Με το βλέμμα στραμμένο στις εξελίξεις στο Ιράν βρίσκονται οι traders πετρελαίου, το οποίο ήδη έχει φτάσει σε υψηλό έξι μηνών, με φόντο τις ανησυχίες για διαταραχή της παγκόσμιας προσφοράς. Κάθε ενδεχόμενη κλιμάκωση που θα μπορούσε να διαταράξει την παραγωγή αργού πετρελαίου στο Ιράν ή να ωθήσει την Τεχεράνη να μπλοκάρει την κρίσιμη ναυτιλιακή διαδρομή από το Στενό του Ορμούν από όπου μεταφέρεται το 25% του πετρελαίου που διακινείται παγκόσμια διαταράσσοντας σοβαρά τις παγκόσμιες αγορές.
Οι ΗΠΑ έχουν αναπτύξει ένα ευρύ φάσμα στρατιωτικών δυνάμεων στην περιοχή, και ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι εξετάζει το ενδεχόμενο περιορισμένης επίθεσης, καθώς πιέζει την Τεχεράνη να καταλήξει σε μια γρήγορη συμφωνία που θα περιορίζει το πυρηνικό της πρόγραμμα με τον τρόπο που το θέλουν οι ΗΠΑ.
Η πετρελαϊκή βιομηχανία του Ιράν
Η επιρροή του Ιράν έχει μειωθεί τα τελευταία χρόνια λόγω των παρατεταμένων κυρώσεων και των περιορισμένων ξένων επενδύσεων. Συνολικά, το ιρανικό πετρέλαιο αντιστοιχεί στο 3% της παγκόσμιας προσφοράς, με 3,3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.
Το Ιράν άρχισε να αναπτύσσει τη βιομηχανία πετρελαίου του στις αρχές του 20ού αιώνα, υπό την επίβλεψη της βρετανικής κυβέρνησης, η οποία επιθυμούσε να εξασφαλίσει αξιόπιστες προμήθειες.
Δεκαετίες αργότερα, η χώρα έγινε ιδρυτικό μέλος του Οργανισμού Χωρών Εξαγωγέων Πετρελαίου (ΟΠΕΚ) και ανέβηκε στη δεύτερη θέση μεταξύ των μεγαλύτερων παραγωγών της ομάδας. Στην ακμή της, στα μέσα της δεκαετίας του 1970, η Ιράν κατατάχθηκε μεταξύ των σημαντικότερων προμηθευτών πετρελαίου στον κόσμο, με μερίδιο άνω του 10% της παγκόσμιας παραγωγής αργού πετρελαίου.
Αυτή η κυριαρχία κατέρρευσε μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1979, όταν το νέο καθεστώς απέλασε τις ξένες εταιρείες από την πετρελαϊκή βιομηχανία, περιορίζοντας τις επενδύσεις και την εξωτερική εμπειρογνωμοσύνη. Η παραγωγή αργού πετρελαίου της χώρας έπεσε κατακόρυφα και δεν ξαναέφτασε ποτέ στα προηγούμενα υψηλά επίπεδα.
Η Ισλαμική Δημοκρατία αύξησε τις εξαγωγές μετά το τέλος του πολέμου Ιράν-Ιράκ στα τέλη της δεκαετίας του 1980, για να στηρίξει την οικονομική ανάπτυξη. Οι μεγάλες ευρωπαϊκές και αμερικανικές εταιρείες προσπάθησαν να επανενταχθούν στον τομέα. Ωστόσο, αυτές οι προσπάθειες κατέρρευσαν το 2018, όταν η πρώτη κυβέρνηση Τραμπ αποχώρησε από τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν -μια διεθνή συμφωνία για τον περιορισμό και την παρακολούθηση του πυρηνικού προγράμματος της χώρας σε αντάλλαγμα για την άρση των κυρώσεων- και επέβαλε εκ νέου κυρώσεις.
Σήμερα, το Ιράν είναι ο τέταρτος μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου εντός του ΟΠΕΚ, μετά τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Ποιος αγοράζει το πετρέλαιο του Ιράν;
Κάτω από καθεστώς κυρώσεων, το Ιράν βασίζεται πλέον στην Κίνα για την απορρόφηση περίπου του 90% των εξαγωγών του σε αργό πετρέλαιο, το οποίο πωλείται σε ανεξάρτητες εταιρείες διύλισης με μεγάλη έκπτωση.
Ενώ τα επίσημα τελωνειακά στοιχεία δείχνουν ότι η Κίνα δεν έχει εισαγάγει ιρανικό αργό πετρέλαιο από τα μέσα του 2022, οι ποσότητες μεταφέρονται μέσω αδιαφανών εμπορικών δικτύων και ενός «σκοτεινού στόλου» που αποτελείται κυρίως από παλαιά δεξαμενόπλοια, επισημαίνει σε ανάλυσή του το Bloomberg. Αυτές οι ροές έφτασαν σχεδόν τα 1,25 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα τον Ιανουάριο, σε σύγκριση με 898.000 ένα χρόνο νωρίτερα, σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας ανάλυσης και παρακολούθησης πλοίων Kpler Ltd.
H Συρία είναι επίσης από τις χώρες που εξακολουθούν να αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο.
Οι επιπτώσεις μιας σύρραξης
Στη περίπτωση μιας πολεμικής σύρραξης ΗΠΑ – Ιράν και σημαντικής διακοπής της παραγωγής, η Κίνα, που σήμερα προμηθεύεται περίπου 2 εκατ. βαρέλια από την ημερήσια παραγωγή του Ιράν, θα αναγκαστεί να αναζητήσει εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού.
Ωστόσο, ο μεγαλύτερος κίνδυνος έγκειται στην απειλή για το Στενό του Ορμούζ, τη ραχοκοκαλιά του παγκόσμιου εφοδιασμού με πετρέλαιο, μέσω του οποίου η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ μεταφέρουν μεγάλο μέρος του αργού πετρελαίου τους.
Γιατί είναι τόσο σημαντικό το Στενό του Ορμούζ;
Εάν το Ιράν διακόψει τη σημαντική εμπορική αρτηρία του Στενού του Ορμούζ, όπως έχει απειλήσει και στο παρελθόν, θα τεθούν σε κίνδυνο οι μεταφορές πετρελαίου, υγροποιημένου φυσικού αερίου και υγροποιημένου αερίου από το Ιράκ, το Κουβέιτ, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Περίπου 16,5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα διακινούνται μέσω του στενού, συμπεριλαμβανομένου του μεγαλύτερου μέρους των εξαγωγών του Ιράν. Η Σαουδική Αραβία εξάγει το μεγαλύτερο μέρος μέσω της θαλάσσιας οδού, περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, αλλά μπορεί να εκτρέψει τις αποστολές χρησιμοποιώντας έναν αγωγό μήκους 746 μιλίων που διασχίζει το βασίλειο από ανατολικά προς δυτικά μέχρι ένα λιμάνι στην Ερυθρά Θάλασσα, όπου το πετρέλαιο φορτώνεται σε πλοία για περαιτέρω μεταφορά. Τα ΗΑΕ μπορούν επίσης να παρακάμψουν αυτό το σημείο συμφόρησης μεταφέροντας τα 1,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μέσω ενός αγωγού που καταλήγει στον Κόλπο του Ομάν.
Το κλείσιμο του στενού του Ορμούζ θα διακόψει πιθανώς τις ροές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή προς την Ασία. Τον Ιούνιο, όταν οι εντάσεις στην περιοχή κλιμακώθηκαν κατά τη διάρκεια μιας 12ήμερης σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, τα ναύλα για ένα υπερδεξαμενόπλοιο που μετέφερε 2 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή προς την Κίνα εκτοξεύτηκε.
Η σημασία του πετρελαίου για την οικονομία του Ιράν
Οι εξαγωγές πετρελαίου παραμένουν ένας βασικός πυλώνας της οικονομίας του Ιράν, παρά τις πολυετείς προσπάθειες να μειωθεί η εξάρτηση από το αργό πετρέλαιο και να διαφοροποιηθεί η οικονομία σε βαριά βιομηχανία, κλωστοϋφαντουργία και εξόρυξη.
Η πετρελαϊκή βιομηχανία συνέβαλε κατά περίπου 2 ποσοστιαίες μονάδες στην αύξηση του ΑΕΠ του Ιράν το 2023 υπογραμμίζοντας πόσο σημαντικός ήταν ο ρόλος του πετρελαίου στη συνολική ανάπτυξη.
Αν και οι κυρώσεις έχουν αναγκάσει το Ιράν να πουλάει το πετρέλαιο του με μεγάλες εκπτώσεις σε σχέση με τα διεθνή πρότυπα, προκειμένου να προσελκύσει αγοραστές, η χώρα εξακολουθεί να έχει έσοδα ύψους 2,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων μόνο για τον Νοέμβριο, σύμφωνα με υπολογισμούς του Bloomberg που βασίζονται σε μειωμένη τιμή πετρελαίου 45 δολαρίων το βαρέλι, μετά την αφαίρεση των εξόδων μεταφοράς και άλλων δαπανών.
Ωστόσο, τα έσοδα του Ιράν από το πετρέλαιο θα μπορούσαν να υποστούν περαιτέρω πίεση εάν η εκστρατεία «μέγιστης πίεσης» του Τραμπ κατά του Ιράν — η οποία περιλαμβάνει μια σειρά αμερικανικών κυρώσεων από την ανάληψη των καθηκόντων του — αποτρέψει τους Κινέζους αγοραστές. Τα έσοδα θα υποστούν επιπλέον πίεση εάν η κυβέρνηση του Ιράν μειώσει τις τιμές για να ανταγωνιστεί το ρωσικό αργό πετρέλαιο με τις μεγάλες εκπτώσεις.
Πηγή: ot.gr
Διαβάστε επίσης: Χρυσός: Πάνω από τα $5.000 εν μέσω δασμών Τραμπ και έντασης με το Ιράν