαν περιπτώσεις μη ορθής εφαρμογής διαδικασιών για την είσπραξη οφειλών, μη διενέργειας επαρκών ελέγχων σε μετρητές, καθώς και καθυστερήσεις στην εξυπηρέτηση καταναλωτών, με μεγάλο αριθμό κλήσεων να παραμένει αναπάντητος.  Διαπιστώθηκαν επίσης αδυναμίες στη διαχείριση συμβάσεων και στη λειτουργία μηχανισμών εσωτερικού ελέγχου. 
Επιπρόσθετα, εκκρεμότητες που αφορούν τη συμμόρφωση με περιβαλλοντικές απαιτήσεις και την αδειοδότηση μονάδων παραγωγής δημιουργούν ενδεχόμενους κινδύνους για τη λειτουργία της Αρχής», συνεχίζει στον εισαγωγικό του πρόλογο ο Ανδρέας Παπακωνσταντίνου και συμπληρώνει πως «τα πιο πάνω καταδεικνύουν την ανάγκη ενίσχυσης της αποτελεσματικότητας της ΑΗΚ και επιτάχυνσης στρατηγικών ενεργειών όσο αφορά κυρίως στις ΑΠΕ, ώστε να διασφαλιστεί μέσω και της δικής της συμμετοχής η αποφυγή ελεγχόμενων ολιγοπωλίων και η εξασφάλιση υγιούς ανταγωνισμού».

Βέβαια, καταλήγει ο Γενικός Ελεγκτής, «για να υπάρξουν άμεσα οφέλη για τον καταναλωτή θα πρέπει να ληφθούν από το κράτος και τη ΡΑΕΚ στρατηγικές αποφάσεις που οι πλείστες εκφεύγουν του ελέγχου της ΑΗΚ».

Βασικά στοιχεία 

Επίσης στην εισαγωγή της έκθεσης της ΕΥ για την ΑΗΚ, καταγράφονται τα εξής βασικά στοιχεία και αριθμοί:

•  20 MWp συνολική ισχύς φωτοβολταϊκών της ΑΗΚ σε λειτουργία έως 9/2025 (4 πάρκα), έναντι 420,1 MWp παγκύπριας εγκατεστημένης ισχύος στο δίκτυο διανομής (εξαιρουμένων των φωτοβολταϊκών έργων τύπου netmetering, net-billing και αυτοπαραγωγής) 
•  70% των συνολικών λειτουργικών δαπανών της ΑΗΚ αφορά καύσιμα και δικαιώματα ρύπων 
•  €955 εκ. (2020-2024) δαπάνη για δικαιώματα εκπομπών θερμοκηπιακών αερίων (εκ των οποίων €211,2εκ. αφορά μη ελεγμένα στοιχεία του 2024) – κόστος που μετακυλίεται στον καταναλωτή 
•  2η υψηλότερη τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ σε σχέση με την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών (δημοσίευση Eurostat 2ο εξάμηνο 2024) 
•  384.702 κλήσεις (2022–2024) παρέμειναν αναπάντητες στο Κέντρο Τηλεξυπηρέτησης Πελατών της ΑΗΚ 
•  €276,1 εκ. μη τιμολογηθείσα ηλεκτρική ενέργεια σε μη ελεγχόμενες περιοχές (σωρευτικά 1964–2022) 
•  56,1% των διαγωνισμών με εκτιμώμενη αξία άνω των €10.000 (2018–2023) διενεργήθηκαν με διαπραγμάτευση χωρίς προκήρυξη (κίνδυνος περιορισμού ανταγωνισμού).

Αναφέρεται τέλος σε λήξη των αδειών Βιομηχανικών Εκπομπών από τις 31/12/2020 για τους Ηλεκτροπαραγωγούς Σταθμούς Βασιλικού & Δεκέλειας (κανονιστικός και περιβαλλοντικός κίνδυνος).

• Διαβάστε επίσης: Αγορά εργασίας: Σε ποια ευρωπαϊκή χώρα η ανεργία εκτοξεύτηκε σε υψηλό πενταετίας