Offcanvas
Offcanvas
Ο πρόεδρος του Κυπριακού Συνδέσμου Καταναλωτών εξηγεί γιατί οι καταναλωτές περιορίζουν ποσότητες, στρέφονται σε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας και παραμένουν επιφυλακτικοί απέναντι στο e-kalathi.
Συνέντευξη στη Βάσια Καττή
Η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού δεν σήμανε και επιστροφή στην κανονικότητα για τα κυπριακά νοικοκυριά. Οι τιμές μπορεί να μην αυξάνονται πλέον με τον ίδιο ρυθμό, όμως το κόστος ζωής παραμένει υψηλό, αναγκάζοντας πολλούς καταναλωτές να επαναξιολογήσουν τις αγορές τους και να γίνουν πιο προσεκτικοί στη διαχείριση του οικογενειακού προϋπολογισμού. Η ακρίβεια δεν επηρέασε μόνο το περιεχόμενο του καλαθιού της υπεραγοράς, αλλά και τη συνολική καταναλωτική συμπεριφορά.
«Σήμερα βλέπουμε να πωλούνται καρπούζια σε τεμάχια, καταναλωτές να παραγγέλλουν κρέας με αριθμό τεμαχίων, π.χ. τρεις μπριζόλες αντί ένα κιλό, να αγοράζουν φρούτα και λαχανικά με το τεμάχιο αντί με το βάρος», λέει σε συνέντευξή του στο Economy Today ο πρόεδρος του Κυπριακού Συνδέσμου Καταναλωτών, Μάριος Δρουσιώτης, ο οποίος περιγράφει τις αλλαγές που καταγράφονται στις συνήθειες των πολιτών, εξηγεί γιατί θεωρεί ότι η ψυχολογία του καταναλωτή έχει αλλάξει σε μεγάλο βαθμό και καταθέτει τη δική του αξιολόγηση για το e-kalathi.
Παράλληλα, τοποθετείται για τις αποκλίσεις τιμών στις υπεραγορές, την αυξανόμενη δημοτικότητα των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και τις εξελίξεις που επηρεάζουν σήμερα το λιανεμπόριο και τον ανταγωνισμό στην αγορά.
Η νέα καταναλωτική πραγματικότητα
Ποια είναι η μεγαλύτερη αλλαγή που διαπιστώνετε ως Σύνδεσμος στις αγοραστικές συνήθειες του Κύπριου καταναλωτή, αν συγκρίνουμε το 2019 με το 2026; Έχει γίνει πιο ενημερωμένος και απαιτητικός ή οι οικονομικές πιέσεις τον αναγκάζουν να βάζει διαφορετικές προτεραιότητες στις αγορές του;
Οι αγοραστικές συνήθειες του Κύπριου καταναλωτή έχουν αλλάξει σε ουσιαστικό βαθμό. Ιδίως μετά την επιδημία του κορωνοϊού. Οι βασικοί λόγοι αλλαγής της συνήθειας των καταναλωτών είναι τρεις.
Ο πρώτος λόγος αφορά τον περιορισμό των καταναλωτών στο σπίτι τους κατά τη διάρκεια της επιδημίας του κορωνοϊού για μεγάλο χρονικό διάστημα που τους ανάγκασε να στραφούν σε διαδικτυακές αγορές και παραδόσεις προϊόντων στο σπίτι τους.
Ο δεύτερος λόγος είναι η συνεχής αύξηση των τιμών των προϊόντων που ανάγκασε μεγάλη μερίδα των καταναλωτών να περιορίσουν τις αγορές τους, τόσο σε αριθμό προϊόντων, όσο και σε ποιότητα, δηλαδή, αντικατέστησαν συγκεκριμένες μάρκες του ίδιου προϊόντος με άλλες που προσφέρονται σε φθηνότερες τιμές αλλά εξυπηρετούν τις ίδιες ανάγκες.
Ο τρίτος λόγος είναι ότι λόγω του φόβου μετάδοσης του κορωνοϊού, παρατηρήθηκε αυξημένη ζήτηση και κατανάλωση ειδών που σχετίζονται με την προσωπική υγιεινή. Αυτή η ζήτηση συνεχίζεται μέχρι σήμερα παρόλο που η επιδημία έχει περάσει.
Απόδειξη των αλλαγών που έχουν γίνει στις συνήθειες των καταναλωτών είναι ότι σήμερα βλέπουμε να πωλούνται καρπούζια σε τεμάχια, καταναλωτές να παραγγέλλουν κρέας με αριθμό τεμαχίων, π.χ. τρεις μπριζόλες αντί ένα κιλό, να αγοράζουν φρούτα και λαχανικά με το τεμάχιο αντί με το βάρος, να ψωνίζουν μετά από έρευνα για τα προϊόντα που τους ενδιαφέρουν κ.ά.
Σημειώνεται ότι, εκτός των αλλαγών στις συνήθειες των καταναλωτών, επηρεάστηκε και η τιμολογιακή πολιτική αριθμού επιχειρήσεων. Οι επιχειρήσεις, στην προσπάθειά τους να μειώσουν τις τιμές των προϊόντων τους, προβαίνουν σε «κρυφή» μείωση των τιμών κάποιων προϊόντων, δηλαδή, αντί να αυξήσουν την τιμή της ίδιας ποσότητας του ίδιου προϊόντος, μείωσαν την ποσότητά του ή ακόμα και την ποιότητά του. Για παράδειγμα μπορώ να αναφέρω ότι προϊόντα βάρους ενός κιλού, τώρα συσκευάζονται με βάρος 950 και 900 γραμμάρια, στα χαρτικά είδη μειώθηκαν οι διαστάσεις τους και σε άλλα είδη μειώθηκε η ποιότητά τους.
Όταν η ακρίβεια γίνεται συνήθεια
Παρά την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, η ακρίβεια παραμένει το κυρίαρχο θέμα συζήτησης για τα νοικοκυριά. Έχει αλλάξει μόνιμα η ψυχολογία του Κύπριου καταναλωτή απέναντι στο κόστος ζωής;
Σε μεγάλη μερίδα έχει αλλάξει μόνιμα η ψυχολογία των καταναλωτών απέναντι στο κόστος ζωής. Μεγάλη μερίδα των καταναλωτών ερευνά πριν αγοράσει ένα προϊόν ή μια υπηρεσία και μετά αποφασίζει αν θα το αγοράσει. Επιπρόσθετα, ο καταναλωτής αναζητά τρόπους αντικατάστασης ειδών με τις ακριβότερες τιμές, με άλλα προϊόντα με φθηνότερες τιμές και συνδέει τον οικογενειακό του προϋπολογισμό με τη δυνατότητα αν μπορεί κάποια προϊόντα να παραλείψει να τα αγοράσει, ποια προϊόντα θα αγοράσει, σε ποιες ποσότητες και σε ποια τιμή.
Μπορεί ο πληθωρισμός να αποκλιμακώθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα, όπως για παράδειγμα στους μήνες Απρίλιο με Δεκέμβριο του 2025 που ο πληθωρισμός είχε μηδενικό ή αρνητικό πρόσημο, όμως το γενικό επίπεδο των τιμών παρέμεινε σε πολύ ψηλό επίπεδο με συνέπεια μια μεγάλη μερίδα των καταναλωτών να εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά προβλήματα. Εκείνο που ωφέλησε τους καταναλωτές η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, είναι ο περιορισμός της περαιτέρω αύξησης των τιμών και όχι η μείωσή τους. Οι καταναλωτές δεν αντιλήφθηκαν κάποια μείωση στον συνολικό οικογενειακό τους προϋπολογισμό για τον απλό λόγο ότι οι τιμές δεν μειώθηκαν.
Τι δεν λειτούργησε στο e-kalathi
Ως Σύνδεσμος Καταναλωτών έχετε ασκήσει επανειλημμένα σκληρή κριτική στο e-kalathi, τονίζοντας ότι δεν αγγίζει την ουσία του προβλήματος. Γιατί θεωρείτε ότι το μέτρο αυτό απέτυχε να φέρει πραγματικές μειώσεις στις τιμές και πού εντοπίζετε τα μεγαλύτερα κενά της εφαρμογής;
Ο Κυπριακός Σύνδεσμος Καταναλωτών ίσως είναι το μόνο οργανωμένο σύνολο που στήριξε την προσπάθεια του Υπουργείου Ενέργειας για την εφαρμογή e-kalathi. Δυστυχώς όμως, ενώ μας υποσχέθηκαν ότι θα κάλυπτε τουλάχιστον 3.000 προϊόντα, στην πορεία ο αριθμός μειωνόταν συνεχώς και στο τέλος μας έδωσαν ένα καλάθι που περιείχε μόνο 478 προϊόντα. Αυτή η αδικαιολόγητη κατά την κρίση μας μείωση άλλαξε την όλη φιλοσοφία και τον σκοπό της προσπάθειας. Αν λάβουμε υπόψη ότι μια μεγάλη υπεραγορά προσφέρει για πώληση 15.000 - 20.000 κωδικούς προϊόντων, ο αριθμός των 478 προϊόντων δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι θα κάνει τη διαφορά και θα βοηθήσει τον καταναλωτή στον βαθμό που θα ήθελε. Από την άλλη, σοβαρές τεχνικές αδυναμίες στη λειτουργία της εφαρμογής δεν βοηθούν τον καταναλωτή.
Από την παρακολούθηση της μέχρι σήμερα πορείας της εφαρμογής, ένα χρόνο από την έναρξη της λειτουργίας της, παρατηρήθηκαν θετικές αλλαγές στην τιμολογιακή πολιτική μικρού αριθμού μεγάλων υπεραγορών οι οποίες αναπροσάρμοσαν την τιμολογιακή τους πολιτική προς όφελος του καταναλωτή. Για παράδειγμα, ενώ τους πρώτους μήνες λειτουργίας της εφαρμογής συγκεκριμένη υπεραγορά είχε το χαμηλότερο συνολικό κόστος σε απόλυτα κοινά προϊόντα με άλλες υπεραγορές, τους τελευταίους πέντε μήνες η υπεραγορά αυτή αύξησε τις τιμές της, με αποτέλεσμα να κατέχει σήμερα τη δεύτερη θέση. Επίσης οι τιμές της υπεραγοράς που είχε το ψηλότερο κόστος στα ίδια κοινά προϊόντα μειώθηκαν σε ουσιαστικό βαθμό. Αυτές οι διαφοροποιήσεις παρατηρήθηκαν σε πολύ μικρό αριθμό υπεραγορών, με τη συντριπτική πλειοψηφία των υπεραγορών που συμμετέχουν στην εφαρμογή e-kalathi να μην επηρεάζεται η τιμολογιακή τους πολιτική.
Τέλος, οι εκτιμήσεις του Κυπριακού Συνδέσμου Καταναλωτών είναι ότι ο αριθμός των καταναλωτών που συστηματικά κάνουν χρήση των πληροφοριών που περιλαμβάνονται στο e-kalathi είναι ελάχιστος. Ζητήθηκε επανειλημμένα από την Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή να δώσει τον συγκεκριμένο αριθμό των καταναλωτών που κάνουν συστηματική χρήση της εφαρμογής αλλά, δυστυχώς, αποφεύγει να απαντήσει. Είναι φανερό ότι ο καταναλωτής δεν αγκάλιασε την εφαρμογή e-kalathi για διάφορους λόγους και αυτό είναι απόδειξη ότι η εφαρμογή αυτή απέτυχε σε μεγάλο βαθμό να επιτύχει τους αρχικούς της στόχους.
Οι στρεβλώσεις στις τιμές και τα ερωτήματα της αγοράς
Έχετε στοιχεία για το ποιες κατηγορίες προϊόντων παρουσιάζουν τις πιο αδικαιολόγητες αποκλίσεις τιμών ή ποιες επιβαρύνουν περισσότερο το μηνιαίο καλάθι;
Όλες οι κατηγορίες προϊόντων παρουσιάζουν αποκλίσεις τιμών σε βαθμό που να δικαιολογείται η περαιτέρω και σε βάθος διερεύνηση αυτών των αποκλίσεων. Δεν μπορεί το ίδιο προϊόν σε μια υπεραγορά να παρουσιάζει απόκλιση τιμής 50% - 70% από τη μέση τιμή των άλλων υπεραγορών. Επιπρόσθετα, δεν μπορεί να παρατηρείται αύξηση σε μεγάλο αριθμό προϊόντων με τη δικαιολογία των επιπτώσεων του πολέμου στη Μέση Ανατολή και παράλληλα να παρατηρείται μείωση των τιμών σε μεγάλο αριθμό προϊόντων.
Η μόνη κατηγορία προϊόντων που παρουσιάζει σταθερή τιμή είναι η κατηγορία «φρέσκο γάλα».
Επειδή τα προϊόντα που περιλαμβάνονται στο e-kalathi είναι προϊόντα ευρείας κατανάλωσης, οποιαδήποτε αλλαγή στις τιμές τους επηρεάζει τον οικογενειακό προϋπολογισμό και κατ’ επέκταση το μηνιαίο καλάθι του καταναλωτή.
Στροφή στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας
Τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας κερδίζουν συνεχώς έδαφος στα κυπριακά καλάθια. Πρόκειται για μια προσωρινή προσαρμογή απέναντι στην ακρίβεια ή για μια βαθύτερη αλλαγή που επαναπροσδιορίζει τη σχέση των καταναλωτών με τα επώνυμα προϊόντα;
Τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας κερδίζουν συνεχώς έδαφος στις προτιμήσεις των καταναλωτών. Ο κυριότερος λόγος είναι ότι ο καταναλωτής αντιλαμβάνεται ότι προσφέρονται σε χαμηλότερη τιμή από τα αντίστοιχα επώνυμα προϊόντα. Όμως, μέχρι σήμερα δεν έγινε κάποια ευρεία μελέτη ή έρευνα αν όντως τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας προσφέρονται σε χαμηλότερες τιμές ή αν υστερούν σε ποσότητα και ποιότητα. Επιβάλλεται και είναι καιρός να αρχίσει κάποια σοβαρή έρευνα που να διαφωτίσει αυτό το θέμα.
Οι ανακατατάξεις στις υπεραγορές
Οι μεγάλες ανακατατάξεις και οι εξαγορές στον τομέα των Υπεραγορών τα τελευταία χρόνια πώς επηρέασαν τελικά τον Κύπριο καταναλωτή; Οδήγησαν σε καλύτερες τιμές και περισσότερες επιλογές ή βλέπετε να συμβαίνει το αντίθετο;
Όντως, τα τελευταία χρόνια έγιναν μεγάλες ανακατατάξεις στον τομέα των Υπεραγορών. Όμως δεν υπάρχει κάποια έρευνα ή μελέτη σε βάθος για να διαπιστωθεί κατά πόσο αυτές οι ανακατατάξεις είναι προς όφελος ή όχι του καταναλωτή. Σίγουρα όμως, είχαν πολύ αρνητική επίπτωση στη λειτουργία μεγάλου αριθμού μικρών καταστημάτων, τα οποία αναγκάστηκαν να αναστείλουν τη λειτουργία τους. Εκτίμηση του Κυπριακού Συνδέσμου Καταναλωτών είναι ότι χωρίς κάποια σε βάθος μελέτη ή έρευνα δεν μπορεί κάποιος να εκτιμήσει κατά πόσο αυτές οι ανακατατάξεις είχαν θετικό ή αρνητικό αντίκτυπο στους καταναλωτές.
Η εξάπλωση του self-checkout
Τα ταμεία αυτοεξυπηρέτησης (self-checkout) μπαίνουν πλέον σε όλες τις μεγάλες υπεραγορές. Θεωρείτε ότι με αυτό το σύστημα μεταφέρεται όλη η ευθύνη για τον έλεγχο των τιμών και των λαθών από την επιχείρηση στον ίδιο τον καταναλωτή;
Τα ταμεία αυτοεξυπηρέτησης χρόνο με τον χρόνο κερδίζουν έδαφος και παρατηρείται ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός καταναλωτών να τα χρησιμοποιεί. Αυτό έχει σχέση με το γεγονός ότι ο καταναλωτής θέλει να εξοικονομήσει χρόνο για να ανταποκριθεί στο πιεστικό καθημερινό του πρόγραμμα. Όμως, αν δούμε πιο βαθιά το θέμα αυτό, ίσως διαπιστώσουμε ότι τα ταμεία αυτοεξυπηρέτησης μειώνουν το κόστος λειτουργίας των υπεραγορών και ίσως και την τιμή πώλησης των προϊόντων τους. Ο λόγος που έσπρωξε τους καταναλωτές να στραφούν στα ταμεία αυτοεξυπηρέτησης είναι οι μεγάλες ουρές στα συνηθισμένα ταμεία. Η εκτίμηση του Κυπριακού Συνδέσμου Καταναλωτών είναι ότι οι μεγάλες ουρές στα ταμεία συνδέονται και με το κλείσιμο των μικρών καταστημάτων, οι πελάτες των οποίων στράφηκαν στις μεγάλες υπεραγορές.
Σίγουρα δεν μπορεί να ισχυριστεί κάποιος ότι με τη λειτουργία των ταμείων αυτοεξυπηρέτησης μεταφέρεται η ευθύνη για τον έλεγχο των τιμών και των λαθών από την επιχείρηση στον καταναλωτή. Η ευθύνη εξακολουθεί να βαρύνει αποκλειστικά την υπεραγορά.
Αν έπρεπε να περιγράψετε με μία μόνο φράση τη σημερινή σχέση του Κύπριου καταναλωτή με το καλάθι της υπεραγοράς, ποια θα ήταν αυτή;
Η σχέση του Κύπριου καταναλωτή με το e-kalathi με μια φράση: «Δεν είναι αυτό που μας υποσχέθηκαν και αναμέναμε ως καταναλωτές».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
