Συνέντευξη στη Βάσια Καττή
Σε μια διεθνή συγκυρία που χαρακτηρίζεται από γεωπολιτικές αναταράξεις και αβεβαιότητα ως προς την κατεύθυνση κρίσιμων πολιτικών, η ισότητα των φύλων καλείται να αποδείξει την ανθεκτικότητά της ως θεμελιώδης πυλώνας της βιωσιμότητας. Σε αυτό το ρευστό διεθνές περιβάλλον, η Κύπρος καλείται όχι μόνο να διατηρήσει τα κεκτημένα, αλλά και να επιταχύνει τον βηματισμό της προς την ουσιαστική ισότητα των φύλων.
Η Επίτροπος Ισότητας των Φύλων, Τζόζη Χριστοδούλου, μιλά για το πώς η χώρα θωρακίζεται θεσμικά μέσω της Εθνικής Στρατηγικής, αναλύει τις επερχόμενες αλλαγές με τη «βούλα» της Ε.Ε. για τη διαφάνεια στις αμοιβές και δίνει έμφαση στη στενότερη συνεργασία με φορείς της επιχειρηματικής κοινότητας. Σε συνέντευξή της, εξηγεί πώς όλα αυτά διαμορφώνουν μια σύγχρονη αρχιτεκτονική ισότητας, η οποία ενσωματώνει τον παράγοντα του φύλου στη δημόσια πολιτική αλλά και στους πυλώνες της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης και του ESG, ενισχύοντας τη σύνδεση μεταξύ κοινωνικής δικαιοσύνης και βιώσιμης ανάπτυξης.
Παγκόσμια αστάθεια και επιπτώσεις στην ισότητα
Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο φαίνεται πως δεν θα επηρεάσει μόνο τις διεθνείς αγορές και τις γεωπολιτικές ισορροπίες, αλλά και το παγκόσμιο αφήγημα γύρω από τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ισότητα. Πώς μπορεί η Ευρώπη και ιδιαίτερα μικρές χώρες, όπως η Κύπρος, να διατηρήσουν σταθερή την πρόοδο που έχει επιτευχθεί στην ισότητα των φύλων σε αυτή τη νέα διεθνή πραγματικότητα;
Η Κύπρος παραμένει προσηλωμένη στις ευρωπαϊκές και διεθνείς αρχές και αξίες, συμβάσεις και υποχρεώσεις οι οποίες έχουν κωδικοποιηθεί στην Εθνική Στρατηγική για την Ισότητα των Φύλων, υλοποιώντας την μεθοδικά. Σε αυτό το πλαίσιο, έχει τη δυνατότητα να διασφαλίσει τη συνέχιση της προόδου στον τομέα αυτό.
Συγκεκριμένα, η χώρα μας έχει δεσμευτεί πλήρως, μεταξύ άλλων, στη Διακήρυξη και Πλατφόρμα Δράσης του Πεκίνου, που αποτελεί ένα από τα πιο ολοκληρωμένα και καθοριστικά έγγραφα πολιτικής για τη χειραφέτηση των γυναικών, στη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών, στο Ψήφισμα 1325 του ΟΗΕ για την ενίσχυση του ρόλου των γυναικών στην οικοδόμηση παγκόσμιας ειρήνης και την προστασία τους σε συνθήκες ένοπλων συγκρούσεων και στη Σύμβαση για την Εξάλειψη Όλων των Μορφών Διάκρισης κατά των Γυναικών (CEDAW). Όλα τα πιο πάνω έγγραφα αποτελούν σταθερά σημεία αναφοράς, στην προσπάθειά μας για επίτευξη ουσιαστικής ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών.
Ταυτόχρονα, ως μέλος της Ε.Ε., η Κύπρος προσαρμόζει τη νομοθεσία της και ενσωματώνει στο εθνικό της δίκαιο σχετικές ευρωπαϊκές οδηγίες. Σύντομα αναμένεται να ενσωματωθούν οι οδηγίες για τη διαφάνεια στις αμοιβές και την προώθηση της ισότιμης εκπροσώπησης γυναικών και ανδρών στα διοικητικά συμβούλια εταιρειών, καθώς και η οδηγία για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας.
Παράλληλα, συνεχίζουμε μεθοδικά και στη βάση συνεργειών την υλοποίηση της Στρατηγικής, η οποία περιλαμβάνει οριζόντιες δράσεις σε όλους τους τομείς. Η στρατηγική μας είναι σχεδιασμένη με στόχο να ενισχύσει την ισόρροπη συμμετοχή γυναικών και ανδρών, να καταπολεμήσει τις έμφυλες ανισότητες, να αποδομήσει έμφυλα στερεότυπα και ταυτόχρονα να προάγει την ισότιμη συμμετοχή τους σε όλους τους τομείς δραστηριότητας.
Όλα τα πιο πάνω συμβάλλουν ώστε η χώρα μας να διατηρήσει και να ενδυναμώσει την πρόοδο που έχει σημειώσει στην ισότητα των φύλων, ακόμα και σε έναν κόσμο που αντιμετωπίζει πολλαπλές προκλήσεις, λόγω των αλλαγών στη διεθνή πολιτική σκηνή και της παράλληλης οπισθοδρόμησης στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων των γυναικών.
Η οπτική του φύλου στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής
Σε πρόσφατες παρεμβάσεις σας έχετε επισημάνει ότι οι σημερινές παγκόσμιες προκλήσεις, από τη γεωπολιτική αστάθεια μέχρι τη μετανάστευση, την ψηφιοποίηση και την Τεχνητή Νοημοσύνη, έχουν διαφορετικές επιπτώσεις σε γυναίκες και άνδρες. Γιατί είναι τόσο σημαντικό να ενσωματώνεται η οπτική του φύλου στην αντιμετώπιση αυτών των θεμάτων; Πόσο έχει προχωρήσει η Κύπρος προς αυτή την κατεύθυνση;
Είναι γεγονός ότι όλες οι σύγχρονες προκλήσεις που αναφέρατε επηρεάζουν με διαφορετικό τρόπο και σε διαφορετικό βαθμό γυναίκες και άντρες. Για παράδειγμα, οι γυναίκες σε εμπόλεμες ζώνες αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα αυξημένους κινδύνους, όπως είναι η σεξουαλική βία, συμπεριλαμβανομένου του βιασμού, ενώ στον τομέα της ψηφιακής οικονομίας συχνά αποκλείονται ή υποεκπροσωπούνται, με αποτέλεσμα οι διαφορετικές ανάγκες των γυναικών να μην αντικατοπτρίζονται στις πολιτικές που αφορούν την Τεχνητή Νοημοσύνη και την εν γένει ψηφιακή ανάπτυξη. Ενσωματώνοντας, λοιπόν, την οπτική του φύλου στις πολιτικές και στρατηγικές που αναπτύσσουμε, μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι δεν θα παραβλεφθούν οι ανάγκες των γυναικών σε αυτούς τους τομείς.
Στην Κύπρο, έχουμε σημειώσει σημαντική πρόοδο στην ενσωμάτωση της οπτικής του φύλου σε κυβερνητικές πολιτικές και στρατηγικές. Στόχος και η νομική διασφάλισή της με σχετικό νομοσχέδιο, το οποίο εγκρίθηκε πρόσφατα από το Υπουργικό Συμβούλιο και κατατέθηκε στη Βουλή για συζήτηση και ψήφιση. Να αναφέρω, επίσης, ότι η ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου προωθείται και στο πλαίσιο της φορολογικής μεταρρύθμισης που προωθεί η Κυβέρνηση του Προέδρου Χριστοδουλίδη. Συγκεκριμένες εισηγήσεις που υποβλήθηκαν για ελαφρύνσεις, όπως π.χ. και για τους δύο γονείς στην περίπτωση οικογενειών, με βάση τον αριθμό εξαρτώμενων παιδιών και φοιτητών, και η πρόταση για παραχώρηση της ίδιας ελάφρυνσης που θα ισχύει για οικογένειες με δύο γονείς και σε μονογονεϊκές οικογένειες, οι οποίες στην πλειονότητά τους αφορούν γυναίκες, αντανακλούν ακριβώς τη σημασία του να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορετικές ανάγκες γυναικών και ανδρών. Η διάσταση της ισότητας γυναικών και ανδρών θα ενσωματωθεί επίσης στο πλαίσιο της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης, η οποία βρίσκεται υπό διαμόρφωση.
Η ισότητα ως πυλώνας βιωσιμότητας
Η προσωρινή αναστολή της εφαρμογής της CSRD και οι καθυστερήσεις στα θέματα ESG έχουν προκαλέσει ανησυχίες για πιθανή οπισθοδρόμηση και στο κοινωνικό σκέλος. Πώς μπορεί η Κύπρος να διασφαλίσει ότι η ισότητα δεν θα μείνει πίσω στην ατζέντα της βιωσιμότητας;
Η ισότητα των φύλων πρέπει να παραμείνει αναπόσπαστο μέρος της βιωσιμότητας και των στρατηγικών που αναπτύσσουμε για το μέλλον. Παρά τις καθυστερήσεις στα θέματα ESG, είμαι πεπεισμένη ότι η Κύπρος πρέπει και μπορεί να συνεχίσει να ενσωματώνει την ισότητα σε κάθε πτυχή των πολιτικών της που αφορούν στη βιωσιμότητα, τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Ακόμα και σε περίοδο καθυστερήσεων, πρέπει να είμαστε έτοιμοι/ες να προχωρήσουμε με δικές μας πρωτοβουλίες και να διασφαλίσουμε ότι η ισότητα των φύλων παραμένει προτεραιότητα στην πολιτική μας. Αυτό σημαίνει να στηρίζουμε ενεργά τις γυναίκες στην εργασία, να ενισχύουμε την παρουσία τους στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και στην ηγεσία και να προωθούμε την ισότιμη συμμετοχή τους στην οικονομική και κοινωνική ζωή. Όλα αυτά τα προωθούμε με πρακτικές δράσεις σε συνεργασία με αντίστοιχους φορείς.
Οι δείκτες που βελτιώνονται και οι προκλήσεις που παραμένουν
Παρά τις προκλήσεις, η Κύπρος έχει σημειώσει πρόοδο στους διεθνείς δείκτες ισότητας, ανεβαίνοντας σε όλες σχεδόν τις σχετικές κατατάξεις. Ποιοι παράγοντες συνέβαλαν στη βελτίωση αυτή και ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, τα επόμενα βήματα για να συνεχιστεί η ανοδική πορεία της χώρας μας;
Αναφορικά με τους δείκτες, να σημειώσω ότι ο κάθε οργανισμός που διενεργεί αξιολόγηση ακολουθεί τη δική του μεθοδολογία και ορίζει τα δικά του κριτήρια. Γι’ αυτό βλέπουμε τόσο θετικά όσο και λιγότερο θετικά αποτελέσματα. Το σημαντικό είναι πως όλες οι αξιολογήσεις λαμβάνονται υπόψη και αξιοποιούνται εποικοδομητικά από την Κυβέρνηση, κατά τον σχεδιασμό και την υλοποίηση πολιτικών και δράσεων αλλά και την αναθεώρηση της στρατηγικής μας, όπου αυτή κρίνεται απαραίτητη.
Η Κύπρος έχει κάνει βήματα μπροστά. Όμως, ο δρόμος είναι ακόμα μακρύς. Με προσήλωση στους στόχους μας, με μεθοδικότητα, συντονισμό και στη βάση συνεργειών, συνεχίζουμε την υλοποίηση της εθνικής στρατηγικής σε τομείς όπως, μεταξύ άλλων, η οικονομική ενδυνάμωση των γυναικών, η ενίσχυση της συμμετοχής τους σε ηγετικές θέσεις και η καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών. Παράλληλα, εργαζόμαστε για την απαραίτητη αποδόμηση των έμφυλων στερεοτύπων, που συνεχίζουν να επηρεάζουν αρνητικά τις γυναίκες και τους άντρες. Στόχος η εμπέδωση κουλτούρας ισότητας σε όλα τα επίπεδα, μέσω εκπαιδεύσεων, εκστρατειών και άλλων δράσεων ενημέρωσης.
Το νομικό μας πλαίσιο είναι πλούσιο και ενισχύεται συνεχώς. Ανέφερα προηγουμένως την εργασία που γίνεται για την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στις δημόσιες πολιτικές. Προχωρούμε, επίσης, με την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής οδηγίας για διαφάνεια στις αμοιβές και εκείνης για ισόρροπη εκπροσώπηση γυναικών και ανδρών στα Δ.Σ. των εισηγμένων εταιρειών, οι οποίες θα ενισχύσουν τις προσπάθειές μας.
Ωστόσο, χρειάζεται συνεχής ενίσχυση με μέτρα που να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες προκλήσεις. Αυτά αποτελούν αντικείμενο συνεργασίας μας, σε κάθε τομέα, με αντίστοιχους φορείς. Για παράδειγμα, για τη δημιουργία έμφυλου εργασιακού περιβάλλοντος σε οργανισμούς και επιχειρήσεις, υλοποιούμε μνημόνια συνεργασίας, μεταξύ άλλων, με το ΚΕΒΕ, το ΕΤΕΚ και την ΟΕΒ, με πρακτικές δράσεις που υποστηρίζουν τις επιχειρήσεις και τους/τις εργοδότες/ριες στην προώθηση ισότητας.
Διαφάνεια στις αμοιβές και ενίσχυση της ισότητας στην εργασία
Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/970 για τη διαφάνεια στις αμοιβές στοχεύει στη μείωση του μισθολογικού χάσματος. Ποια είναι η πρόοδος ως προς την ενσωμάτωσή της στο κυπριακό δίκαιο και πώς αναμένεται να επηρεάσει τις επιχειρήσεις πρακτικά;
Η εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2023/970 για την εφαρμογή της αρχής της ισότητας και της διαφάνειας στις αμοιβές θα έχει μακροπρόθεσμα θετικό αντίκτυπο, καθώς θα βοηθήσει στην αποκατάσταση της δικαιοσύνης στον τομέα των αμοιβών και θα υποχρεώσει επιχειρήσεις να είναι πιο διαφανείς και υπεύθυνες. Προφανώς, θα συμβάλει επίσης στη γεφύρωση του έμφυλου μισθολογικού χάσματος. Συγκεκριμένα, το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων έχει ετοιμάσει προσχέδιο νομοσχεδίου, το οποίο θα τύχει διαβούλευσης στο πλαίσιο Τριμερούς Τεχνικής Επιτροπής με τους κοινωνικούς εταίρους που είναι μέλη του Εργατικού Συμβουλευτικού Σώματος. Παράλληλα, εξασφαλίστηκε χρηματοδότηση από ευρωπαϊκούς πόρους μέσω δύο προτάσεων έργων, με σκοπό την εξασφάλιση των απαραίτητων υποδομών που απαιτεί η εν λόγω Οδηγία.
Πέρα όμως από τη συμμόρφωση με την Οδηγία, ποια επιπλέον εργαλεία ή δείκτες μπορούν να υιοθετήσουν οι εταιρείες για να αποδεικνύουν στην πράξη τη δέσμευσή τους στην ίση αμοιβή και ευκαιρία;
Υπάρχουν διάφορα εργαλεία και πρακτικές που μπορούν οργανισμοί και επιχειρήσεις να υιοθετήσουν για την προώθηση της ισότητας στον εργασιακό χώρο. Το Γραφείο μας, όπως ήδη ανέφερα, συνεργάζεται με το ΚΕΒΕ, το ΕΤΕΚ και την ΟΕΒ, προωθώντας συγκεκριμένες δράσεις που καλύπτουν όλους τους τομείς οργανωσιακής λειτουργίας. Για παράδειγμα, το Πλάνο Δράσης με το ΚΕΒΕ, το οποίο έχει διαμορφωθεί σε επίπεδο εισηγήσεων, περιλαμβάνει δήλωση εταιρικής πολιτικής για την ισότητα ανδρών και γυναικών στον εργασιακό χώρο, με σειρά προτεινόμενων δράσεων που καλύπτουν και θέματα εταιρικής διακυβέρνησης, όπως την προώθηση της έμφυλης ισότητας στις διαδικασίες πρόσληψης και ανέλιξης, στις απολαβές και στην επαγγελματική κατάρτιση.
Ένα άλλο μέτρο που είναι συνυφασμένο με την ισότητα αμοιβών και το οποίο θα πρέπει –βάσει ευρωπαϊκής οδηγίας– να υιοθετήσουν οι εισηγμένες εταιρείες, είναι η ισόρροπη εκπροσώπηση γυναικών και ανδρών σε ηγετικές θέσεις. Δηλαδή, να διασφαλίσουν την ισόρροπη συμμετοχή γυναικών και ανδρών σε διευθυντικές θέσεις και στα διοικητικά συμβούλιά τους. Η οδηγία προνοεί όπως το υποεκπροσωπούμενο φύλο αποτελεί το 40% των μη εκτελεστικών διευθυντών/τριών και το 33% του συνόλου των διευθυντών/τριών. Να σημειώσω ότι για το θέμα ολοκληρώθηκε η διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης και το νομοσχέδιο θα προωθηθεί στη Νομική Υπηρεσία για νομοτεχνικό έλεγχο. Αν και η συγκεκριμένη ευρωπαϊκή οδηγία αφορά εισηγμένες εταιρείες, την πρακτική αυτή μπορούν να υιοθετήσουν και άλλες εταιρείες ως θετική δράση.
Άλλο σχετικό παράδειγμα είναι η ανάπτυξη εργαλείου αυτο-αξιολόγησης για τις επιχειρήσεις, ώστε να γνωρίζουν πού βρίσκονται στα θέματα συμμόρφωσής τους με νομικές υποχρεώσεις που αφορούν την ισότητα των φύλων στον εργασιακό χώρο. Το συγκεκριμένο μέτρο περιλαμβάνεται στο μνημόνιο συνεργασίας μας με την ΟΕΒ.
Αν το επεκτείνουμε αυτό, η εισήγηση μας προς τις επιχειρήσεις είναι να χρησιμοποιούν δείκτες απόδοσης (KPIs) για την αξιολόγηση των πολιτικών τους όσον αφορά την ισότητα των φύλων. Αυτοί οι δείκτες μπορούν, για παράδειγμα, να αφορούν την αναλογία ανδρών και γυναικών σε συγκεκριμένες θέσεις, τις διαφορές αμοιβών γυναικών και ανδρών, τη συμμετοχή γυναικών σε ανώτατες θέσεις διοίκησης και τη συχνότητα προσλήψεων και προαγωγών ανά φύλο.
Επίσης, οι εταιρείες μπορούν να βοηθήσουν και στη συμφιλίωση της οικογενειακής και της επαγγελματικής ζωής των γυναικών, εισάγοντας μέτρα και πρακτικές όσον αφορά, μεταξύ άλλων, την άδεια μητρότητας, πατρότητας, τη γονική άδεια, ευέλικτο ωράριο εργασίας και την επαγγελματική ανάπτυξη των εργαζομένων. Η απουσία τέτοιων εταιρικών πολιτικών καθιστά πολλούς χώρους εργασίας λειτουργικά μη ασφαλείς όσον αφορά τις ίσες ευκαιρίες και την ψυχολογική ευημερία, κυρίως των γυναικών.
Μέσω, λοιπόν, αυτών των εργαλείων, οι κυπριακές επιχειρήσεις μπορούν να επιδείξουν τη δέσμευσή τους στην έμφυλη ισότητα, να δημιουργήσουν ένα πιο δίκαιο εργασιακό περιβάλλον για όλο το προσωπικό, ενώ ταυτόχρονα να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητά τους και να συμβάλουν σε μια πιο δίκαιη και ισχυρή οικονομία.
Το Γραφείο σας συνεργάζεται με ιδιωτικές επιχειρήσεις για την υλοποίηση σχεδίων δράσης που προάγουν την ισότητα των φύλων. Μπορείτε να μας αναφέρετε ενδεικτικά κάποιες δράσεις ή προγράμματα που βρίσκονται αυτή την περίοδο σε εξέλιξη;
Πέρα από τις δράσεις των μνημονίων συνεργασίας που ανέφερα προηγουμένως, έχει τεθεί υπό την αιγίδα του Γραφείου μας ενημερωτική εκστρατεία της εταιρείας Unicars, για ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στον αθλητισμό. Είναι μια δράση στο πλαίσιο εταιρικής κοινωνικής ευθύνης της εταιρείας, η οποία συνάδει πλήρως με την προτεραιότητα που αποδίδει το Γραφείο μας στην ενημέρωση και προβολή προτύπων με στόχο την ενίσχυση της συμμετοχής γυναικών σε όλους τους τομείς. Παράλληλα, πραγματοποιούμε επισκέψεις σε εταιρείες και οργανισμούς και συζητάμε με το προσωπικό τους –όλων των βαθμίδων– θέματα που άπτονται της ισότητας γυναικών και ανδρών στον χώρο εργασίας.
Οι κυπριακές επιχειρήσεις που γίνονται πρότυπα ισότητας
Τέλος, πόσο θεωρείτε ότι έχει αλλάξει η κουλτούρα στις κυπριακές επιχειρήσεις σε σχέση με την ισότητα των φύλων; Υπάρχουν τομείς ή παραδείγματα που ξεχωρίζουν για την πρόοδό τους και μπορούν να λειτουργήσουν ως πρότυπα;
Κάθε χρόνο, ο Εθνικός Φορέας Πιστοποίησης του Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων βραβεύει ως «εργοδότες ισότητας» εταιρείες, οι οποίες εφαρμόζουν πρακτικές που προάγουν την ισότητα γυναικών και ανδρών στο εργασιακό τους περιβάλλον. Πρόκειται για έναν θεσμό με συμβολική αλλά, κυρίως, ουσιαστική σημασία, και είναι πολύ θετικό το ότι αγκαλιάστηκε από την επιχειρηματική κοινότητα. Η αλλαγή κουλτούρας είναι διαχρονικά δύσκολη διαδικασία, η οποία απαιτεί συνεχή προσπάθεια και πολύ χρόνο. Αν κρίνω από τη συνεργασία μας με φορείς της επιχειρηματικής κοινότητας και τα μνημόνια που προανέφερα, θεωρώ ότι και οι ίδιες οι επιχειρήσεις αντιλαμβάνονται όλο και καλύτερα πως είναι προς το συμφέρον τους να προωθούν πολιτικές και πρακτικές ισότητας στη λειτουργία τους.
Διαβάστε επίσης: Η Κύπρος στην εποχή της νέας βιωσιμότητας