Η Μαύρη Θάλασσα αποτελεί κρίσιμο διάδρομο για τις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων – Περιορισμένες οι εναλλακτικές διαδρομές για τις εξαγωγές – Σε κίνδυνο η επισιτιστική ασφάλεια σε Αφρική και Μέση Ανατολή

Σε έναν νέο «Ορμούζ» για την παγκόσμια αγορά τροφίμων εξελίσσεται η Μαύρη Θάλασσα, καθώς η κλιμάκωση του πολέμου Ρωσίας – Ουκρανίας απειλεί έναν από τους σημαντικότερους διαδρόμους μεταφοράς σιτηρών στον κόσμο.

Η διατάραξη των εξαγωγών από Ρωσία και Ουκρανία, που καλύπτουν πάνω από το ένα τέταρτο του παγκόσμιου εμπορίου σιταριού, περιορίζει την προσφορά, αυξάνει το κόστος μεταφοράς και δημιουργεί νέες πληθωριστικές πιέσεις, με τις επιπτώσεις να φτάνουν από τις αγορές της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής έως την Ευρώπη και την Ασία.

Όπως τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν κρίσιμο σημείο για το πετρέλαιο, έτσι η Μαύρη Θάλασσα αποκτά πλέον αντίστοιχη στρατηγική σημασία για το σιτάρι και την επισιτιστική ασφάλεια.

Το νέο μέτωπο για τον πληθωρισμό

Το διεθνές ενδιαφέρον έχει στραφεί στα Στενά του Ορμούζ και στην άνοδο των τιμών του πετρελαίου λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, η κρίση στη Μαύρη Θάλασσα επιβαρύνει περαιτέρω την παγκόσμια οικονομία, απειλώντας να ενισχύσει τον πληθωρισμό και να πλήξει την επισιτιστική ασφάλεια ευάλωτων χωρών.

Η Μαύρη Θάλασσα αποτελεί κρίσιμο διάδρομο για τις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων προς ορισμένες από τις πολυπληθέστερες χώρες του κόσμου. Η Ρωσία και η Ουκρανία αντιπροσωπεύουν πάνω από το ένα τέταρτο του παγκόσμιου εμπορίου σιταριού, ποσοστό αντίστοιχο με τη συμμετοχή των θαλάσσιων μεταφορών πετρελαίου που διέρχονται από τον Ορμούζ.

Από τον Ιούλιο, οι επιθέσεις στα λιμάνια των δύο χωρών έχουν ενταθεί, με στόχο τερματικούς σταθμούς σιτηρών, αποθήκες και πλοία. Η κλιμάκωση έχει πλήξει και τις ρωσικές ενεργειακές υποδομές, οδηγώντας τις τιμές του ντίζελ σε επίπεδα-ρεκόρ. Το καύσιμο αποτελεί βασικό παράγοντα του κόστους αγροτικής παραγωγής και συνεπώς μια ακόμη πηγή πληθωριστικών πιέσεων στις τιμές των τροφίμων.

Η Αίγυπτος, ο μεγαλύτερος εισαγωγέας σιταριού στον κόσμο, δεν έχει παραλάβει σιτηρά από τη Μαύρη Θάλασσα εδώ και περίπου έναν μήνα. Οι ρωσικές εξαγωγές περιορίζονται από τις ουκρανικές επιθέσεις με drones, ενώ η Ουκρανία, με τα λιμάνια της να βρίσκονται υπό πίεση, δυσκολεύεται να μεταφέρει τα σιτηρά της οδικώς ή μέσω ποταμών. Την ίδια ώρα, η συσσώρευση της νέας σοδειάς δημιουργεί προβλήματα αποθήκευσης.

Οι τιμές του σιταριού έχουν ανέβει σε υψηλό τριετίας, ενώ προς το παρόν δεν διαφαίνεται επανάληψη της συμφωνίας που είχε μεσολαβήσει η Τουρκία το 2022 για τη δημιουργία θαλάσσιου διαδρόμου εξαγωγής των ουκρανικών σιτηρών.

Περιορισμένες οι εναλλακτικές

Η διατάραξη των ροών είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς Ρωσία και Ουκρανία αντιπροσωπεύουν επίσης περίπου τα δύο τρίτα του παγκόσμιου εμπορίου ηλιελαίου και το 10% των θαλάσσιων μεταφορών καλαμποκιού.

Οι συνέπειες φτάνουν από τα αρτοποιεία της Αιγύπτου και τις αγορές της Ινδίας έως τις τουρκικές αλευροβιομηχανίες και τις βιομηχανίες ζωοτροφών και υδατοκαλλιέργειας του Βιετνάμ.

Χώρες σε όλο τον κόσμο αναζητούν εναλλακτικές πηγές. Η Γαλλία φόρτωσε για πρώτη φορά εδώ και 18 χρόνια φορτίο σιταριού με προορισμό το Σουδάν, ενώ η Λιβύη χρησιμοποίησε το λιμάνι της Ρουέν για πρώτη φορά εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία.

Η Τουρκία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και άλλες χώρες στρέφονται προς τις χώρες της Βαλτικής, ενώ το Μπανγκλαντές αναζητά προμηθευτές στη Ρουμανία και την Αργεντινή. Παράλληλα, εισαγωγείς προσεγγίζουν την Ινδία, η οποία πρόσφατα κατάργησε την πολυετή απαγόρευση στις εξαγωγές σιταριού, αλλά και την Αυστραλία, όπου η φετινή συγκομιδή δεν έχει ακόμη ξεκινήσει.

«Κάθε μέρα δεχόμαστε αιτήματα από όλο τον κόσμο», δήλωσε ο Γουίλιαμ Ριντ, υπεύθυνος εμπορίας σιταριού στην CBH Group, έναν από τους μεγαλύτερους εμπόρους σιτηρών της Αυστραλίας. Όπως ανέφερε, η ζήτηση είναι τόσο έντονη ώστε η εταιρεία αναγκάζεται να περιορίζει ορισμένες παραγγελίες.

Οι διαθέσιμες ποσότητες από άλλες μεγάλες αγροτικές περιοχές είναι επίσης περιορισμένες. Η ξηρασία έχει πλήξει τις σοδειές σιταριού και καλαμποκιού στις ΗΠΑ, ενώ η ευρωπαϊκή παραγωγή επηρεάστηκε από τα φετινά κύματα καύσωνα. Η πίεση αναμένεται να ενταθεί, καθώς οι χώρες καταναλώνουν τα αποθέματά τους και αυξάνουν τις αγορές, ενώ οι σοδειές στο νότιο ημισφαίριο δεν έχουν ακόμη ξεκινήσει.

Η Ρωσία αναζητά νέες διαδρομές

Η παράκαμψη της Μαύρης Θάλασσας είναι δύσκολη, καθώς οι εναλλακτικές διαδρομές έχουν περιορισμένη δυναμικότητα, ανεπαρκείς υποδομές ή υψηλότερο κόστος.

Η Ρωσία προσπαθεί να αυξήσει τις εξαγωγές μέσω του Καζακστάν, της Βαλτικής και της Κασπίας, ενώ στρέφεται και προς την Άπω Ανατολή. Ωστόσο, η μεταφορά μέσω της Βαλτικής προκαλεί ήδη αντιδράσεις σε Λετονία και Λιθουανία, ενώ η χρήση της Άπω Ανατολής συνεπάγεται χιλιάδες επιπλέον χιλιόμετρα σιδηροδρομικής μεταφοράς και υψηλότερο κόστος σε σχέση με τις θαλάσσιες μεταφορές.

Η Ρωσία σχεδιάζει να αναστείλει προσωρινά τους εξαγωγικούς δασμούς στα σιτηρά και προσφέρει επιδοτήσεις για να ενθαρρύνει τη σιδηροδρομική μεταφορά προς εναλλακτικά λιμάνια.

Ωστόσο, περισσότερο από το 70% των ρωσικών εξαγωγών σιτηρών περνά από τη Μαύρη Θάλασσα, γεγονός που περιορίζει δραστικά τις δυνατότητες υποκατάστασης.

Ακόμη και αν προκύψει ειρηνευτικό σχέδιο, η αποκατάσταση των υποδομών που έχουν υποστεί ζημιές μπορεί να χρειαστεί μήνες ή και χρόνια.

Ακόμη μεγαλύτερο το πρόβλημα για την Ουκρανία

Για την Ουκρανία η κατάσταση είναι ακόμη πιο δύσκολη. Τα λιμάνια γύρω από την Οδησσό, τα οποία δέχονται συχνά ρωσικές επιθέσεις με πυραύλους και drones, διαχειρίζονταν συνήθως περίπου το 90% των εξαγωγών σιτηρών της χώρας.

Οι αγροτικές εξαγωγές αποφέρουν πάνω από το ήμισυ των συνολικών εσόδων της Ουκρανίας από τις εξαγωγές, ενώ τα δημόσια οικονομικά της βρίσκονται ήδη υπό πίεση.

Η νέα σοδειά γεμίζει τις αποθήκες, πιέζει τις εγχώριες τιμές και αφήνει τους αγρότες αντιμέτωπους με σημαντικές απώλειες. Η δυναμικότητα αποθήκευσης της χώρας ενδέχεται να εξαντληθεί έως τις αρχές Νοεμβρίου, με ορισμένους παραγωγούς να καταφεύγουν ακόμη και σε πλαστικούς σάκους αποθήκευσης σιτηρών.

Το Κίεβο προσπαθεί να αυξήσει τις εξαγωγές μέσω του ρουμανικού λιμανιού της Κωνστάντζας. Ωστόσο, η χαμηλή στάθμη του Δούναβη δημιουργεί προβλήματα, ενώ οι εναλλακτικές διαδρομές κατά μήκος των ακτών της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας παρουσιάζουν επίσης συμφόρηση.

Περίπου 80, κυρίως μικρότερα, πλοία έχουν συσσωρευτεί γύρω από τα ουκρανικά λιμάνια του Δούναβη, καθώς η κυκλοφορία μετατοπίζεται από τα μεγάλα λιμάνια βαθέων υδάτων της Μαύρης Θάλασσας.

Οι οδικές και σιδηροδρομικές μεταφορές έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία, όμως και αυτές αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα. Η έλλειψη οδηγών λόγω του πολέμου περιορίζει τις δυνατότητες μεταφοράς, ενώ οι σιδηροδρομικές συνδέσεις με την Πολωνία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία δεν μπορούν να πλησιάσουν τις ποσότητες που διακινούνταν από την Οδησσό.

Στο επίκεντρο η επισιτιστική ασφάλεια

Η Ευρωπαϊκή Ένωση στηρίζει τις ουκρανικές εξαγωγές μέσω εναλλακτικών διαδρομών, όμως δεν υπάρχει υποκατάστατο για τις ποσότητες που μπορούν να μεταφερθούν μέσω θαλάσσης. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας έχει προειδοποιήσει για έναν νέο «παγκόσμιο κλυδωνισμό στην επισιτιστική ασφάλεια».

Προς το παρόν, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα παραμένει σχετικά συγκρατημένος, αλλά αναμένεται να αρχίσει να ενισχύεται προς το τέλος του έτους. Οι αγορές τροφίμων ήταν ήδη ευάλωτες λόγω της αύξησης του κόστους λιπασμάτων και καυσίμων που προκάλεσε ο πόλεμος του Ιράν, ενώ στις πιέσεις προστίθεται και ένα ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο.

Η ιστορία δείχνει πόσο σοβαρές μπορεί να είναι οι συνέπειες. Όταν οι πυρκαγιές και η ξηρασία ανάγκασαν τη Ρωσία να απαγορεύσει τις εξαγωγές σιταριού το 2010, προκλήθηκε μεγάλη άνοδος στις τιμές των τροφίμων, η οποία αποτέλεσε έναν από τους παράγοντες που συνέβαλαν στην Αραβική Άνοιξη.

Σήμερα η εξάρτηση της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής από το ρωσικό σιτάρι είναι ακόμη μεγαλύτερη.

Η Ρωσία και η Ουκρανία καλύπτουν περίπου το 50% των εισαγωγών σιταριού της Αιγύπτου. Περίπου τα δύο τρίτα των αιγυπτιακών νοικοκυριών δικαιούνται επιδοτούμενο ψωμί, ενώ οι τιμές του επιδοτούμενου ψωμιού δεν έχουν αυξηθεί από το 2024.

Η κατάρρευση των προμηθειών από τη Μαύρη Θάλασσα έχει ήδη οδηγήσει σε σημαντική άνοδο των τιμών του αλευριού, αυξάνοντας την πίεση στους αρτοποιούς, οι οποίοι αντιμετωπίζουν παράλληλα υψηλό κόστος ενέργειας και εργασίας.

Η Αίγυπτος έχει, ωστόσο, ένα σημαντικό «μαξιλάρι»: η φετινή σοδειά σιταριού ήταν καλή και τα αποθέματα επαρκούν για να καλύψουν την κατανάλωση επιδοτούμενου ψωμιού έως τον Φεβρουάριο.

Οι αγορές υποτιμούν τον κίνδυνο

Οι τιμές του σιταριού υποχώρησαν μέσα στον μήνα, καθώς οι αγορές προεξοφλούν ότι μια ειρηνευτική συμφωνία θα μπορούσε να οδηγήσει σε επανεκκίνηση των εξαγωγών από τη Μαύρη Θάλασσα.

Ωστόσο, αναλυτές προειδοποιούν ότι οι αγορές ενδέχεται να υποτιμούν τους κινδύνους. Οι αγρότες στη Ρωσία και την Ουκρανία έχουν ήδη ξεκινήσει τη φύτευση σιταριού για την επόμενη σοδειά και οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν περιορισμό των καλλιεργούμενων εκτάσεων, εξέλιξη που μπορεί να επηρεάσει την παγκόσμια προσφορά το 2027.

Παρά τις νέες διπλωματικές προσπάθειες των διαπραγματευτών του Ντόναλντ Τραμπ μεταξύ Μόσχας και Κιέβου, οι δύο πλευρές συνεχίζουν τις επιθέσεις.

Για τον Βουόνγκ στο Βιετνάμ, η επιστροφή στην κανονικότητα δεν φαίνεται άμεση. Δεν περιμένει ότι οι τιμές του σιταριού θα επανέλθουν σε φυσιολογικά επίπεδα πριν από τον Μάρτιο, ανεξάρτητα από το τι θα συμβεί στη Μαύρη Θάλασσα.

Η εταιρεία του έχει ήδη εξασφαλίσει αμερικανικό σιτάρι και ένα δεύτερο βουλγαρικό φορτίο, όμως ένα ακόμη φορτίο εξακολουθεί να εξαρτάται από την εξέλιξη της κατάστασης στην Ουκρανία.

«Ο πωλητής ζήτησε παράταση στην παράδοση για να κερδίσει περισσότερο χρόνο», είπε. «Περιμένουν να συμβεί κάποιο θαύμα στην Οδησσό».

Πηγή: newmoney.gr

Διαβάστε επίσης: ΠτΔ: Νέες επενδύσεις από αμερικανικούς κολοσσούς το αμέσως επόμενο διάστημα