Συνέντευξη στον Ξένιο Μεσαρίτη
Από την περίοδο της πανδημίας μέχρι σήμερα, η κυπριακή οικονομία επέδειξε αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα, καταγράφοντας τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης στην Eυρωζώνη. Ωστόσο, η δυναμική αυτή δεν είναι ανεξάρτητη από ένα περιβάλλον διεθνούς μεταβλητότητας, αυξημένης γεωπολιτικής έντασης και σημαντικών διαρθρωτικών αδυναμιών. Ο οικονομολόγος Τάσος Γιασεμίδης εξηγεί ότι η πρόκληση για την Κύπρο δεν είναι μόνο η αξιοποίηση των συγκυριών, αλλά η δημιουργία ισχυρών παραγωγικών θεμελίων που θα μειώσουν την εξωστρέφεια και την εξάρτηση από εξωγενείς παράγοντες. Μιλώντας στο Economy Today, υπογραμμίζει τι χρειάζεται για να αποκτήσει η χώρα ισχυρότερη παραγωγικότητα, πώς θα επηρεάσουν οι μεταρρυθμίσεις του 2026 το οικονομικό περιβάλλον και ποια πρέπει να είναι η στρατηγική της Κύπρου ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ε.Ε..
Η κυπριακή οικονομία από την πανδημία του κορωνοϊού (2020) μέχρι σήμερα επέδειξε σημαντική ανθεκτικότητα και καταγράφει σήμερα τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης στην Eυρωζώνη. Θεωρείτε ότι πρόκειται για εξέλιξη που πραγματικά εδράζει σε παραγωγικές βάσεις ή είναι περισσότερο ένα «προσωρινό μομέντουμ» που στηρίχθηκε πάνω σε προσωρινά γεγονότα, όπως τις γεωπολιτικές αναταράξεις και την αύξηση του τουρισμού;
Η κυπριακή οικονομία πράγματι κατέγραψε σταθερή ανάπτυξη μετά την πανδημία, όμως αυτή η δυναμική είναι αποτέλεσμα διαρθρωτικών δυνάμεων, συγκυριακών παραγόντων και συγκεκριμένων αποφάσεων και ενεργειών. Η γρήγορη ανάκαμψη του Τουρισμού, που καταγράφει ρεκόρ αφίξεων, οι εταιρείες που μετέφεραν δραστηριότητες και προσωπικό στην Κύπρο, επηρεάζοντας θετικά και οριζόντια την Οικονομία, η αναπροσαρμογή των Eπαγγελματικών και Xρηματοοικονομικών Yπηρεσιών και η σταθερή συνεισφορά του τομέα των Kατασκευών, λειτούργησαν ευνοϊκά για την Κύπρο.
Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι γίνεται προσπάθεια ενίσχυσης της παραγωγικής βάσης, με τον τομέα της Tεχνολογίας να συνεισφέρει πλέον πέραν του 10% του ΑΕΠ, την ενίσχυση στoυς τομείς της Yγείας και της Εκπαίδευσης αλλά και τη σταδιακή ανάπτυξη της Αμυντικής Βιομηχανίας, σε ζητήματα που αφορούν την Τεχνολογία και τα Drones. Σίγουρα υπάρχει σημαντικό περιθώριο βελτίωσης, όπως για παράδειγμα η ενίσχυση του Πρωτογενούς τομέα.
Παράλληλα, η δημοσιονομική πειθαρχία και η ορθολογική διαχείριση της κρίσης βοήθησαν στη διατήρηση αξιοπιστίας και επενδυτικής βαθμίδας. Ένα σημαντικό ζήτημα, πέραν όμως των καλών δημοσιονομικών, είναι και η «μεταφορά» τους στην καθημερινότητα των πολιτών. Υπάρχουν ζητήματα όπως το στεγαστικό, η ακρίβεια, το κόστος της ενέργειας, το υψηλό διοικητικό κόστος στις συναλλαγές με το κράτος και ζητήματα στην εκπαίδευση και την υγεία που πρέπει να τύχουν διαχείρισης.
Ωστόσο, σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από ένταση και μεταβλητότητα, προβλήματα όσον αφορά το διεθνές εμπόριο και την επαναφορά προστατευτικών πολιτικών, οι εξωτερικές συγκυρίες μπορούν εύκολα να ανατραπούν.
Το ζήτημα είναι να υπάρξει σωστή διαχείριση ώστε να ενισχύεται η οικονομία μέσα από τις συγκυρίες που δημιουργούνται, αναδεικνύοντας τον ρόλο της χώρας, αλλά από την άλλη να δημιουργούνται «αναχώματα» σε ενδεχόμενες υφεσιακές πιέσεις που ενδεχομένως να δημιουργηθούν. Δεν πρέπει να παραβλέπουμε τα σημαντικά προβλήματα που υπάρχουν σε σημαντικές οικονομίες της Ευρώπης και να παραδειγματιστούμε.
Η ουσία είναι ότι η Κύπρος έχει κάνει βήματα προς πιο παραγωγικό μοντέλο, αλλά εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εξωγενείς παράγοντες όπως στα ζητήματα της ενέργειας αλλά και των ξένων επενδύσεων. Είμαστε μια εξωγενής οικονομία και αυτό φαίνεται και από το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών Για να μετατραπεί η τρέχουσα ανάπτυξη σε μόνιμη, απαιτείται ισχυρότερη παραγωγικότητα, τεχνολογική αναβάθμιση, μείωση γραφειοκρατίας και επένδυση σε ανθρώπινο κεφάλαιο.
Πόσο ρεαλιστική είναι η προσδοκία ότι η εγκατάσταση και η «κάθοδος» Τεχνολογικών Εταιρειών, Start-Ups ή Επιχειρήσεων Διεθνούς Χαρακτήρα στην Κύπρο μπορεί να μετασχηματίσει την οικονομία σε πιο στέρεες βάσεις; Τι χρειάζεται (θεσμικά, φορολογικά, υποδομές) για να στηριχθεί ένα τέτοιο οικοσύστημα με διάρκεια και πραγματική παραγωγική αξία;
Ο μετασχηματισμός μέσω της Τεχνολογίας είναι εφικτός, αλλά δεν είναι αυτόματος, ενώ προϋποθέτει αλλαγή κουλτούρας. Η προσέλκυση εταιρειών Τεχνολογίας αποτελεί σημαντικό βήμα, όμως για να έχει πραγματική παραγωγική αξία απαιτείται οικοσύστημα, όχι απλώς «κάθοδος» εταιρειών. Χρειάζονται τρία θεμέλια: θεσμική σταθερότητα, ανταγωνιστικό φορολογικό πλαίσιο και σύγχρονες υποδομές.
Σε επίπεδο Θεσμών, η Κύπρος πρέπει να ενισχύσει τη διαφάνεια, να απλοποιήσει διαδικασίες αδειοδότησης, να βελτιώσει το ρυθμιστικό περιβάλλον και να δημιουργήσει γρήγορες, προβλέψιμες διοικητικές διαδικασίες. Η τεχνολογική επιχειρηματικότητα δεν ανθεί σε περιβάλλοντα που χαρακτηρίζονται από αβεβαιότητα ή διοικητικές καθυστερήσεις.
Σε φορολογικό επίπεδο, η πρόσφατη συζήτηση για την ολιστική μεταρρύθμιση της κυπριακής φορολογίας είναι θετική, αρκεί να συνοδευτεί από σαφείς κανόνες, σταθερότητα και ανταγωνιστικότητα και να υπάρχει σωστή εκτίμηση του δημοσιονομικού κόστους. Η αύξηση του εταιρικού φόρου μπορεί να είναι διαχειρίσιμη αν συνοδευτεί από κίνητρα για Καινοτομία και προσέλκυση εξειδικευμένου Ανθρώπινου Δυναμικού.
Τέλος, οι υποδομές, ψηφιακές, ενεργειακές και εκπαιδευτικές, είναι κρίσιμες. Η τεχνολογία απαιτεί ταχύτητα, διασυνδεσιμότητα και προσβασιμότητα. Η εκπαίδευση, επίσης, πρέπει να παράγει δεξιότητες που να ταιριάζουν στις ανάγκες της νέας οικονομίας.
Η προσδοκία μετασχηματισμού είναι ρεαλιστική μόνο αν αντιμετωπιστεί στρατηγικά και όχι ως συγκυριακή ευκαιρία. Για παράδειγμα θα πρέπει να υπάρξει ένα ξεκάθαρο οργανόγραμμα για την κρατική μηχανή σύγχρονο και βασισμένο στις υπάρχουσες συνθήκες της αγοράς. Μέσα από αυτό θα αξιολογηθούν οι ανάγκες σε Ανθρώπινο Δυναμικό και η αυτοματοποίηση των διαδικασιών μέσα από την Ψηφιακή Μετάβαση.
Το 2026 μπορεί να αποτελέσει σημείο καμπής για την Κύπρο, ειδικά με τη «νομοθέτηση» του μηχανισμού ελέγχου άμεσων ξένων επενδύσεων, αλλά και με την επικείμενη αύξηση του εταιρικού φόρου από 12,5% σε 15%. Πώς νομίζετε ότι θα επηρεάσουν αυτές οι αλλαγές την προσέλκυση ΑΞΕ και τη συνολική ανταγωνιστικότητα της οικονομίας;
Οι αλλαγές αυτές εντάσσονται σε ένα ευρύτερο διεθνές πλαίσιο, όπου η διαφάνεια, η κανονιστική συμμόρφωση και οι κοινές Φορολογικές Αρχές αποκτούν προτεραιότητα. Ο μηχανισμός ελέγχου ΑΞΕ θα καταστήσει την Κύπρο πιο αξιόπιστη ως προς τη διαχείριση στρατηγικών επενδύσεων και θα προστατεύσει κρίσιμες υποδομές από γεωπολιτικούς κινδύνους. Σε ένα τεταμένο παγκόσμιο περιβάλλον, η θεσμική αξιοπιστία είναι εξίσου σημαντική με τα φορολογικά κίνητρα.
Η αύξηση του Εταιρικού Φόρου στο 15% αποτελεί μέρος της διεθνούς συμφωνίας για τον ελάχιστο παγκόσμιο Εταιρικό Φόρο. Η Κύπρος δεν αναμένεται να χάσει την ανταγωνιστικότητα, εφόσον συνοδευτεί από άλλες βελτιώσεις: σταθερούς κανόνες, ταχύτερες διαδικασίες, φορολογικά κίνητρα για καινοτομία, καθώς και ενίσχυση του ανθρώπινου κεφαλαίου. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι παραμένουν σημαντικές ρυθμίσεις όσον αφορά το φορολογικό σκέλος όπως η εξαίρεση του κέρδους από πώληση χρηματοοικονομικών μέσων, το Non Domicile, η ευνοϊκή φορολόγηση ατόμων με υψηλά εισοδήματα που επιλέγουν να εργαστούν στην Κύπρο και την προτεινόμενη ρύθμιση για τη φορολόγηση των δικαιωμάτων προαίρεσης που παραχωρούνται σε υπαλλήλους εταιρειών.
Οι επενδυτές δεν αναζητούν μόνο χαμηλούς φόρους αλλά σταθερότητα, δικαιοσύνη, χαμηλό διοικητικό κόστος, ποιότητα ζωής και προβλεψιμότητα.
Η καθαρή επίδραση θα είναι θετική μακροπρόθεσμα, εφόσον η χώρα αξιοποιήσει τη μεταρρύθμιση ως ευκαιρία για αναβάθμιση του πλαισίου της και όχι ως απλή συμμόρφωση με εξωτερικές απαιτήσεις.
Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της Κύπρου παραμένει «παρατεταμένα προβληματικό». Πώς εξηγείτε αυτό το φαινόμενο; Ποιες δομικές πολιτικές ή οικονομικές μεταρρυθμίσεις θεωρείτε ότι θα μπορούσαν να αναστρέψουν αυτό το παρατεταμένο αρνητικό πρόσημο;
Το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών αντανακλά διαχρονικές αδυναμίες: χαμηλή παραγωγικότητα, εξάρτηση από εισαγωγές, περιορισμένη εγχώρια βιομηχανία, υψηλή κατανάλωση και περιορισμένες εξαγωγές προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας. Το πρόβλημα δεν είναι συγκυριακό αλλά δομικό.
Για την αντιστροφή της τάσης χρειάζονται πολιτικές σε τέσσερις κατευθύνσεις: αύξηση παραγωγικότητας μέσω τεχνολογικής αναβάθμισης, ενίσχυση τομέων με εξαγωγικό δυναμικό όπως Ψηφιακές Υπηρεσίες και Πράσινη Τεχνολογία ή και συγκεκριμένων προϊόντων όπως γεωργικών και φαρμάκων, μείωση ενεργειακών εξαρτήσεων μέσω επενδύσεων σε ΑΠΕ και στήριξη της εγχώριας παραγωγής σε κλάδους όπου η Κύπρος μπορεί να έχει συγκριτικό πλεονέκτημα.
Τα προηγούμενα χρόνια, το «Όραμα 2035» παρουσιαζόταν ως σημαία των κυβερνητικών εξαγγελιών για μετασχηματισμό, επενδύσεις, υποδομές, ανάπτυξη δεξιοτήτων και παραγωγικής οικονομίας. Σήμερα — με τα αναπτυξιακά δεδομένα, τις προκλήσεις, τις αλλαγές στην παγκόσμια οικονομία — θεωρείτε ότι αυτό το όραμα εξακολουθεί να έχει νόημα ή έχει μπει στο συρτάρι; Είναι αναγκαία η επαναφορά του ή πιστεύετε σε διαφορετική στρατηγική για τα επόμενα χρόνια;
Το «Όραμα 2035» παραμένει επίκαιρο ως φιλοσοφία, αλλά χρειάζεται επικαιροποίηση. Από την περίοδο που διαμορφώθηκε μέχρι σήμερα έχουν αλλάξει οι γεωπολιτικές συνθήκες, οι τεχνολογικές απαιτήσεις, οι ευρωπαϊκές προτεραιότητες και ο ρυθμός των διεθνών μεταρρυθμίσεων. Το διεθνές σκηνικό είναι σαφώς πιο τεταμένο, με ενισχυμένες αβεβαιότητες, περιφερειακές κρίσεις και αναδυόμενους προστατευτισμούς.
Ένα σύγχρονο αναπτυξιακό όραμα πρέπει να ενσωματώνει τις νέες πραγματικότητες όπως η Ψηφιακή Μετάβαση, η Ενεργειακή Ασφάλεια, η Κλιματική Προσαρμογή, η Τεχνολογική Αυτονομία, η ανθεκτικότητα του παραγωγικού ιστού και η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής. Χρειάζεται ένα αναθεωρημένο και ρεαλιστικό πλαίσιο που να συνοδεύεται από χρονοδιαγράμματα και μετρήσιμους στόχους και να μπορεί να προσαρμόζεται στις υπάρχουσες διεθνείς συνθήκες.
Η Κύπρος αναλαμβάνει την Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης την 1η Ιανουαρίου 2026, σε μια περίοδο όπου η Ε.Ε. συνολικά επαναπροσδιορίζει στρατηγικές σε ενέργεια, Χρηματοπιστωτική Σταθερότητα, Πράσινη Μετάβαση και Τεχνολογική Αυτονομία. Ποιες θεωρείτε ότι πρέπει να είναι οι κορυφαίες κυπριακές προτεραιότητες ενόψει αυτής της συγκυρίας; Πώς μπορεί η Προεδρία να λειτουργήσει ως καταλύτης για εσωτερικές μεταρρυθμίσεις και τα εθνικά συμφέροντα;
Η κυπριακή Προεδρία το 2026 έρχεται σε μια περίοδο όπου η Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητά στρατηγική αυτονομία σε Ενέργεια, Άμυνα, Τεχνολογία και χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Δεν είναι υπερβολικό να πούμε ότι η Ευρώπη φαίνεται να είναι η μεγάλη χαμένη στον νέο παγκόσμιο πολιτικό και οικονομικό χάρτη. Ένα σημαντικό στοιχείο που αναμένεται και θα πρέπει να τύχει διαχείρισης είναι η ενδεχόμενη κατάληξη σε συμφωνία για το Ουκρανικό. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ φαίνεται να έχει πλάνο για ολιστική αναδιάταξη των σχέσεων με Ρωσία και Ευρώπη. Το ζητούμενο είναι αν η Ευρώπη θα καταφέρει να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο σε αυτό το πλαίσιο ή θα παραμείνει ουραγός των εξελίξεων.
Νομίζω ότι το να δούμε ένα Επενδυτικό Ταμείο (Fund) όπου θα συμμετέχουν από κοινού ΗΠΑ και Ρωσία, για αξιοποίηση των πολύτιμων γαιών ή προϊόντων ενέργειας, όπως συζητείται, αποτελεί ένα διεθνές ιστορικό γεγονός. Αν η Ευρώπη μείνει εντός, τότε ενδεχομένως να υπάρξουν ζητήματα όσον αφορά τις πρώτες ύλες και θα καταστεί ουσιαστικά «πελάτης» του Επενδυτικού Ταμείου. Την ίδια στιγμή ενδεχομένως να δούμε και σημαντική αναδιάταξη στις σχέσεις με την Κίνα.
Οι κορυφαίες προτεραιότητες της Κύπρου πρέπει να είναι η ενίσχυση της Ενεργειακής Ασφάλειας, επιτάχυνση της Πράσινης Μετάβασης, Ψηφιακή εμβάθυνση, Χρηματοπιστωτική ανθεκτικότητα και προστασία των εξωτερικών συνόρων. Η Κύπρος μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ ευρωπαϊκής πολιτικής και περιφερειακής σταθερότητας, αξιοποιώντας τη γεωπολιτική της θέση.
Σε εσωτερικό επίπεδο, η Προεδρία μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός μεταρρυθμίσεων. Ιστορικά, τα Κράτη Μέλη αξιοποίησαν τις Προεδρίες τους για να επιταχύνουν έργα που διαφορετικά θα καθυστερούσαν, ειδικά σε θέματα που αφορούν τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό, τη βελτίωση Θεσμών και την οικονομική προσαρμογή. Η Κύπρος έχει την ευκαιρία να προβάλει τον ρόλο της ως χώρα σταθερότητας που μπορεί να προωθήσει τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες, λαμβάνοντας υπόψη και την ενίσχυση των διπλωματικών σχέσεων με τις ΗΠΑ.
Διαβάστε επίσης: Νικοτίνη χωρίς καπνό: Το νέο σκηνικό με τα «σακουλάκια» και η ευκαιρία για ρύθμιση