Κατατάσσεται στην 44η θέση ανάμεσα σε 63 χώρες.

Πιο έτοιμη για το μέλλον εμφανίζεται η Κύπρος, καταλαμβάνοντας την 44η από τις συνολικά 63 χώρες στην κατάταξη του Παγκόσμιου Κέντρου Ανταγωνιστικότητας της Σχολής Διοίκησης Επιχειρήσεων στην Ελβετία IMD.

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση, η Κύπρος έχει σημειώσει άνοδο 10 θέσεων σε σχέση με το 2017. Το 2018, καταγράφοντας σημαντική βελτίωση σε κριτήρια που συνδέονται κυρίως με την προσαρμοστικότητα και την ευελιξία επιχειρήσεων (π.χ. καινοτόμες επιχειρήσεις). 

Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με την έκθεση, η Κύπρος συνεχίζει να παρουσιάζει αδυναμίες στη χρήση μεγάλων βάσεων δεδομένων (big data) και ανάλυση δεδομένων για εξαγωγή πληροφοριών (analytics), στις συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, στη στάση απέναντι στην παγκοσμιοποίηση και στην ηλεκτρονική συμμετοχή (e-participation). 

Επιπρόσθετα, οι χώρες κατατάσσονται σε όρους ψηφιακής ανταγωνιστικότητας (IMD World Digital Competitiveness Ranking), η οποία μετρά την ικανότητα των οικονομιών να υιοθετήσουν, να αξιοποιήσουν και να εξελίξουν ψηφιακές τεχνολογίες που οδηγούν σε βελτιώσεις στη λειτουργία του κρατικού μηχανισμού, των επιχειρήσεων και της κοινωνίας γενικότερα. Η αξιολόγηση και η κατάταξη των χωρών βασίζεται σε 50 κριτήρια που υπολογίζονται από επίσημες στατιστικές και στοιχεία από την Έρευνα Γνώμης. 

Τα κριτήρια ομαδοποιούνται σε τρεις κατηγορίες: 

1. Γνώση: η τεχνογνωσία που απαιτείται για να ανακαλυφθούν, να κατανοηθούν και να επεκταθούν νέες τεχνολογίες (ταλέντο, εκπαίδευση και κατάρτιση, βαθμός επικέντρωσης στην επιστήμη). 

2. Τεχνολογία: το γενικό πλαίσιο στην οικονομία που επιτρέπει την ανάπτυξη ψηφιακών τεχνολογιών (ρυθμιστικό και τεχνολογικό πλαίσιο, κεφάλαιο/χρηματοδότηση). 

3. Ετοιμότητα για το μέλλον: το επίπεδο ετοιμότητας της χώρας να εκμεταλλευτεί τεχνολογικές εξελίξεις και να ενσωματώσει νέες τεχνολογίες στην οικονομία (προσαρμοστικότητα, ευελιξία επιχειρήσεων, ενσωμάτωση τεχνολογιών πληροφορικής). 

Στην παγκόσμια κατάταξη του IMD που δημοσιεύτηκε τον Ιούνιο, ανάμεσα σε 63 χώρες η Κύπρος καταλαμβάνει την 54η θέση σε όρους ψηφιακής ανταγωνιστικότητας, υποχωρώντας κατά μία θέση συγκριτικά με το 2017. Η πτώση της θέσης της Κύπρου είναι αποτέλεσμα χαμηλότερης κατάταξης στις κατηγορίες της γνώσης και της τεχνολογίας. Αντίθετα, το 2018 η κατάταξη της Κύπρου βελτιώθηκε στην κατηγορία της ετοιμότητας για το μέλλον. 

Σε όρους γνώσης, η Κύπρος υποχώρησε στην 55η θέση συγκριτικά με την 46η που έλαβε το 2017. Η πτώση στην κατάταξη ήταν αποτέλεσμα της επιδείνωσης των κριτηρίων που συνδέονται κυρίως με το ταλέντο (π.χ. καθαρή ροή φοιτητών, ξένο εργατικό δυναμικό ψηλής εξειδίκευσης, διεθνής εμπειρία, τεχνολογικές δεξιότητες), καθώς και με την εκπαίδευση και κατάρτιση (π.χ. απόφοιτοι θετικών επιστημών, κατάρτιση εργαζομένων). 

Στην κατηγορία της τεχνολογίας η Κύπρος υποχώρησε στην 56η από την 54η θέση που κατείχε πέρσι. Κριτήρια που συνδέονται με το ρυθμιστικό πλαίσιο (π.χ. νομοθεσία σχετικά με επιστημονική έρευνα, δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας) και τη χρηματοδότηση/κεφάλαιο (π.χ. επενδύσεις σε τηλεπικοινωνίες, τραπεζικές και χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, venture capital) σημείωσαν επιδείνωση συγκριτικά με το 2017, επηρεάζοντας αρνητικά την κατάταξη. Τα κριτήρια που σχετίζονται με το τεχνολογικό πλαίσιο σημείωσαν βελτίωση το 2018 (π.χ. τεχνολογία επικοινωνιών, εξαγωγές ψηλής τεχνολογίας). 

Ανταγωνιστικότητα 

Η αξιολόγηση και η κατάταξη των οικονομιών στηρίζεται σε 340 κριτήρια που διαμορφώνονται στη βάση επίσημων στατιστικών στοιχείων καθώς και στοιχείων από μια Έρευνα Γνώμης μεταξύ ανώτερων στελεχών επιχειρήσεων στην κάθε χώρα. Τα κριτήρια ομαδοποιούνται σε τέσσερις κατηγορίες: επίδοση της οικονομίας, αποδοτικότητα του κράτους, αποδοτικότητα των επιχειρήσεων και υποδομή. 

Η Κύπρος, στο συγκεκριμένο θέμα, κατατάσσεται 41η από τις 63 χώρες σε όρους ανταγωνιστικότητας, υποχωρώντας κατά τέσσερις θέσεις στην κατάταξη σε σχέση με το 2017. Η πτώση της θέσης της Κύπρου είναι αποτέλεσμα χαμηλότερης κατάταξης στις κατηγορίες της αποδοτικότητας του κράτους και των επιχειρήσεων, καθώς και της υποδομής. Αντίθετα, το 2018 η θέση της Κύπρου βελτιώθηκε στην κατηγορία της οικονομικής επίδοσης. 

Στην έκθεση σημειώνεται ότι η οικονομική κρίση προκάλεσε σημαντικές αλλαγές στην αγορά εργασίας, μία εκ των οποίων είναι η σημαντική αύξηση της άτυπης απασχόλησης, όπως η εργασία ορισμένου χρόνου και η μερική απασχόληση. Η άτυπη απασχόληση είναι περισσότερο συχνή στους νέους και στις γυναίκες. Τα χρόνια της κρίσης, όμως, η άτυπη απασχόληση αυξήθηκε και σε άλλες ομάδες όπως οι άνδρες και τα άτομα με τριτοβάθμια εκπαίδευση. 

Τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι οι εργαζόμενοι σε άτυπη απασχόληση αντιμετωπίζουν μισθολογικές διακρίσεις σε σχέση με τους υπόλοιπους εργαζόμενους, καθώς και υψηλότερο κίνδυνο φτώχειας. Συνεπώς, δεν εκπλήσσει ότι η άτυπη απασχόληση είναι κατά κύριο λόγο ανεπιθύμητη. Για παράδειγμα, 9 στους 10 εργαζόμενους με συμβάσεις ορισμένου χρόνου δήλωσαν ότι δουλεύουν με τέτοια συμβόλαια διότι δεν έχουν καλύτερη εναλλακτική. 

Οι εργαζόμενοι σε άτυπη απασχόληση προστατεύονται από την εφαρμογή ειδικής νομοθεσίας: [Περί Εργοδοτούμενων με Εργασία Ορισμένου Χρόνου (Απαγόρευσης Δυσμενούς Μεταχείρισης) Νόμος του 2003 και Περί Εργοδοτούμενων με Μερική Απασχόληση (Απαγόρευση Δυσμενούς Μεταχείρισης) Νόμος του 2002]. 

Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι η εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας δεν ήταν επαρκής για να αναχαιτίσει την άνοδο της ανεπιθύμητης άτυπης απασχόλησης και να καταπολεμήσει τις διακρίσεις. Οι εργαζόμενοι σε άτυπη απασχόληση έχουν πρόσβαση στο σύστημα κοινωνικής προστασίας με τους ίδιους όρους όπως όλοι οι εργαζόμενοι. Ωστόσο, οι ανισότητες στην αγορά εργασίας μεταδίδονται στο σύστημα κοινωνικής προστασίας, κυρίως όσον αφορά την κάλυψη και την επάρκεια των ανταποδοτικών παροχών και των συντάξεων. 

Τέλος, η έρευνα* παρουσιάζει, συνοπτικά, πολιτικές που θα μπορούσαν να ενδυναμώσουν το γενικότερο θεσμικό πλαίσιο, αμβλύνοντας τις ανισότητες μεταξύ των εργαζομένων, όπως η ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των εποπτικών μηχανισμών (για παράδειγμα μέσω προληπτικών ελέγχων σε τομείς που συγκεντρώνουν υψηλό ποσοστό άτυπης απασχόλησης). 

Ο σκοπός της μελέτης† είναι να αναλύσει το μισθολογικό χάσμα μεταξύ μόνιμων και προσωρινών εργαζόμενων στην Κύπρο. Η χρήση των βάσεων δεδομένων 2009 και 2015 του EU-SILC επιτρέπει μια πρώτη εξέταση των επιπτώσεων της οικονομικής κρίσης στις μη τυπικές μορφές απασχόλησης. Το μέγεθος του μη προσαρμοσμένου μισθολογικού χάσματος είναι πρωτίστως ευαίσθητο στον ορισμό του δείγματος και δευτερευόντως στις διαδικασίες στατιστικής διόρθωσης του σφάλματος μεροληψίας. 

Παρ’ όλα αυτά, με αρκετή βεβαιότητα, η Κύπρος μπορεί να συμπεριληφθεί στις χώρες που χαρακτηρίζονται από υψηλό μισθολογικό χάσμα μόνιμων-προσωρινών υπαλλήλων, με την ύφεση να μη φαίνεται να έχει σημαντική επίπτωση στο παρατηρούμενο χάσμα. Τεχνικές τύπου Oaxaca-Ransom χρησιμοποιήθηκαν προκειμένου να διαχωριστεί το μισθολογικό χάσμα σε εξηγήσιμα και μη εξηγήσιμα τμήματα, καθώς και το μη εξηγήσιμο τμήμα να αναλυθεί στο μέρος που οφείλεται στο πλεονέκτημα των μόνιμων εργαζομένων και στο μέρος που οφείλεται στο μειονέκτημα των προσωρινών εργαζομένων.

Σε όλες τις περιπτώσεις, η ανάλυση έδειξε ότι περίπου το μισό του μισθολογικού χάσματος μπορεί να εξηγηθεί από τα παραγωγικά χαρακτηριστικά των ατόμων. Ενώ το μη εξηγήσιμο τμήμα, του οποίου το απόλυτο μέγεθος είναι αρκετά υψηλό και το σχετικό μέγεθος περίπου στο μέσο όρο των ευρωπαϊκών χωρών, οφείλεται κατά κύριο λόγο στο μειονέκτημα των προσωρινών εργαζόμενων. Η μελέτη δεν ελέγχει για πιθανά προβλήματα ενδογένειας που μπορεί να προκύψουν από την «αυτοεπιλογή» εργασιακού συμβολαίου, λόγω της έλλειψης κατάλληλων βοηθητικών μεταβλητών. 

Παρ’ όλα αυτά, το μέγεθος τόσο του μισθολογικού χάσματος, καθώς και άλλες άμεσες και έμμεσες ενδείξεις, καθιστούν τις μισθολογικές διακρίσεις εις βάρος των προσωρινών εργαζόμενων ως ένα πολύ εύλογο σενάριο. Η έρευνα κλείνει με μια σύντομη συζήτηση πολιτικών που θα μπορούσαν να συνεισφέρουν στη διόρθωση του προβλήματος, όπως η πιο ουσιαστική αντιπροσώπευση των εν λόγω εργαζόμενων στον κοινωνικό διάλογο, οι πρωτοβουλίες ενημέρωσης των εργαζομένων (και ειδικά των μεταναστών) αναφορικά με τα εργασιακά δικαιώματά τους καθώς, και άλλες εξειδικευμένες πολιτικές. 

Η έρευνα*εξετάζει την εφαρμογή μοντέλων Vector Autoregressions (VAR) για βραχυπρόθεσμη πρόβλεψη του ρυθμού ανάπτυξης των συνιστωσών του ΑΕΠ, από την πλευρά της προσφοράς, καθώς και του ρυθμού μεταβολής του ΑΕΠ αθροίζοντας τις προβλέψεις των συνιστωσών του. Οι συνιστώσες του ΑΕΠ αποτελούνται από την ακαθάριστη προστιθέμενη αξία έξι τομέων οικονομικής δραστηριότητας (γεωργία, βιομηχανία, κατασκευές, εμπόριο και μεταφορές, χρηματοπιστωτικές και επιχειρηματικές δραστηριότητες, άλλες υπηρεσίες) και από τους δασμούς συν ΦΠΑ. Επίσης, εκτιμώνται μοντέλα VAR που περιέχουν ως εξωγενείς μεταβλητές κοινούς παράγοντες, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν: (α) την πραγματική οικονομική δραστηριότητα και αγορά εργασίας, (β) εγχώριες χρηματοπιστωτικές και δημοσιονομικές μεταβλητές, τιμές και δείκτες οικονομικού κλίματος και (γ) ξένες/διεθνείς χρηματοοικονομικές μεταβλητές, ευρωπαϊκούς δείκτες τιμών και δείκτες εμπιστοσύνης. Χρησιμοποιούνται τριμηνιαία στοιχεία για την περίοδο 1995:1-2017:2. 

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι προβλέψεις συνιστωσών του ΑΕΠ από μοντέλα VAR με εξωγενείς παράγοντες είναι ακριβέστερες από αυτές που υπολογίζονται από απλά μοντέλα VAR. Ωστόσο, η αυξημένη ακρίβεια των προβλέψεων επιτυγχάνεται κυρίως για πολύ κοντινό ορίζοντα. Εξαίρεση αποτελεί ο τομέας των κατασκευών, στον οποίο η βελτίωση στην ακρίβεια των προβλέψεων καταγράφεται για μακρινό ορίζοντα, και ο τομέας των χρηματοπιστωτικών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, στον οποίο το σφάλμα της πρόβλεψης μειώνεται σημαντικά τόσο για κοντινό όσο και για πιο μακρινό ορίζοντα. Οι προβλέψεις συνιστωσών που υπολογίζονται από μοντέλα μιας εξίσωσης (αντί συστήματα) είναι τουλάχιστον εξίσου ακριβείς με τις προβλέψεις από VAR μοντέλα. 

Οι προβλέψεις του ρυθμού ανάπτυξης του ΑΕΠ αθροίζοντας προβλέψεις για τις συνιστώσες του, οι οποίες υπολογίζονται από μοντέλα μιας εξίσωσης, είναι τουλάχιστον το ίδιο ακριβείς με τις έμμεσες προβλέψεις για τον ρυθμό μεταβολής του ΑΕΠ που βασίζονται σε προβλέψεις των συνιστωσών του από μοντέλα VAR. Η άμεση πρόβλεψη του ρυθμού μεταβολής του ΑΕΠ με μοντέλα μιας εξίσωσης αποτελεί τη μέθοδο με την καλύτερη επίδοση για την υπό εξέταση περίοδο. 

Το ΚΟΕ, σε συνεργασία με το Υπουργείο Οικονομικών (ΥΟ) και το Υπουργείο Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΥΕΠΚΑ), έχει αναλάβει τη διεξαγωγή μελέτης για αξιολόγηση των προνοιών και πιθανών επιπτώσεων των Ενεργών Πολιτικών Αγοράς Εργασίας (ΕΠΑΕ) στην Κύπρο, καθώς και των πτυχών του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος που περιέχουν ΕΠΑΕ. Στα πλαίσια της πιο πάνω μελέτης έχει διενεργηθεί ανασκόπηση της βιβλιογραφίας που αφορά εναλλακτικές μεθόδους που εφαρμόζονται για την αξιολόγηση των ΕΠΑΕ. Ανάλογα με τους στόχους της ανάλυσης μπορεί να γίνει “Αξιολόγηση της διαδικασίας”, “Αξιολόγηση της απόδοσης” και “Αξιολόγηση των επιπτώσεων” των ΕΠΑΕ. 

Οι πιο διαδεδομένες τεχνικές αξιολόγησης χρησιμοποιούν ομάδες αναφοράς οι οποίες επιλέγονται πριν την εφαρμογή των ΕΠΑΕ (πειραματικές) ή μετά την εφαρμογή (οιονεί-πειραματικές) του προγράμματος. Στην Κύπρο για αξιολόγηση των ήδη υπαρχόντων ΕΠΑΕ μπορούν να χρησιμοποιηθούν οιονεί- πειραματικές μέθοδοι εφόσον υπάρχουν στοιχεία για τη διαμόρφωση ενός δείγματος σύγκρισης. Η ανάλυση μπορεί να γίνει με τη χρήση μεθόδων παλινδρόμησης λαμβάνοντας υπόψη τα παρατηρούμενα και μη παρατηρούμενα χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων στα προγράμματα ΕΠΑΕ ή με την χρήση τεχνικών βοηθητικών μεταβλητών (instrumental variable techniques). 

Η εφαρμογή των τεχνικών αξιολόγησης των επιδράσεων των ΕΠΑΕ στην Κύπρο αναμένεται να αντιμετωπίσει διάφορες προκλήσεις, μεταξύ άλλων, με (α) την πρόσβαση και κατασκευή της κατάλληλης βάσης δεδομένων, (β) τον προσδιορισμό της ομάδας ελέγχου, (γ) τον έλεγχο της αξιοπιστίας των εμπειρικών αποτελεσμάτων σε συνδυασμό με τις προδιαγραφές του μοντέλου, και (δ) την επιλογή των βοηθητικών μεταβλητών. Το ΚΟΕ διαθέτει την απαραίτητη τεχνογνωσία για αντιμετώπιση των πιο πάνω προκλήσεων και εφαρμογή των τεχνικών αξιολόγησης των επιδράσεων των ΕΠΑΕ εφόσον δοθεί πρόσβαση στα κατάλληλα στατιστικά στοιχεία. Στο παρόν στάδιο έχουν ήδη προγραμματιστεί συναντήσεις με τους ενδιαφερόμενους φορείς (ΥΟ, ΥΕΠΚΑ) για συντονισμό των ενεργειών προς επίτευξή των στόχων της μελέτης.