Ένας «αόρατος» αλλά εξόχως καθοριστικός παράγοντας, η αργή απονομή δικαιοσύνης, που ναρκοθετεί αθόρυβα την αναπτυξιακή προσπάθεια.

Του Νέστορα Βασιλείου,

Ανώτερος Σύμβουλος Επικοινωνίας The Medium

Η δημόσια συζήτηση για την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας περιστρέφεται, γύρω από θέματα όπως ο πληθωρισμός, τα επιτόκια και η προσέλκυση ξένων επενδύσεων. Υπάρχει, ωστόσο, ένας «αόρατος» αλλά εξόχως καθοριστικός παράγοντας, η αργή απονομή δικαιοσύνης, που ναρκοθετεί αθόρυβα την αναπτυξιακή προσπάθεια.

Το τελευταίο δεκαπενθήμερο του Ιουλίου σημειώθηκαν δύο σημαντικές εξελίξεις, που αποτέλεσαν και την αφορμή για τη συγγραφή του παρόντος άρθρου. Στις 17 Ιουλίου δημοσιοποιήθηκε η Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου του 2026 και στις 21 Ιουλίου παρουσιάστηκε η Ά Φάση λειτουργίας της νέας μορφής του iJustice.

Αφενός, τα ευρήματα της ευρωπαϊκής Έκθεσης περιγράφουν με ακρίβεια τις παθογένειες του συστήματος που λειτουργεί ως τροχοπέδη για το επιχειρείν, την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και την εξυπηρέτηση του πολίτη.

Αφετέρου, η εν εξελίξει διαδικασία ψηφιακού μετασχηματισμού και τα όσα ανακοινώθηκαν από τον Υφυπουργό Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής αφήνουν ψήγματα αισιοδοξίας για βελτίωση της υφιστάμενης δραματικής κατάστασης.

Η ανατομία μιας επιχειρηματικής ομηρίας

Για να σκιαγραφήσουμε το μέγεθος του προβλήματος, αρκεί να μεταφράσουμε τα ευρωπαϊκά στατιστικά σε καθημερινά, πρακτικά παραδείγματα της αγοράς. Ας υποθέσουμε ότι δύο εταιρείες έχουν μια σημαντική εμπορική διαφορά και η μια από αυτές αποφασίζει να προσφύγει στη δικαιοσύνη. Η πραγματικότητα που θα αντιμετωπίσει είναι εφιαλτική και η Έκθεση της Κομισιόν την αποτυπώνει με αριθμούς.

• Ο εκτιμώμενος χρόνος διεκπεραίωσης αστικών και εμπορικών υποθέσεων έφτασε, το 2024, κατά μέσο όρο τις 682 ημέρες στον πρώτο βαθμό. Άρα θα χρειαστούν σχεδόν δύο χρόνια για να εκδοθεί πρωτόδικη απόφαση.

• Αν ο ηττημένος διάδικος ασκήσει έφεση, που είναι πολύ πιθανό να συμβεί, η υπόθεση θα εγκλωβιστεί στο Εφετείο για 1.426 ημέρες ή σχεδόν άλλα τέσσερα χρόνια.

Γίνεται αντιληπτό ότι εάν η διαφορά εγείρει θέματα βιωσιμότητας της εταιρείας, που επέλεξε να προσφύγει στη δικαιοσύνη, τότε κάπου στο μεσοδιάστημα, μάλλον θα κατεβάσει ρολά και θα στείλει στο ανεργιακό τους υπαλλήλους της. Στο σενάριο που μπορεί να αντέξει το κόστος της διαφοράς, τότε θα περιμένει έξι χρόνια, κατά τα οποία τα κεφάλαια μένουν δεσμευμένα και η ρευστότητά της πλήττεται, αποστερώντας τη δυνατότητα περαιτέρω ανάπτυξής της.

Γι΄αυτό, όπως επισημαίνεται στην Έκθεση, η αργή απονομή δικαιοσύνης λειτουργεί αποτρεπτικά, κάνοντας τις επιχειρήσεις να αποφεύγουν τη δικαστική οδό για να λύσουν τις διαφορές τους.

Η πύρρειος νίκη και η αδυναμία εκτέλεσης

Η δικαίωση, ωστόσο, δεν είναι πάντα το τέλος του δρόμου καθώς σε αρκετές περιπτώσεις μετατρέπεται σε πύρρειο νίκη. Ακόμη και αν η επιχείρηση κερδίσει τελεσίδικα, συχνά αδυνατεί να ανακτήσει τα χρήματά της. Η Έκθεση είναι καταπέλτης, εξηγώντας ότι οι επιτυχόντες διάδικοι έρχονται αντιμέτωποι με ένα απαρχαιωμένο νομικό πλαίσιο. Οι υφιστάμενες ρυθμίσεις θέτουν αυστηρούς περιορισμούς στην πρόσβαση στους τραπεζικούς λογαριασμούς των οφειλετών, διατηρούν εμπόδια στην κατάσχεση κινητών περιουσιακών στοιχείων και συντηρούν πολύπλοκες διαδικασίες για την πώληση ακινήτων. Το νομοσχέδιο για την άρση αυτών των εμποδίων παραμένει στα συρτάρια της Βουλής, η οποία καλείται να αναλάβει τις δικές της ευθύνες. Μέχρι τότε η αδυναμία εκτέλεσης θα συνεχίσει να ακυρώνει το αίσθημα δικαιοσύνης.

Τα δικαστήρια «φαντάσματα»

Ένας ξένος επενδυτής θα ανέμενε ταχεία επίλυση της διαφοράς μέσω του Εμπορικού Δικαστηρίου ή του Ναυτοδικείου. Εάν δεν έχει λάβει επαρκή γνώση προτού επενδύσει στη χώρα, τότε θα διαπιστώσει ότι αν και η νομοθεσία για την ίδρυσή του θεσπίστηκε το 2022, εντούτοις το 2026 εξακολουθούν να εκκρεμούν βασικά στάδια εφαρμογής, όπως η πρόσληψη των δικαστών.

Αυτή η καθυστέρηση, όπως εύστοχα αναφέρεται στην έκθεση, καθιστά τις αξιώσεις άνευ αντικειμένου και αυξάνει το λειτουργικό κόστος των εταιρειών. Δίνονται όμως και ελαφρυντικά για την απουσία προόδου, όπως η πολυπλοκότητα της πλήρωσης των θέσεων δικαστών και η έλλειψη εξειδίκευσης. Στην περίπτωση του Ναυτοδικείου, η διαδικασία χρειάστηκε να ξεκινήσει από την αρχή, καθώς δεν βρέθηκε ο απαιτούμενος αριθμός κατάλληλων υποψηφίων.

Ο πολίτης απέναντι στο κράτος

Τα προβλήματα δεν αφορούν μόνο τις επιχειρήσεις, αλλά και τους πολίτες που έχουν διαφορές με τη διοίκηση, όπως για παράδειγμα μια φορολογική ή πολεοδομική απόφαση. Σύμφωνα με την Έκθεση:

• Οι χρόνοι εκδίκασης διοικητικών υποθέσεων στον πρώτο βαθμό διπλασιάστηκαν μέσα σε ένα χρόνο, πηγαίνοντας από τις 380 ημέρες το 2023 στις 788 ημέρες το 2024.

• Εάν προκύψει έφεση τότε χρειάζονται άλλες 489 μέρες το 2024. Εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι καταγράφεται μια θεαματική μείωση του χρόνου σε σύγκριση με το 2023, όταν απαιτούνταν  5.429 μέρες.

Ως εκ τούτου ένας πολίτης θα χρειαστεί κάτι περισσότερο από 3,5 χρόνια για να λύσει τις διαφορές του με το Κράτος. Αν και θεσπίστηκαν νέοι κανόνες, τον Ιανουάριο του 2026, που βάζουν όριο έξι μηνών για την έκδοση οριστικών αποφάσεων σε διοικητικές υποθέσεις, το πρόβλημα συσσώρευσης υποθέσεων παραμένει οξύτατο.

Στο Β’ Μέρος του άρθρου θα αναπτυχθούν ο ψηφιακός εκσυγχρονισμός με το νέο iJustice, η αδιανόητη αδράνεια της Εκτελεστικής Εξουσίας για τις κτιριακές υποδομές και η «διπλή ανάγνωση» πίσω από το εντυπωσιακό 154% στην εκκαθάριση υποθέσεων.