Η αυστηρή νομοθεσία για τις υπερωρίες στην Ιαπωνία, που θεσπίστηκε για να περιορίσει την εξαντλητική εργασία, δοκιμάζεται πλέον από τη σοβαρή έλλειψη εργατικού δυναμικού

Πίσω από τις ξύλινες, παραδοσιακές πόρτες ενός ιστορικού πανδοχείου στο Κιότο, ο Χιρόγια Σιμίζου βρίσκεται σε έναν διαρκή αγώνα δρόμου. Το Ryokan Gion Yoshi-ima, ένα παραδοσιακό κατάλυμα 15 δωματίων σε ένα στενό, φωτισμένο με φαναράκια σοκάκι της παλιάς πόλης, είναι γεμάτο, εδώ και μήνες. Ανάμεσα στα check-in των επισκεπτών, το στρώσιμο των κρεβατιών και την προετοιμασία της τοπικής κουζίνας, ο Σιμίζου αναζητά απεγνωσμένα επιπλέον προσωπικό για να διατηρήσει τα υψηλά πρότυπα φιλοξενίας του καταλύματος.

Θα ήθελε να ζητήσει από τους 25 εργαζομένους του να δουλέψουν περισσότερες ώρες, γνωρίζει μάλιστα ότι κάποιοι το επιθυμούν για να αυξήσουν το εισόδημά τους. Ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, οι κανονισμοί που περιορίζουν τις υπερωρίες δεν του αφήνουν περιθώρια, ακόμη και καθώς έξω από το πανδοχείο οι δρόμοι σφύζουν από τουρίστες, οι αφίξεις των οποίων καταγράφουν αριθμούς ρεκόρ.

«Έχουμε χρόνια έλλειψη προσωπικού», αναφέρει ο Σιμίζου, του οποίου η οικογένεια διαχειρίζεται το Gion Yoshi-ima εδώ και τέσσερις γενιές. «Υπάρχουν συγκεκριμένα όρια στις υπερωρίες και είμαι υποχρεωμένος να λειτουργώ μέσα σε αυτά».

Οι κανόνες αυτοί, ωστόσο, ενδέχεται να αλλάξουν. Η πρωθυπουργός Σαναέ Τακαΐτσι σχεδιάζει να επανεξετάσει τους κανονισμούς για το ωράριο εργασίας, οι οποίοι σήμερα περιορίζουν τις υπερωρίες στις 45 ώρες τον μήνα και στις 360 ώρες ετησίως. Η απόφαση έρχεται έπειτα από αυξανόμενη δυσαρέσκεια επιχειρηματιών που δυσκολεύονται να καλύψουν τις ανάγκες τους σε προσωπικό.

Η Ιαπωνία, κάποτε συνώνυμο μιας εξοντωτικής εργασιακής κουλτούρας, προσπάθησε να βάλει φρένο στις υπερβολικές υπερωρίες με τη νομοθεσία που τέθηκε σε ισχύ το 2019. Η συντηρητική ηγέτιδα ανέλαβε την εξουσία τον Οκτώβριο, υποσχόμενη να αναζωογονήσει τη στάσιμη οικονομία, παρουσιάζοντας την πρωτοβουλία ως έναν τρόπο να επιστραφεί ο έλεγχος σε εργαζομένους και επιχειρήσεις, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζεται η έλλειψη εργατικών χεριών σε μια χώρα με πληθυσμού που συρρικνώνεται σημαντικά.

Οι λεπτομέρειες δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί, ωστόσο η συζήτηση έχει αγγίξει ευαίσθητες χορδές σε μια κοινωνία που στοιχειώνεται από το φαινόμενο του karoshi, του θανάτου δηλαδή, από υπερβολική και εξαντλητική εργασία. Οικογένειες θυμάτων και συνδικαλιστές προειδοποιούν ότι η πρωτοβουλία της Τακαΐτσι, κινδυνεύει να αναιρέσει πρόοδο που κατακτήθηκε με κόπο.

Επιχειρήσεις υπό ασφυκτική πίεση

Για πολλές εταιρείες, η επανεξέταση των κανόνων γεννά ελπίδες ότι θα χαλαρώσει η έλλειψη προσωπικού, η οποία απειλεί ολοένα και περισσότερο την επιβίωσή τους. Η τελευταία έρευνα Tankan της Bank of Japan δείχνει ότι οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν τις σοβαρότερες ελλείψεις εργαζομένων των τελευταίων 34 ετών. Πέρυσι, 397 εταιρείες κήρυξαν πτώχευση λόγω έλλειψης προσωπικού, αριθμός-ρεκόρ σύμφωνα με την Tokyo Shoko Research.

Ο πληθωρισμός έχει επιδεινώσει την κατάσταση, με το αυξημένο κόστος μισθών και πρώτων υλών να αποθαρρύνει τις προσλήψεις. «Με τα κόστη να ανεβαίνουν, δεν υπάρχει περιθώριο ούτε για προσλήψεις, ούτε για εκπαίδευση νέων εργαζομένων», υποστηρίζει ο Ουακάνα Σούτο, επικεφαλής κατασκευαστικής εταιρείας πέντε ατόμων, προσθέτοντας ότι έχει αρχίσει να απορρίπτει δουλειές.

Οι εργαζόμενοι και το εισόδημα από υπερωρίες

Οι εργοδότες δεν είναι οι μόνοι που στηρίζουν την αλλαγή. Κατά μέσο όρο, οι Ιάπωνες εργαζόμενοι αντλούν περίπου το 6% του ετήσιου εισοδήματός τους από υπερωρίες. Για ορισμένους, τα αυστηρότερα όρια σήμαιναν μικρότερους μισθούς, στοιχείο που, σύμφωνα με αναλυτές, εξηγεί γιατί η πρωτοβουλία της πρωθυπουργού βρίσκει απήχηση, ιδιαίτερα στους νέους.

«Είναι αλήθεια ότι κάποιοι εργαζόμενοι θέλουν περισσότερες ώρες, επειδή τα όρια στις υπερωρίες έχουν περιορίσει τα εισοδήματά τους», σημειώνει η Ουακάνα Σούτο, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Rikkyo του Τόκιο. «Η μισθολογική δομή της Ιαπωνίας βασίζεται στις υπερωρίες και οι άνθρωποι στηρίζονται σε αυτές για να τα βγάλουν πέρα».

Ωστόσο, ειδικοί αμφισβητούν αν οι περισσότερες ώρες θα ενισχύσουν πραγματικά την ανάπτυξη. Η παραγωγικότητα ανά ώρα στην Ιαπωνία παραμένει χαμηλή σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και τη Γερμανία, ενώ το εργατικό δυναμικό γηράσκει και οι γυναίκες, που αποτελούν ολοένα μεγαλύτερο ποσοστό, συχνά προτιμούν πιο ευέλικτα ωράρια.

Για τις οικογένειες θυμάτων του karoshi, η συζήτηση ξυπνά παλιές πληγές. Η Μίκο Τερανίσι, της οποίας ο σύζυγος αυτοκτόνησε έπειτα από εξαντλητικά ωράρια, δηλώνει ότι η ρητορική περί περισσότερης δουλειάς είναι «εξοργιστική». «Η προστασία της ζωής και της υγείας των εργαζομένων δεν είναι διαπραγματεύσιμη», τονίζει η Τομόκο Γιοσίνο, επικεφαλής της Rengo, της μεγαλύτερης εργατικής συνομοσπονδίας της χώρας. «Μετά από τόσα χρόνια προσπαθειών για καλύτερη ισορροπία ζωής και εργασίας, αυτό μοιάζει με βήμα προς τα πίσω».

Πηγή: newmoney.gr

Διαβάστε επίσης: Γιατί η Ευρώπη νοσταλγεί τα μετρητά - Τα όρια της ψηφιακής οικονομίας