Από την αφαίρεση υποχρέωσης για αποθήκευση στα μεγάλα έργα, στα νομοσχέδια και τις προτάσεις για φορολόγηση των υπερκερδών και την Έκθεση - καταπέλτης της Ελεγκτικής Υπηρεσίας

Στο επίκεντρο πολιτικής και οικονομικής αντιπαράθεσης βρίσκεται ξανά το κόστος του ηλεκτρικού ρεύματος στην Κύπρο. Τα ζητήματα που πυροδοτούν την συζήτηση, αφορούν στον τρόπο αποζημίωσης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), στο ενδεχόμενο φορολόγησης των υπερκερδών των εταιρειών, αλλά και στην συνεχιζόμενη απουσία συστημάτων αποθήκευσης.

Το Economy Today επιχειρεί μια αναδρομή στη διαδρομή του δημόσιου διαλόγου για τις ΑΠΕ στην Κύπρο, επαναφέροντας στο προσκήνιο στοιχεία και δεδομένα που έχουν απασχολήσει ουκ ολίγες φορές την επικαιρότητα.

Ανάμεσα στα γεγονότα, ξεχωρίζει η αφαίρεση της υποχρέωσης για εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης στις μεγάλες επενδυσεις ΑΠΕ κατόπιν οδηγιών της ΡΑΕΚ, αλλά και οι αιχμές που άφησε ο τέως Υπουργός Ενέργειας σε πρόσφατη συνέντευξή του για συμφέροντα στον τομέα.  Παράλληλα, η Ελεγκτική Υπηρεσία, τον Φεβρουάριο του 2026, δημοσίευσε Έκθεση, στην οποία αναφέρει ότι, τέθηκαν εμπόδια στην ΑΗΚ για διείσδυση στις ΑΠΕ, την ίδια ώρα που παραχωρούνταν εκτάσεις γης σε ιδιώτες για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών πάρκων.

«Η παρατεταμένη έλλειψη ουσιαστικού διαλόγου και της αναγκαίας συνεργασίας μεταξύ της ΑΗΚ και της ΡΑΕΚ για την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ από την ΑΗΚ προς όφελος των καταναλωτών, λειτούργησε προς όφελος των ιδιωτικών συμφερόντων που δραστηριοποιούνται στην ανάπτυξη έργων ΑΠΕ και σε βάρος του τελικού καταναλωτή», αναφέρει μεταξύ άλλων η Έκθεση.

Οι αναφορές Φειδία και οι αντιδράσεις

Τον νέο κύκλο αντιπαράθεσης άνοιξε ο ευρωβουλευτής Φειδίας Παναγιώτου. Με ανάρτησή του στα μέσα κοινωνική δικτύωσης κατηγόρησε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ότι εξυπηρετεί συμφέροντα των εταιρειών ΑΠΕ. Ο κ. Παναγιώτου ανέφερε ότι, οι εταιρείες ΑΠΕ παράγουν ηλεκτρική ενέργεια με κόστος 5 σεντ την κιλοβατώρα, και το πωλούν προς 27 σεντ. Υποστήριξε ότι, εάν η Κυβέρνηση προχωρούσε σε αλλαγή του συγκεκριμένου μοντέλου, η τιμή του ηλεκτρισμού για τον καταναλωτή θα μπορούσε, σύμφωνα με τον ίδιο, να μειωθεί έως και 20%.

Ο Σύνδεσμος Αγοράς Ηλεκτρισμού (ΣΑΗ), απαντώντας στις τοποθετήσεις του Φειδία Παναγιώτου, μέσω ανακοίνωσης, τόνισε ότι, για φθηνότερο ρεύμα χρειάζονται πραγματικά δεδομένα και ουσιαστικές λύσεις.

«Ο δημόσιος ισχυρισμός ότι η μείωση της τιμής πώλησης της ενέργειας από τα εμπορικά φωτοβολταϊκά πάρκα μπορεί από μόνη της να οδηγήσει σε μείωση κατά 20% της τιμής του ηλεκτρισμού στερείται κάθε τεκμηρίωσης με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία της αγοράς», αναφέρει μεταξύ άλλων η ανακοίνωση, με τον ΣΑΗ να δηλώνει ετοιμότητα να παρουσιάσει όλα τα διαθέσιμα δεδομένα για τη λειτουργία της αγοράς.

Διαβάστε ακόμη: 

Ο ΣΑΗ έτοιμος για… ντιμπέιτ με Φειδία για πάρκα και κόστος ηλεκτρικής ενέργειας

Καμία δράση από μόνη της δεν θα ρίξει τις τιμές – Παρέμβαση ΟΕΒ για ηλεκτρική ενέργεια

Παπαέλληνας: Αναληθής ο ισχυρισμός Φειδία για αποκόμιση εκατομμυρίων από φωτοβολταϊκά πάρκα

Ακολούθησαν περαιτέρω δημοσιεύματα του Φειδία Παναγιώτου καθώς και ανακοινώσεις από φορεί της οικονομίας. Η ΟΕΒ, βλέπει υπεραπλουστεύσεις στα λεγόμενα Φειδία, λέγοντας ότι, η η στοχοποίηση ενός ή περισσότερων συμμετεχόντων στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και η καλλιέργεια στον πληθυσμό της πεποίθησης ότι με απλές και γρήγορες κινήσεις θα μειωθεί το κόστος του ηλεκτρισμού, δεν είναι μόνο παραπλανητικές – είναι και επικίνδυνες.

Η συνέντευξη Παπαναστασίου για τις ΑΠΕ που «ξέφυγαν» 

Ο τέως Υπουργός Ενέργειας, Γιώργος Παπαναστασίου, παραχώρησε συνέντευξη στην εφημερίδα «Καθημερινή», η οποία δημοσιεύθηκε στις 2 Αυγούστου και προκάλεσε ευρεία συζήτηση στη δημόσια σφαίρα.

Αναφερόμενος στις ευθύνες για την ανεπάρκεια ηλεκτρικής ενέργειας, ο τέως Υπουργός Ενέργειας «έδειξε», μεταξύ άλλων, προς την πλευρά των ιδιωτικών επενδύσεων σε ΑΠΕ, οι οποίες, όπως ανέφερε, δεν συνοδεύτηκαν από συστήματα αποθήκευσης ενέργειας. Υπενθύμισε δε, ότι στους αρχικούς όρους υπήρχε η υποχρέωση για αποθήκευση.

«Εξίσου μεγάλη ευθύνη φέρουν και όσοι δεν έχουν επενδύσει σε αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας στα φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα. Κανονικά θα έπρεπε οι επενδύσεις σε ηλιακή και αιολική ενέργεια να συνοδεύονται εξ αρχής με συστήματα αποθήκευσης. Η ΑΗΚ στα μάτια του κόσμου φαίνεται ως η φέρουσα την ευθύνη για τις περικοπές. Ξεχνάμε τους παραγωγούς ΑΠΕ, οι οποίοι δεν τοποθέτησαν ή δεν υποχρεώθηκαν να τοποθετήσουν συστήματα αποθήκευσης όταν λάμβαναν την άδεια για ηλιακά και αιολικά πάρκα. Ενώ αρχικά στους όρους αδειοδότησης υπήρχε η υποχρέωση για αποθήκευση, στη συνέχεια αφαιρέθηκε με το αιτιολογικό ότι η αποθήκευση ήταν κοστοβόρα και θα επιδρούσε αρνητικά στις επενδύσεις. Αφήσαμε την παραγωγή ΑΠΕ να εξελίσσεται χωρίς να προχωρά παράλληλα και η αποθήκευση. Και αυτό μας ξέφυγε και μάλιστα πολύ!», είπε, ανάμεσα σε άλλα, στην εφημερίδα «Καθημερινή» (02/08/2026).

Η υποχρέωση για αποθήκευση που αφαιρέθηκε

Αξίζει να σημειωθεί ότι, όσον αφορά στην αποθήκευση, υπήρχε η ρήτρα του 2017, γεγονός που καταργήθηκε. Ουσιαστικά, η αποθήκευση ήταν υποχρεωτική για τα μεγάλα έργα ΑΠΕ, κάτι δεν τέθηκε ποτέ σε ισχύ, και στη συνέχεια αφαιρέθηκε, με οδηγία της ΡΑΕΚ.

Παπαναστασίου για υπερκέρδη ΑΠΕ και «ευαίσθητες χορδές»

Ο τέως υπουργός Ενέργειας, στις 2 Αυγούστου, ανέφερε επίσης, ότι κατά τη διάρκεια της θητείας του «άγγιξε ευαίσθητες χορδές», οι οποίες αφορούν την αποζημίωση της ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ και το άνοιγμα της ανταγωνιστικής αγοράς ηλεκτρισμού.

Εξήγησε ότι, με βάση το μοντέλο που υιοθέτησε η Κύπρος, η ηλεκτρική ενέργεια από ΑΠΕ αποζημιώνεται με βάση την τιμή της ακριβότερης μορφής παραγωγής ηλεκτρισμού, δηλαδή της συμβατικής παραγωγής της ΑΗΚ. Αυτό σημαίνει ότι, παρότι η παραγωγή από ΑΠΕ είναι φθηνότερη, οι παραγωγοί ΑΠΕ αποζημιώνονται με βάση την υψηλότερη τιμή, δηλαδή αυτή των ορυκτών καυσίμων. Ο ίδιος, θεωρεί ότι αυτό θα πρέπει να αλλάξει, ώστε η τιμή της ενέργειας από ΑΠΕ να αντανακλά το πραγματικό κόστος παραγωγής της.

«Το Μοντέλο - Στόχος που υιοθετήθηκε από την Ε.Ε. υποδείκνυε ότι οι ΑΠΕ μπορούν να αποζημιώνονται στη βάση του κόστους παραγωγής ηλεκτρισμού που προέρχεται από την πιο ακριβή τεχνολογία. Στην Κύπρο αυτό είναι η συμβατική ηλεκτροπαραγωγή της ΑΗΚ. Αυτό χρειάζεται αλλαγή, κάποια ρύθμιση, ώστε ο ηλεκτρισμός που προέρχεται από ΑΠΕ να πωλείται στη βάση του κόστους παραγωγής της συγκεκριμένης τεχνολογίας και όχι κάποιας άλλης», ανέφερε συγκεκριμένα.

Αυτό, όπως είπε, μπορεί να επιτευχθεί είτε με πρωτοβουλία των ίδιων των παραγωγών / προμηθευτών, είτε με παρέμβαση και ρύθμιση για περιορισμό του περιθωρίου κέρδους του ηλεκτρισμού από ΑΠΕ, είτε με φορολογία των απρόσμενων κερδών η οποία θα επιστρέφεται πίσω στον καταναλωτή.

Οι συζητήσεις που προηγήθηκαν για φορολόγηση των ΑΠΕ

Το Υπουργείο Οικονομικών, τον Νοέμβρη του 2022, έθεσε σε δημόσια διαβούλευση νομοσχέδιο που αποσκοπούσε στην επιβολή τέλους απροσδόκητων κερδών για το 2022 στους παραγωγούς και προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ.

Τον Ιανουάριο του 2023, η τότε υπουργός Ενέργειας, Νατάσα Πηλείδου, σε δηλώσεις της, υπέδειξε πως έχει ετοιμαστεί το νομοσχέδιο και θα προωθηθεί μετά το άνοιγμα της Βουλής.

Συν τοις άλλοις, η Νατάσα Πηλείδου υποστήριξε ότι το ζητούμενο είναι να αποτραπούν τα υπερκέρδη και ότι «για τον σκοπό αυτό το Υπουργείο έχει στείλει επιστολή στη ΡΕΑΚ με τις εισηγήσεις του, που προνοούν την αποσύνδεση της τιμής από τις τιμές  των συμβατικών καυσίμων. Πρέπει η ανταμοιβή των παραγωγών ΑΠΕ να μην σχετίζεται με την τιμή του συμβατικού καυσίμου».

Τελικά, το νομοσχέδιο δεν προωθήθηκε. Εν τω μεταξύ, προτάσεις νόμου εντός του 2022 για φορολόγηση των ΑΠΕ, είχε και το ΑΚΕΛ, το οποίο επανήλθε το 2024.

Ο γενικός γραμματέας του ΑΚΕΛ, Στέφανος Στεφάνου, κατά τη συζήτηση των προτάσεων νόμου στη Βουλή, τον Μάη του 2025, ανέφερε: «Το ΑΚΕΛ τον Σεπτέμβριο του 2022 είχε φέρει δύο προτάσεις νόμου σχετικές με το θέμα. Ωστόσο, η συζήτηση τότε δεν προχώρησε, γιατί η προηγούμενη κυβέρνηση, παραδεχόμενη ότι υπάρχει θέμα, έφερε δικό της νομοσχέδιο τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς. Η νέα Κυβέρνηση δεν συνέχισε τη συζήτηση του νομοσχεδίου». Ο κ. Στεφάνου είχε δηλώσει επίσης, ότι το ΑΚΕΛ πληροφορήθηκε από τον Υπουργό Ενέργειας (Γιώργο Παπαναστασίου) πως το Υπουργείο είχε ετοιμάσει το νομοσχέδιο αλλά η Νομική Υπηρεσία «απεφάνθη ότι αυτό αντίκειται στο ευρωπαϊκό κεκτημένο».

Οι προτάσεις νόμου δεν οδηγήθηκαν τελικά ενώπιον της Ολομέλειας, καθώς δεν εξασφάλισαν τη στήριξη της Κυβέρνησης και της πλειοψηφίας των κομμάτων. Βασικό επιχείρημα ήταν ότι η επίλυση των συγκεκριμένων ζητημάτων θα επέλθει με την Ανταγωνιστική Αγορά Ηλεκτρισμού αλλά και ότι η φορολόγηση θα λειτουργήσει ως εμπόδιο στην πράσινη μετάβαση.

Επαναφέρει τις προτάσεις για φορολόγηση το ΑΚΕΛ

Πάντως, το ΑΚΕΛ, ανακοίνωσε χθες, ότι θα επαναφέρει τις προτάσεις νόμους, κάνοντας λόγο και για «λόμπι των εταιρειών ΑΠΕ».

«Την ώρα που έξι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ζητούν μόνιμο πλαίσιο φορολόγησης των υπερκερδών στον τομέα της ενέργειας, την ώρα που η Κύπρος συνεχίζει να είναι από τις χώρες με την πιο ψηλή τιμή ηλεκτρισμού, την ώρα που εταιρείες ΑΠΕ θησαυρίζουν από την παραγωγή ενέργειας, η κυβέρνηση συμπεριφέρεται λες και δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα με το κόστος της ενέργειας στην Κύπρο», αναφέρει η ανακοίνωση του ΑΚΕΛ.

Η Έκθεση του Γενικού Ελεγκτή με αναφορές σε ιδιωτικά συμφέροντα ΑΠΕ

Η Ελεγκτική Υπηρεσία, σε ειδική Έκθεση που δημοσίευσε τον Φεβρουάριο του 2026 με τίτλο «Έλεγχος της Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου», παρέθεσε στοιχεία για ιδιωτικά συμφέροντα στον τομέα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), τα οποία, όπως επισημαίνει, έτυχαν προνομιακής μεταχείρισης από την Πολιτεία και ιδιαίτερα από τη ΡΑΕΚ.

Διαβάστε εδώ: Ελεγκτική: Η ΑΗΚ καθυστέρησε σημαντικά στην ανάπτυξη ΑΠΕ — Τι απαντά ο πρόεδρός της

Παράλληλα, και σύμφωνα με την Έκθεση, η ΑΗΚ αντιμετώπισε εμπόδια στην προσπάθειά της να ενισχύσει τη διείσδυσή της στην πράσινη ενέργεια, ζήτημα το οποίο αναδεικνύεται ως κρίσιμο, υπό το πρίσμα του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας και της προστασίας του τελικού καταναλωτή.

«Η παρατεταμένη έλλειψη ουσιαστικού διαλόγου και της αναγκαίας συνεργασίας μεταξύ της ΑΗΚ και της ΡΑΕΚ για την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ από την ΑΗΚ προς όφελος των καταναλωτών, λειτούργησε προς όφελος των ιδιωτικών συμφερόντων που δραστηριοποιούνται στην ανάπτυξη έργων ΑΠΕ και σε βάρος του τελικού καταναλωτή», υπογραμμίζει η Έκθεση.

Ειδικότερα, η Έκθεση αναφέρει ότι μέχρι τον Σεπτέμβριο 2025, η ΑΗΚ διέθετε σε λειτουργία τέσσερα φωτοβολταϊκά πάρκα συνολικής ισχύος 20MWp από το παγκύπριο σύνολο των 420,1MWp.

«Η καθυστέρηση κυρίως εξηγείται σε ένα βαθμό από τη μη εξασφάλιση εγκρίσεων από τη ΡΑΕΚ. Την ίδια περίοδο, ιδιωτικοί φορείς ανέπτυξαν σημαντικό αριθμό φωτοβολταϊκών έργων ή εξασφάλισαν σχετικές άδειες, χωρίς να προκύπτει μέχρι σήμερα σαφής επίδραση στη μείωση της τιμής ηλεκτρικής ενέργειας», προσθέτει η Έκθεση.

Ταυτόχρονα, η Έκθεση αφήνει αιχμές, για την στάση προηγούμενων Διοικητικών Συμβουλίων της ΑΗΚ καθώς δεν υπήρξε ουσιαστική αντίδραση για ένα τόσο σημαντικό θέμα.

Η γη που παραχωρήθηκε στους ιδιώτες

Η Έκθεση έκανε αναφορές και στην απουσία αποθήκευσης, στο ότι η ΑΗΚ έρχεται τελευταία στις ΑΠΕ καθώς και στο ότι η λειτουργία της Ανταγωνιστικής Αγοράς Ηλεκτρισμού δεν επέφερε ακόμη αποτελέσματα για τον τελικό καταναλωτή.

Παράλληλα, η Ελεγκτική Υπηρεσία επισημαίνει ότι ιδιώτες επενδυτές απέκτησαν πρόσβαση σε σημαντικές εκτάσεις γης για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών έργων, μεταξύ άλλων τους παραχωρήθηκε χαλίτικη γη, και ως αποτέλεσμα προκάλεσαν «αποστράγγιση της αγοράς».

«Η σημαντική καθυστέρηση στην ένταξη έργων ΑΠΕ στην παραγωγική δυνατότητα της ΑΗΚ, έδωσε προβάδισμα στις ιδιωτικές επιχειρήσεις να αναπτύξουν μεγάλα φωτοβολταϊκά έργα ή να εξασφαλίσουν σχετικές άδειες, καταλαμβάνοντας, όπως έχουμε πληροφορηθεί, και αρκετές από τις διαθέσιμες εκτάσεις γης, ορισμένες από τις οποίες είναι χαλίτικη γη, χωρίς όμως να επωφελείται μέχρι σήμερα ο καταναλωτής από την είσοδο αυτών των εταιρειών στην αγορά. Το γεγονός αυτό, όπως προκύπτει και από σχετική αλληλογραφία, έχει συντείνει στον κορεσμό του δικτύου και στην αποστράγγιση της αγοράς από διαθέσιμη γη κατάλληλη για ανάπτυξη φωτοβολταϊκών έργων», αναφέρεται συγκεκριμένα στην Έκθεση.

Στους καταναλωτές ο λογαριασμός

Τις πιο πάνω στρεβλώσεις, και την καθυστέρηση της ΑΗΚ στην διείσδυση στις ΑΠΕ, τις πληρώνει ο Κύπριος καταναλωτής με τον «φουσκωμένο» λογαριασμό». Η Έκθεση υπογραμμίζει:

• To 70% των συνολικών λειτουργικών δαπανών της ΑΗΚ αφορά καύσιμα και δικαιώματα ρύπων.

• Σχεδόν 1 δις ευρώ ήταν η δαπάνη το 2020-2024 για δικαιώματα εκπομπών θερμοκηπιακών αερίων,  κόστος που μετακυλίεται στον καταναλωτή.

• Ο Κύπριος καταναλωτής πληρώνει την 2^η πιο υψηλή τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ε.Ε. σε όρους αγοραστικής δύναμης (στοιχεία Eurostat).

«Τα πιο πάνω καταδεικνύουν την ανάγκη ενίσχυσης της αποτελεσματικότητας της ΑΗΚ και επιτάχυνσης στρατηγικών ενεργειών όσο αφορά κυρίως στις ΑΠΕ, ώστε να διασφαλιστεί μέσω και της δικής της συμμετοχής η αποφυγή ελεγχόμενων ολιγοπωλίων και η εξασφάλιση υγιούς ανταγωνισμού. Βέβαια για να υπάρξουν άμεσα οφέλη για τον καταναλωτή θα πρέπει να ληφθούν από το κράτος και τη ΡΑΕΚ στρατηγικές αποφάσεις που οι πλείστες εκφεύγουν του ελέγχου της ΑΗΚ», αναφέρει , μεταξύ άλλων, ο Γενικός Ελεγκτής, Ανδρέας Παπακωνσταντίνου, στην Έκθεση.

ΑΗΚ: Κερδοσκοπία από ιδιωτικά συμφέροντα

Η Έκθεση παρουσιάζει και αλληλογραφία της Ελεγκτικής Υπηρεσίας με την ΑΗΚ και με τη ΡΑΕΚ.

Η ΑΗΚ, ανάμεσα σε άλλα, ανέφερε ότι η ΡΑΕΚ, με παρεμβάσεις της το 2019 και 2022, απαίτησε από την ΑΗΚ να σταματήσει τις ενέργειες για ανάπτυξη έργων ΑΠΕ. «Επίσης, το 2022 δημοσίευσε προσχέδιο με την πρόθεση της να μη χορηγήσει περαιτέρω άδειες στην ΑΗΚ. Οι αντιρρήσεις της ΡΑΕΚ άρθηκαν το 2023».

Παράλληλα, η ΑΗΚ είχε αναφέρει ότι «η Έκθεση ορθά καταγράφει την πρόθεση κερδοσκοπίας εκ μέρος ιδιωτικών συμφερόντων στην μεταπώληση αδειών. Η εισήγηση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για ανάκληση αδειών είναι ένας πιθανός τρόπος να περιοριστεί το φαινόμενο κερδοσκοπίας, όμως αυτό είναι στην αρμοδιότητα της ΡΑΕΚ να το αξιολογήσει».