Στο πλαίσιο επανασχεδιασμού του επιδόματος χαμηλοσυνταξιούχων προωθείται η παροχή του πλέον με νομοθεσία που θα θεσπιστεί – Ποιες οι σημερινές προκλήσεις και από πότε το όριο για παροχή του παραμένει κάτω από το όριο της φτώχειας

Σε πλήρη επανασχεδιασμό και του επιδόματος χαμηλοσυνταξιούχων, του συμπληρώματος που λαμβάνουν σήμερα νοικοκυριά συνταξιούχων με χαμηλά εισοδήματα, αναμένεται να οδηγήσει η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση που προωθεί η κυβέρνηση.

Προς αυτήν την κατεύθυνση έχει ετοιμαστεί ήδη παρουσίαση για τις επερχόμενες αλλαγές από πλευράς του αναλογιστή, η οποία προωθήθηκε ηλεκτρονικά στους κοινωνικούς εταίρους και θα αναλυθεί την ερχόμενη Παρασκευή 28 Αυγούστου, πριν και στη διάρκεια της νέας συνεδρίασης του Εργατικού Συμβουλευτικού Σώματος.

Κύριος στόχος του επανασχεδιασμού του επιδόματος χαμηλοσυνταξιούχων -της γνωστής μικρής επιταγής- είναι να μην προκύψουν μειώσεις του σχετικού επιδόματος ως αποτέλεσμα της σταδιακής αύξησης των συντάξεων που προωθείται από τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση και τις αλλαγές στον Πυλώνα 1 του συνταξιοδοτικού, του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
 
Αύξησης της επάρκειας του επιδόματος

Στην παρουσίαση της προτεινόμενης μεταρρύθμισης του επιδόματος χαμηλοσυνταξιούχων (ΕΧΣ), του λεγόμενου Πυλώνα 0 του συνταξιοδοτικού, αναφέρεται πως στόχος του επανασχεδιασμού είναι η μετατροπή του ΕΧΣ σε αναπόσπαστο μέρος της φιλοσοφίας του μεταρρυθμισμένου ΤΚΑ για αύξηση της αποτελεσματικότητας της πολιτικής.

Στο πλαίσιο του επανασχεδιασμού προωθείται επίσης η παροχή του ΕΧΣ διά νόμου στο εγγύς μέλλον που θα οδηγήσει σε δικαιωματική εγγυημένη παροχή ελάχιστης σύνταξης για όλους.

Όπως αναφέρεται το επανασχεδιασμένο ΕΧΣ, ως συμπλήρωμα της σύνταξης από το ΤΚΑ, ενσωματώνει με πιο ολοκληρωμένο και αποτελεσματικό τρόπο την προστασία από τη φτώχεια, με την υποβοήθηση της αναπλήρωσης του εισοδήματος των χαμηλόμισθων εργαζομένων.

Σημειώνεται ότι από το 2010, όταν για πρώτη φορά θεσπίστηκε το ΕΧΣ από τη διακυβέρνηση Χριστόφια, μέχρι και σήμερα το επίδομα καταβάλλεται στη βάση αποφάσεων του Υπουργικού Συμβουλίου.
Στο ίδιο πλαίσιο θα υπάρξει προσαρμογή και αναθεώρηση των εισοδηματικών ορίων ώστε να ευθυγραμμίζονται με τους δείκτες επάρκειας του εισοδήματος, με δυνατότητα αναθεώρησης κάθε 3 ή 5 έτη.

Ο επανασχεδιασμός στοχεύει επίσης σε αύξηση της επάρκειας της παροχής και συγκεκριμένα σε αύξηση της μέγιστης συνολικής μηνιαίας παροχής (ΤΚΑ συν ΕΧΣ) ώστε όλοι οι δικαιούχοι να έχουν βελτιωμένα εισοδήματα σε σχέση με τα αναθεωρημένα εισοδηματικά όρια επιλεξιμότητας και σε καθιέρωση περιοδικών αναθεωρήσεων του σχεδιασμού για αντιμετώπιση των αυξήσεων του κόστους ζωής. Επίσης σε διασύνδεση του ορίου επιλεξιμότητας και του ποσού του ΕΧΣ με τις ετήσιες αναπροσαρμογές της νέας βασικής σύνταξης του ΤΚΑ και σε δημιουργία ενιαίας δημόσιας λειτουργίας εξυπηρέτησης. Σημειώνεται ότι υπεύθυνο σήμερα για την καταβολή του ΕΧΣ είναι το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας και όχι το Υπουργείο Εργασίας.
 
Τα σενάρια και η δικλείδα ασφαλείας

Βάσει της παρουσίασης που προωθήθηκε στα μέλη του Εργατικού Συμβουλευτικού Σώματος για το θέμα, για τη μεταρρύθμιση του ΕΧΣ προτείνονται δύο σενάρια:

-Σενάριο 1: Προσαύξηση της συνολικής παροχής (ΤΚΑ + ΕΧΣ) ως ποσοστό (%) επί της πλήρους νέας βασικής σύνταξης του ΤΚΑ (στο 65ο ), βασισμένη στο συνολικό ποσό της σύνταξης.

-Σενάριο 2: Προσαύξηση της συνολικής παροχής (ΤΚΑ + ΕΧΣ), με ελάχιστα αναγνωρισμένα έτη 39 και μέγιστα 58. Θα δίδονται επιπλέον 2 χρόνια ανά 5 έτη εισφορών (πληρωμένα ή επιδοτούμενα έτη) - συντελεστής νέας βασικής σύνταξης του ΤΚΑ (στο 65ο) 1,3 ανά μήνα.

Βάσει και των δύο σεναρίων, προτείνεται αναθεώρηση των ορίων επιλεξιμότητας ως εξής:
-Νοικοκυριά με ένα συνταξιούχο: από μέγιστο €794 σε €900
-Νοικοκυριά με δύο συνταξιούχους: από μέγιστο €1.191 σε €1.350

Όπως αναφέρεται, κοινή δικλείδα ασφαλείας και στα δύο σενάρια είναι το νέο συνολικό ποσό να μην είναι χαμηλότερο από το άθροισμα της υφιστάμενης σύνταξης ΤΚΑ και του υφιστάμενου ΕΧΣ. Στην παρουσίαση καταγράφονται και πίνακες με συγκεκριμένα παραδείγματα.
 
Οι προκλήσεις σήμερα

Στην παρουσίαση για τη μεταρρύθμιση του επιδόματος χαμηλοσυνταξιούχων γίνεται εκτενής αναφορά και στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα το εν λόγω επίδομα το οποίο λαμβάνουν γύρω στις 34 χιλ. συνταξιούχοι.

Μεταξύ άλλων αναφέρεται πως σήμερα το ΕΧΣ χρηματοδοτείται από το κράτος με €87 εκ. (2025) και πως το επίδομα σε συνδυασμό με το ποσό της σύνταξης διασφαλίζει ένα ελάχιστο ύψος εισοδήματος στους δικαιούχους στη βάση εισοδηματικών στοιχείων, σε επίπεδο νοικοκυριού.
Όπως αναφέρεται, σήμερα το ελάχιστο ύψος συνολικού εισοδήματος (σύνταξη και επίδομα) που διασφαλίζεται στους δικαιούχους-συνταξιούχους είναι τα €728 / μήνα για μονήρη και τα €1.236 / μήνα για ζεύγος. Το μέγιστο ύψος συνολικού εισοδήματος (σύνταξη και επίδομα) ανέρχεται στα €880 / μήνα για μονήρη και στα €1.290 / μήνα για ζεύγος. Αναφέρεται πως για σκοπούς εισοδηματικού κριτηρίου επιλεξιμότητας το ζεύγος συνταξιούχων υπολογίζεται ως 1,5 μονάδα, ενώ για σκοπούς παροχής υπολογίζεται ως 2 μονάδες.

Στις βασικές προκλήσεις του υφιστάμενου ΕΧΣ η παρουσίαση καταγράφει μεταξύ άλλων την πολυπλοκότητα της παροχής και στην αναποτελεσματικότητα του σχεδιασμού πολιτικής. Για το τελευταίο σημειώνεται ότι είναι πολύπλοκη και αναποτελεσματική η αλληλεπίδραση μεταξύ ΤΚΑ, ΣΚΣ και ΕΧΣ, πως οι διαφορές μεταξύ της κατώτατης σύνταξης ΤΚΑ και της κοινωνικής σύνταξης (ΣΚΣ) εξουδετερώνονται από το ΕΧΣ και πως το ΕΧΣ μειώνει τα κίνητρα για εργασία και αποταμίευση για τους χαμηλοσυνταξιούχους.

Για την πολυπλοκότητα της παροχής αναφέρεται πως αυτή είναι δυσνόητη για τους πολίτες, ιδιαίτερα η φόρμουλα προσδιορισμού του ύψους του επιδόματος. Αναφέρεται ακόμη πως η σύνδεση του ΕΧΣ με τις συντάξεις του ΤΚΑ λειτουργεί αναποτελεσματικά αφού οι αυξήσεις των συντάξεων του ΤΚΑ δεν συμψηφίζονται με το ύψος του ΕΧΣ και δημιουργείται εσφαλμένη εντύπωση αφού οι πολίτες το θεωρούν ως αυτοτελές και ανεξάρτητο δικαίωμα. Καταγράφεται επίσης η διοικητική πολυπλοκότητα, με έμφαση στην επεξεργασία των αιτήσεων και σε υψηλό διοικητικό φόρτο.

Στις υφιστάμενες προκλήσεις του επιδόματος επισημαίνεται άλλωστε ο αναποτελεσματικός σχεδιασμός στη βάση του ορίου φτώχειας της ΕΕ. Όπως σημειώνεται, το εισοδηματικό όριο επιλεξιμότητας του ΕΧΣ παραμένει αμετάβλητο από το 2013 αναφέροντας περαιτέρω πως κατά την περίοδο 2022– 2025, το επίσημο όριο κινδύνου φτώχειας της ΕΕ υπερέβη σταθερά το εισοδηματικό όριο του ΕΧΣ.

Σημειώνεται πάντως πως το ΕΧΣ είχε αρχικά σχεδιαστεί ώστε να παραχωρείται σε νοικοκυριά που βρίσκονται κάτω από το όριο φτώχειας που προσδιορίζεται κάθε χρόνο από την ευρωπαϊκή έρευνα EU-SILC. 

Διαβάστε επίσης: «Η κυπριακή βιομηχανία μπορεί να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων»