Ως Black Friday στην ιστορία των ΗΠΑ αναφέρεται ο πανικός στην αγορά αξιογράφων που εκδηλώθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 1869, ως αποτέλεσμα της κατακόρυφης πτώσης των τιμών του χρυσού

Στις 24 Σεπτεμβρίου 1869, η Wall Street έζησε μία από τις πιο δραματικές ημέρες της ιστορίας της, που έμεινε γνωστή ως Black Friday. Στο επίκεντρο βρέθηκαν δύο πανίσχυροι και αμφιλεγόμενοι χρηματοδότες της εποχής, ο Τζέι Γκουλντ (Jay Gould) και ο Τζέιμς Φισκ (James Fisk), οι οποίοι επιχείρησαν να «στριμώξουν» την αγορά χρυσού των ΗΠΑ, αγοράζοντας τεράστιες ποσότητες και περιορίζοντας ουσιαστικά τη διαθέσιμη προσφορά. Στόχος τους ήταν να εκτοξεύσουν την τιμή και στη συνέχεια να πουλήσουν με τεράστια κέρδη.

Η συγκυρία ήταν ιδανική για μια τέτοια κερδοσκοπική επιχείρηση. Κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου, η κυβέρνηση είχε εκδώσει εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια σε χαρτονόμισμα, τα λεγόμενα greenbacks, τα οποία δεν ήταν άμεσα μετατρέψιμα σε χρυσό, μας πληροφορεί η Βιβλιοθήκη του Αμερικανικού Κογκρέσου. Έτσι, η ισοτιμία μεταξύ χρυσού και χαρτονομίσματος μεταβαλλόταν συνεχώς, δημιουργώντας τεράστιες ευκαιρίες για κερδοσκοπία.

Όταν ο Γιουλίσις Γκραντ (Ulysses S. Grant) ανέλαβε τα προεδρικά καθήκοντά του, φαινόταν έτοιμος να συνεχίσει τη νομισματική πολιτική του Άντριου Τζόνσον. Όπως και ο Τζόνσον, ο Γκραντ επιχείρησε να βελτιώσει την οικονομία μειώνοντας την κυκλοφορία των «greenbacks» —των χάρτινων δολαρίων. Το πέτυχε αυτό χρησιμοποιώντας χρυσό για να αγοράζει δολάρια από τους πολίτες σε μειωμένη τιμή και αντικαθιστώντας τα με νόμισμα που είχε αντίκρισμα σε χρυσό.

Ο Γκουλντ και ο Φισκ γνώριζαν, όμως, ότι υπήρχε ένας παράγοντας που μπορούσε να καταστρέψει το κερδοσκοπικό σχέδιό τους: το αμερικανικό Δημόσιο. Το υπουργείο Οικονομικών διέθετε σημαντικά αποθέματα χρυσού και μπορούσε να τα πουλήσει στην αγορά, αυξάνοντας την προσφορά και πιέζοντας την τιμή προς τα κάτω.

Αυτή η λιθογραφία του Μαρτίου 1882 απεικονίζει τον Τζέι Γκουλντ να παίζει μπόουλινγκ στη Wall Street, χρησιμοποιώντας μπάλες που φέρουν τις επιγραφές «Ιδιωτικός Τύπος», «Γενική Απουσία Ηθικών Φραγμών», «Ψευδείς Αναφορές» και «Δολιότητα», για να ρίξει κορίνες με τις επιγραφές «Τραπεζίτης», «Μικροεπιχειρηματίας», «Κερδοσκόπος», «Ερασιτέχνης των Χρηματιστηριακών», «Χρηματιστής», «Άπειρος Επενδυτής», «Κεφαλαιούχος» και «Χρηματιστής του Πεζοδρομίου».

Χρηματισμός πολιτικών

Για να περιορίσουν αυτόν τον κίνδυνο, προσπάθησαν να επηρεάσουν την πολιτική της κυβέρνησης του προέδρου Γκραντ. Κομβικό ρόλο έπαιξε ο Άμπελ Κόρμπιν (Abel Corbin), χρηματιστής και σύζυγος της αδελφής του Γκραντ. Ο Γκουλντ και ο Φισκ χρησιμοποίησαν τις επαφές τους με τον Κόρμπιν για να προσεγγίσουν τον πρόεδρο και να τον πείσουν ότι μια υψηλή τιμή χρυσού θα ωφελούσε τους Αμερικανούς αγρότες, ιδιαίτερα όσους εξήγαγαν προϊόντα.

Παράλληλα, προσπάθησαν να αποκτήσουν εσωτερική πληροφόρηση από τον Ντάνιελ Μπάτερφιλντ (Daniel Butterfield), βοηθό ταμία του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών στη Νέα Υόρκη. Ο Μπάτερφιλντ ενημέρωνε τους κερδοσκόπους για τις κινήσεις του Δημοσίου στην αγορά χρυσού. Ο Γκουλντ, μάλιστα, φέρεται να του έδωσε 10.000 δολάρια, σύμφωνα με τη δημόσια ραδιοφωνία των ΗΠΑ, PBS.

Το σχέδιο άρχισε να αποδίδει. Από τα περίπου 132 δολάρια greenback ανά 100 δολάρια ονομαστικής αξίας χρυσού, η τιμή ανέβηκε σταδιακά καθώς Γκουλντ και Φισκ αγόραζαν συνεχώς. Στις 23 Σεπτεμβρίου, η δραστηριότητα στο New York Gold Room είχε γίνει πρωτοφανής: πάνω από 325 εκατ. δολάρια σε συμβόλαια άλλαξαν χέρια μέσα σε μία ημέρα.

Ωστόσο, ο Γκραντ είχε αρχίσει να υποψιάζεται ότι κάτι δεν πήγαινε καλά. Όταν πληροφορήθηκε την έκταση της κερδοσκοπίας, αποφάσισε να παρέμβει. Στις 24 Σεπτεμβρίου έδωσε εντολή στον υπουργό Οικονομικών Τζορτζ Μπάτγουελ (George Boutwell) να διαθέσει 4 εκατ. δολάρια σε χρυσό στην αγορά και να αγοράσει αντίστοιχη αξία κρατικών ομολόγων.

Το αποτέλεσμα ήταν άμεσο και καταστροφικό για πολλούς κερδοσκόπους.

Φωτογραφία του πίνακα στο «Gold Room» της Νέας Υόρκης, στις 24 Σεπτεμβρίου 1869, που αποτυπώνει την κατάρρευση της τιμής του χρυσού. Χειρόγραφη σημείωση του μετέπειτα Προέδρου Τζέιμς Γκάρφιλντ υποδεικνύει ότι το τεκμήριο χρησιμοποιήθηκε ενώπιον της Επιτροπής Τραπεζών και Νομίσματος κατά τη διάρκεια ακροάσεων το 1870.

Η καταστροφική Black Friday της 24 Σεπτεμβρίου

Το πρωί της 24ης Σεπτεμβρίου, η τιμή του χρυσού άνοιξε περίπου στα 143 και μέσα σε λίγες ώρες εκτοξεύθηκε στα 162. Όταν όμως έγινε γνωστή η επικείμενη πώληση του κυβερνητικού χρυσού, η αγορά κατέρρευσε. Σύμφωνα με τις ιστορικές καταγραφές, η τιμή υποχώρησε από περίπου 160 σε 138 δολάρια μέσα σε λίγα λεπτά, ενώ άλλες καταγραφές τοποθετούν το ενδοημερήσιο χαμηλό γύρω στα 133–135.

Η κατάρρευση προκάλεσε πανικό στη Wall Street. Πολλοί επενδυτές είχαν αγοράσει χρυσό με δανεικά και, όταν οι τιμές κατέρρευσαν, αδυνατούσαν να καλύψουν τις υποχρεώσεις τους. Χρηματιστηριακές εταιρείες χρεοκόπησαν, η αξία μετοχών και χρυσού υποχώρησε δραματικά και η αναταραχή επεκτάθηκε στην ευρύτερη οικονομία.

Παράδοξο της υπόθεσης ήταν ότι ο Γκουλντ είχε ήδη αρχίσει να πουλά κρυφά τις θέσεις του, έχοντας αντιληφθεί ότι το σχέδιο κατέρρεε. Έτσι κατάφερε να περιορίσει τις απώλειές του και, σύμφωνα με τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου, να αποκομίσει σχεδόν 12 εκατ. δολάρια από την επιχείρηση, ενώ πολλοί άλλοι καταστράφηκαν οικονομικά.

Η υπόθεση οδήγησε σε ομοσπονδιακή έρευνα το 1870, ενώ ο Μπάτερφιλντ απομακρύνθηκε από τη θέση του. Ο Γκραντ, παρά τις πολιτικές και προσωπικές σκιές που έπεσαν πάνω στην υπόθεση, απαλλάχθηκε από κατηγορίες για άμεση συμμετοχή στη συνωμοσία.

Η Black Friday του 1869 άφησε έτσι μια διαρκή κληρονομιά στην αμερικανική οικονομική ιστορία: απέδειξε πόσο επικίνδυνος μπορούσε να γίνει ο συνδυασμός τεράστιας χρηματοοικονομικής μόχλευσης, φημών, πολιτικών διασυνδέσεων και περιορισμένης εποπτείας. Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, η έκφραση «Black Friday» απέκτησε εντελώς διαφορετική σημασία, συνδεόμενη με τις αγορές και τις εκπτώσεις. Η αρχική της όμως σημασία ήταν πολύ πιο κυριολεκτική: μια ημέρα χρηματιστηριακού πανικού που ξεκίνησε από μια προσπάθεια να χειραγωγηθεί η αγορά χρυσού των Ηνωμένων Πολιτειών

Πηγή: ot.gr

Διαβάστε επίσης: «Μπλόκο» σε εταιρείες για λόγους εθνικής ασφάλειας με φόντο τη διείσδυση τουρκικών συμφερόντων στην οικονομία