Από την άρνηση στην οργή και από το παζάρι στην κατάθλιψη και την αποδοχή

Από τη δεκαετία του 1940 έως και το 2024, το βασικό ερώτημα ασφαλείας για την Ευρώπη ήταν πώς θα αμυνθεί μαζί με την Αμερική, τον στενότερο σύμμαχό της.

Το 2025, με τον Ντόναλντ Τραμπ να επιστρέφει στον Λευκό Οίκο, το ερώτημα μετατοπίστηκε στο αν η Ευρώπη μπορεί να αμυνθεί χωρίς την Αμερική — ένα σενάριο από μόνο του τρομακτικό, δεδομένων των ρωσικών βλέψεων στην ήπειρο.

Το 2026, όμως, ένα μέχρι πρότινος αιρετικό ερώτημα απασχολεί ολοένα και περισσότερους Ευρωπαίους: τι θα χρειαζόταν να κάνει η Ευρώπη, αν κάποτε έπρεπε να αμυνθεί απέναντι στην Αμερική;

Για να παραφράσουμε τον Μαρκ Τουέιν, οι αναφορές στον θάνατο της διατλαντικής συμμαχίας υπήρξαν συχνά υπερβολικές. Όμως μια «συμμαχία» που λειτουργεί με απειλές και εκφοβισμό δύσκολα αξίζει το όνομά της.

Σήμερα μοιάζει είτε νεκρή είτε ετοιμοθάνατη. Το σημείο ανάφλεξης είναι η Γροιλανδία — ποθητή από τον Τραμπ, αλλά αδύνατο να παραδοθεί χωρίς η Ευρώπη να χάσει κάθε έννοια αξιοπρέπειας. Παρότι ο Αμερικανός πρόεδρος απέκλεισε (προς το παρόν) τη χρήση βίας και μίλησε για μια ασαφή «συμφωνία» με το ΝΑΤΟ, η βαθύτερη κρίση παραμένει: ένα νέο αμερικανικό δόγμα που αντιμετωπίζει την ισχύ ως αρετή και τους συμμάχους ως αναλώσιμους.

Άρνηση: «Δεν θα επιστρέψει»

Η πρώτη αντίδραση της Ευρώπης ήταν η άρνηση. Η πεποίθηση ότι ο Τραμπ δεν θα επέστρεφε ποτέ στην εξουσία κυριάρχησε σε ευρωπαϊκούς κύκλους.

Το σοκ του 2016 ήταν αρκετό· το ενδεχόμενο επανάληψης φαινόταν αδιανόητο. Έγιναν κάποιες αόριστες προσπάθειες «Trump-proofing» πριν από τις εκλογές του 2024, χωρίς σαφή στρατηγική ή κοινή κατανόηση του τι πραγματικά σήμαινε αυτό.

Οργή

Η οργή δεν άργησε. Μέσα σε λίγες εβδομάδες από τη δεύτερη ορκωμοσία Τραμπ, οι Ευρωπαίοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με ένα κύμα προκλήσεων. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς κατηγόρησε την Ευρώπη ότι απειλείται όχι από τη Ρωσία αλλά από «τον εχθρό εντός».

Λίγο αργότερα, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ταπεινώθηκε στον Λευκό Οίκο, ενώ η Ουκρανία στερήθηκε προσωρινά κρίσιμες αμερικανικές πληροφορίες. Την άνοιξη, οι δασμοί του Τραμπ έπληξαν το σύστημα ελεύθερου εμπορίου που είχε οικοδομηθεί επί δεκαετίες.

Παζάρι

Ακολούθησε το παζάρι. Η Ευρώπη επιχείρησε να «κλείσει συμφωνία» με έναν πρόεδρο που αγαπά τις συναλλαγές. Δέχθηκε να αυξήσει δραστικά τις αμυντικές δαπάνες (στόχος 3,5% του ΑΕΠ), υπέγραψε μια άνιση εμπορική συμφωνία και έδειξε διάθεση συμμόρφωσης.

Η εικόνα του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, να αποκαλεί τον Τραμπ «μπαμπά» της Συμμαχίας, έμεινε ως σύμβολο αυτής της φάσης. Για πολλούς Ευρωπαίους, δεν επρόκειτο για διαπραγμάτευση αλλά για άνευ όρων παράδοση, για μία τακτική υποτέλειας.

Κατάθλιψη

Η κατάθλιψη ήρθε όταν έγινε σαφές ότι η υποταγή δεν απέφερε ανταλλάγματα. Η Ουάσιγκτον συνέχισε να πιέζει περισσότερο το Κίεβο παρά τη Μόσχα, ενώ οι απειλές για νέους δασμούς επανέρχονταν και αποσύρονταν κατά βούληση. Το πιο οδυνηρό ίσως ήταν η διαπίστωση ότι οι Γάλλοι είχαν προειδοποιήσει εγκαίρως. Από τον Σαρλ ντε Γκωλ έως τον Εμανουέλ Μακρόν, η κριτική στην αμερικανική εξάρτηση αντιμετωπιζόταν για χρόνια με συγκατάβαση.

Αποδοχή: Το μακρύ αντίο

Σήμερα, η Ευρώπη μοιάζει να περνά στην αποδοχή. «Το να είσαι χαρούμενος υποτελής είναι ένα πράγμα· το να είσαι δυστυχισμένος σκλάβος είναι άλλο», δήλωσε ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ. Η συνειδητοποίηση ότι μια γραμμή έχει ξεπεραστεί είναι ευρέως διαδεδομένη.

Ωστόσο, η αποδοχή δεν ισοδυναμεί με συναίνεση για το μέλλον. Η οικοδόμηση «στρατηγικής αυτονομίας» από τις ΗΠΑ θα απαιτήσει χρόνια —ίσως δεκαετίες— επενδύσεων και δύσκολων αποφάσεων. Ένας εμπορικός πόλεμος με την Αμερική δεν αποκλείεται. Το «εμπορικό μπαζούκα» της ΕΕ, σχεδιασμένο αρχικά για την Κίνα, ίσως χρησιμοποιηθεί για πρώτη φορά εναντίον μιας χώρας που η Ευρώπη θεωρούσε μέχρι πρόσφατα φίλη.

Το πένθος δεν έχει τελειώσει. Αλλά η αυταπάτη έχει χαθεί. Και αυτό, όσο επώδυνο κι αν είναι, ίσως να αποτελεί το πρώτο βήμα προς μια πιο ώριμη —και λιγότερο αφελή— Ευρώπη.

Πηγή: naftemporiki.gr

Διαβάστε επίσης: Ο Τραμπ ζητά 5 δισ. δολ. από την JPMorgan για… λογαριασμούς του