Offcanvas
Offcanvas
«Το αφήγημα ότι η έλλειψη προσωπικού οφείλεται κυρίως στους μισθούς δεν ευσταθεί», επισημαίνει στο Economy Today ο Ανδρέας Αλέξη. Ο Λειτουργός του ΚΕΒΕ αναλύει τις πραγματικές αιτίες πίσω από τις 8.000 κενές θέσεις εργασίας και παρουσιάζει την πρόταση του Επιμελητηρίου για αύξηση του επιτρεπόμενου ποσοστού αλλοδαπών εργαζόμενων έως και στο 75% του συνόλου του προσωπικού, με στόχο τη θωράκιση της τουριστικής βιομηχανίας.
Συνέντευξη στη Βάσια Καττή
Θέματα στελέχωσης συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν οι ξενοδοχειακές μονάδες στην Κύπρο, παρά τη θετική πορεία που καταγράφει ο τουρισμός τα τελευταία χρόνια, με αυξημένες αφίξεις και ενισχυμένη ζήτηση. Όπως επισημαίνεται από παράγοντες του κλάδου, η αδυναμία κάλυψης βασικών θέσεων επηρεάζει την εύρυθμη λειτουργία των μονάδων, ενώ το ενδιαφέρον από ντόπιους και Ευρωπαίους εργαζόμενους παραμένει περιορισμένο. Παράλληλα, οι ισχύουσες ρυθμίσεις για την απασχόληση προσωπικού από τρίτες χώρες δεν θεωρούνται επαρκείς για να καλύψουν τις αυξημένες ανάγκες.
Σε αυτό το πλαίσιο, το Economy Today συνομιλεί με τον Ανδρέα Αλέξη, Λειτουργό του Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων, Κοινωνικής Πολιτικής και Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού του ΚΕΒΕ, για τις πραγματικές διαστάσεις του προβλήματος, τα αίτιά του και τις παρεμβάσεις που ζητά η επιχειρηματική κοινότητα.
«Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν υποστηρίζουν τον ισχυρισμό ότι ο Τουριστικός τομέας δεν βρίσκει προσωπικό επειδή πληρώνει χαμηλά», αναφέρει χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι το πρόβλημα στελέχωσης αποτελεί δομική ευρωπαϊκή πρόκληση και όχι κυπριακή ιδιομορφία. Σε συνέντευξή του προειδοποιεί ότι οι ελλείψεις –που ξεπερνούν τις 8.000 θέσεις– επηρεάζουν ήδη την ποιότητα των υπηρεσιών και την ανταγωνιστικότητα του κυπριακού τουριστικού προϊόντος.
«Πληγή» οι 8.000 ελλείψεις
Πόσο σοβαρό και εκτεταμένο είναι σήμερα το πρόβλημα στελέχωσης στον Ξενοδοχειακό και Τουριστικό τομέα, με βάση τα στοιχεία που έχει το ΚΕΒΕ; Πρόκειται για γενικευμένο φαινόμενο;
Η κυπριακή οικονομία τα τελευταία χρόνια λειτουργεί με αυξημένους ρυθμούς ανάπτυξης, με αποτέλεσμα να επικρατούν στην αγορά εργασίας συνθήκες έλλειψης εργατικού δυναμικού σε αρκετά επαγγέλματα και σε όλους τους τομείς Οικονομικής Δραστηριότητας. Ιδιαίτερα σε αυτούς της ξενοδοχειακής και επισιτιστικής βιομηχανίας.
Η έλλειψη εργατικού δυναμικού αρχίζει να επενεργεί αρνητικά τόσο στην ομαλή λειτουργία των επιχειρήσεων όσο και στην ανοδική πορεία της οικονομίας μας. Επίσης, η έλλειψη αυτή θα έχει ως αποτέλεσμα την αποθάρρυνση των παραγωγικών επενδύσεων του Ιδιωτικού τομέα, τη μείωση της παραγωγικότητας, την ανακοπή της εξαγωγικής μας προσπάθειας και την υποβάθμιση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών. Ο στόχος της τουριστικής βιομηχανίας είναι η συνεχής αναβάθμιση του προϊόντος και αυτό συνεπάγεται κάθε χρόνο την αύξηση απαιτήσεων και την εργοδότηση περισσότερων εξειδικευμένων επαγγελματιών.
Η οξεία έλλειψη εργατικού δυναμικού παρατηρείται σε επαγγέλματα ανθυγιεινά και χαμηλής ποιότητας εργασίας όπου δεν υπάρχουν Κύπριοι ή Ευρωπαίοι (ανειδίκευτοι εργάτες, εργάτες παραγωγής, εργάτες βάρδιας, αχθοφόροι, καθαριστές, βοηθοί κουζίνας, τραπεζοκόμοι, καμαριέρες κ.λπ.) ή είναι απρόθυμοι να εργαστούν.
Η έφεση των Κυπρίων για σπουδές σε Ανώτερα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα και η αύξηση της προσφοράς εργασίας χαμηλής ποιότητας δεν συνάδει με την αναπτυξιακή πορεία της οικονομίας μας και ιδιαίτερα στον τομέα του Τουρισμού (ξενοδοχειακή και επισιτιστική βιομηχανία) όπου υπάρχει μεγάλη ζήτηση εργασίας χαμηλής ποιότητας και ειδικότερα επαγγέλματα που αφορούν τους ανειδίκευτους εργάτες.
Ως εκ τούτου υπάρχει χάσμα δεξιοτήτων του διαθέσιμου εργατικού δυναμικού σε σχέση με τις πραγματικές ανάγκες των επιχειρήσεων που προκύπτει κυρίως από την αναντιστοιχία των δεξιοτήτων με την αγορά εργασίας, τη χαμηλή συμμετοχή σε επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση και την έλλειψη στενής σχέσης μεταξύ επιχειρήσεων και πανεπιστημίων.
Με βάση τα τελευταία στοιχεία για την αγορά εργασίας, όπου το ποσοστό απασχόλησης έφτασε το 79,85% και η μείωση της ανεργίας στο 5%, στην Κύπρο υπάρχουν συνθήκες πλήρους απασχόλησης, γεγονός που δημιουργεί τεράστια έλλειψη εργατικού δυναμικού. Στον Ξενοδοχειακό και Τουριστικό τομέα το φαινόμενο είναι πιο έντονο, λόγω της εποχικότητας και της υψηλής εργασιακής έντασης, χωρίς όμως να περιορίζεται εκεί. Σήμερα οι ελλείψεις προσωπικού στην ξενοδοχειακή βιομηχανία ξεπερνούν τις 8.000 και έχουν άμεσο αντίκτυπο στις επιδόσεις του κυπριακού τουρισμού, αποτυπώνοντας μια νέα πραγματικότητα στην αγορά εργασίας που διαπερνά το σύνολο τής οικονομίας.
Μύθος τα περί χαμηλών μισθών
Πού εντοπίζετε τις βασικές αιτίες της χαμηλής ανταπόκρισης από Κύπριους και Ευρωπαίους εργαζόμενους; Είναι θέμα απολαβών, συνθηκών εργασίας ή συνολικά αλλαγής στάσης απέναντι στον κλάδο;
Το ΚΕΒΕ θεωρεί κρίσιμο να αντιμετωπίζεται το ζήτημα με τεκμηρίωση και όχι με απλουστευτικές ερμηνείες. Η χαμηλή ανταπόκριση δεν μπορεί να αποδοθεί μονοδιάστατα ούτε στις απολαβές ούτε στις συνθήκες εργασίας.
Σε ό,τι αφορά τις απολαβές, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν υποστηρίζουν τον ισχυρισμό ότι ο Τουριστικός τομέας δεν βρίσκει προσωπικό επειδή πληρώνει χαμηλά. Αντιθέτως, οι μέσες ακαθάριστες μηνιαίες απολαβές στον τομέα της Εστίασης και των Ξενοδοχείων είναι σε επίπεδο συγκρίσιμο με άλλα επαγγέλματα αντίστοιχης ειδίκευσης και έντασης εργασίας. Ως βιομηχανία, προσφέρει ένα πολύ υψηλό πακέτο απολαβών. Κατά την εκτίμηση του ΚΕΒΕ, το αφήγημα ότι η έλλειψη προσωπικού οφείλεται κυρίως στους μισθούς δεν ευσταθεί ως γενικός κανόνας.
Το ΚΕΒΕ εντοπίζει βαθύτερες και πολυπαραγοντικές αιτίες, όπως η δημογραφική συρρίκνωση και γήρανση του ενεργού πληθυσμού, περιορισμένες δεξαμενές διαθέσιμου εγχώριου εργατικού δυναμικού, καθώς και αναντιστοιχία δεξιοτήτων, αφού η αγορά ζητά πρακτικές και υποστηρικτικές ειδικότητες, τις οποίες το εκπαιδευτικό και καταρτιστικό σύστημα δεν τροφοδοτεί επαρκώς στον απαιτούμενο χρόνο.
Στον τουρισμό ειδικότερα, το ΚΕΒΕ υπογραμμίζει ότι συνυπάρχουν παράγοντες που επηρεάζουν την ελκυστικότητα του κλάδου, όπως η εποχικότητα, η εικοσιτετράωρη λειτουργία του, η εργασιακή ένταση, τα απαιτητικά ωράρια και το αυξημένο κόστος στέγασης σε τουριστικές περιοχές. Παράλληλα, παρατηρείται και μια ευρύτερη ευρωπαϊκή μεταβολή προτιμήσεων, ιδίως στις νεότερες ηλικίες, με μεγαλύτερη έμφαση στη σταθερότητα, στην προβλεψιμότητα ωραρίου και στην ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής.
Εδώ είναι κρίσιμο το ευρωπαϊκό συγκριτικό πλαίσιο. Σύμφωνα με αναλύσεις της Ευρωπαϊκής Αρχής Εργασίας (ELA), οι οποίες βασίζονται σε συγκλίνουσες καταγραφές εθνικών καταλόγων ελλειμματικών επαγγελμάτων και δεδομένα του δικτύου EURES, επαγγέλματα του κλάδου HORECA καταγράφονται συστηματικά ως ελλειμματικά σε μεγάλο αριθμό Κρατών-Μελών. Ενδεικτικά, επαγγέλματα όπως οι σερβιτόροι/μπάρμαν, οι μάγειρες και οι σεφ περιλαμβάνονται επανειλημμένα στους εθνικούς καταλόγους ελλείψεων πολλών Κρατών-Μελών, γεγονός που αποτυπώνεται στις ευρωπαϊκές αποτυπώσεις της αγοράς εργασίας (EURES Shortage and Surplus Occupations Reports). Το μήνυμα, όπως το αξιολογεί το ΚΕΒΕ, είναι σαφές. Δηλαδή δεν πρόκειται για κυπριακή ιδιομορφία, αλλά για δομική ευρωπαϊκή πίεση στον κλάδο HORECA.
Αίτημα ΚΕΒΕ για αύξηση στο 75%
Το υφιστάμενο πλαίσιο για προσλήψεις από Τρίτες χώρες και οι ποσοστώσεις καλύπτουν τις ανάγκες των επιχειρήσεων ή χρειάζονται πιο ευέλικτες ρυθμίσεις; Τι αλλαγές ζητά συγκεκριμένα το ΚΕΒΕ;
Αναπόφευκτα, για κάλυψη των μεγάλων αναγκών των επιχειρήσεων σε κατάλληλο Ανθρώπινο Δυναμικό, οι επιχειρήσεις είναι αναγκαίο να εργοδοτήσουν εργατικό δυναμικό από Τρίτες χώρες. Παράλληλα, είναι απαραίτητο να εκσυγχρονιστούν τόσο η στρατηγική για την απασχόληση όσο και τα κριτήρια παραχώρησης αδειών για ξένους εργάτες με τρόπο που να καλύπτει τις πραγματικές ανάγκες των επιχειρήσεων.
Προς τούτο και μέσα στα πλαίσια των συζητήσεων που γίνονται για αναθεώρηση των κριτηρίων, το ΚΕΒΕ υπέβαλε εμπεριστατωμένο υπόμνημα με κυριότερη θέση την αύξηση του επιτρεπόμενου αριθμού των αλλοδαπών που δικαιούνται να απασχολούν οι επιχειρήσεις από 30% σε 50% και από 50% σε 75% του συνολικού αριθμού των εργοδοτουμένων που απασχολούν.
Το θέμα αυτό είναι πολύ σημαντικό για το ΚΕΒΕ, καθότι οι ξένοι εργάτες που προέρχονται από Τρίτες χώρες ήταν και εξακολουθούν να είναι πολύ χρήσιμοι για την οικονομία του τόπου και δίνουν λύσεις στις επιχειρήσεις που αδυνατούν να λειτουργήσουν εύρυθμα λόγω έλλειψης ντόπιου εργατικού δυναμικού. Παράλληλα, η παρουσία ξένων εργατών βοηθά στη δημιουργία περισσότερων θέσεων εργασίας για Κύπριους σε επαγγέλματα ανώτερου επιπέδου.
Το ΚΕΒΕ τονίζει ότι σε καμία περίπτωση δεν υποστηρίζει την εισαγωγή εργατών από Τρίτες χώρες, εκεί που μπορούμε πράγματι να εξασφαλίσουμε ντόπιο εργατικό δυναμικό. Δεν έχει πρόθεση να επηρεάσει τα δικαιώματα των Κυπρίων εργαζόμενων, γι’ αυτό και αποδέχτηκε την εφαρμογή αυστηρών κριτηρίων και διασφαλίσεων που έχουν περιληφθεί στο σχέδιο εισαγωγής ξένων εργατών. Οι φόβοι των συντεχνιών για κοινωνικά προβλήματα και για επηρεασμό των δικαιωμάτων των Κυπρίων εργαζόμενων εξουδετερώνονται τόσο από την προσωρινή παραμονή τους στην Κύπρο όσο και από τα αυστηρά κριτήρια και τις ασφαλιστικές δικλείδες που έχουν εισαχθεί στο σχέδιο αυτό.
Άλλα μέτρα αντιμετώπισης του προβλήματος είναι η εντατικοποίηση των ενεργειών για ελεύθερη και χωρίς περιορισμούς ένταξη φοιτητών Τρίτων χωρών στην αγορά εργασίας, σε όλα τα επαγγέλματα, όπως συμβαίνει και στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Υποβαθμίζεται το τουριστικό προϊόν
Αν το πρόβλημα παραμείνει, ποιες εκτιμάτε ότι θα είναι οι συνέπειες για την ποιότητα των υπηρεσιών, την ανταγωνιστικότητα του κυπριακού τουρισμού και συνολικά για την οικονομία;
Το ΚΕΒΕ προειδοποιεί ότι οι συνέπειες είναι άμεσες και σωρευτικές. Σε επίπεδο επιχειρήσεων, η υποστελέχωση περιορίζει τη δυνατότητα πλήρους λειτουργίας μονάδων, αυξάνει την κόπωση του προσωπικού και υποβαθμίζει την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών που δίνει στον τουρισμό. Σε επίπεδο κλάδου, η έλλειψη επαρκούς ανθρώπινου δυναμικού υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα του κυπριακού τουριστικού προϊόντος.
Η οικονομική διάσταση είναι καθοριστική, καθώς ο τουρισμός παραμένει ακρογωνιαίος λίθος της κυπριακής οικονομίας, συμβάλλοντας με ποσοστό πέραν του 13% στο ΑΕΠ και προσφέροντας άμεση ή έμμεση εργοδότηση σε περισσότερα από 120.000 άτομα.
Το Ανθρώπινο Δυναμικό είναι ένα διαχρονικό πρόβλημα που ξεκίνησε το 2019, όπου στη χρονιά ρεκόρ του κυπριακού τουρισμού, η ξενοδοχειακή βιομηχανία δυσκολεύτηκε σημαντικά να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις. Το ζήτημα διογκώθηκε περαιτέρω μετά την πανδημία και σήμερα αποτελεί κορυφαίο βραχνά για τον Τουριστικό τομέα. Ως συνέπεια της υποστελέχωσης αρκετά ξενοδοχεία υπολειτουργούν με τις επιπτώσεις να πλήττουν τα έσοδα, τις προσφερόμενες υπηρεσίες και κατ’ επέκταση τον μακροχρόνιο ανταγωνισμό μας.
Επομένως, όπως υπογραμμίζει το ΚΕΒΕ, αν ο Ξενοδοχειακός και Τουριστικός τομέας δεν μπορεί να στελεχωθεί επαρκώς θα επιφέρει αρνητικά αποτελέσματα στην ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα της κυπριακής οικονομίας.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
