Η συμφωνία με το αμερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης κλείνει χρόνια νομικών αντιπαραθέσεων, ενώ αποτρέπει πιθανή κατάρρευση της τράπεζας και σοβαρή τραπεζική κρίση στην Τουρκία

Μετά από μια δεκαετία νομικών αναταράξεων και διπλωματικών τριβών, η Halkbank, η τουρκική κρατική τράπεζα, βλέπει τον εφιάλτη των δισεκατομμυρίων δολαρίων σε πρόστιμα να υποχωρεί, ενώ οι μετοχές της εκτοξεύονται, σηματοδοτώντας μια αναπάντεχη ανατροπή στην αμερικανο-τουρκική σχέση.

H συμφωνία της Halkbank με τις ΗΠΑ και η αφετηρία της υπόθεσης

Το αμερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης ανακοίνωσε συμφωνία για την αναστολή δίωξης της Halkbank, που κατηγορούνταν για βοήθεια στην παράκαμψη κυρώσεων κατά του Ιράν και ξέπλυμα δισεκατομμυρίων δολαρίων μέσω του αμερικανικού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Όπως εξηγούν οι Financial Times στα ρεπορτάζ τους, η υπόθεση είχε ξεκινήσει το 2019 και αποτέλεσε πηγή έντασης στις διμερείς σχέσεις ΗΠΑ-Τουρκίας, με τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να τη χαρακτηρίζει «παράνομη και άσχημη».

Η Halkbank συμφώνησε να συνεργαστεί με τρίτο μέρος για την επανεξέταση των διαδικασιών συμμόρφωσης σε θέματα κυρώσεων και καταπολέμησης του ξεπλύματος χρήματος, ενώ η αμερικανική πλευρά τόνισε ότι η συμφωνία «είναι προς το συμφέρον των ΗΠΑ».

Οι οικονομικές επιπτώσεις και το ράλι των μετοχών

Μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας, οι μετοχές της Halkbank στο Χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης αυξήθηκαν 5%, επεκτείνοντας προηγούμενο ράλι 10% από την πρώτη δημοσιοποίηση. Η τράπεζα, με περιουσιακά στοιχεία περίπου $100 δισ., δεν θα παραδεχθεί ποινικές παραβάσεις ούτε θα πληρώσει πρόστιμα.

Σύμφωνα με τους οικονομικούς αναλυτές, η συμφωνία αποτρέπει πιθανή κατάρρευση της τράπεζας και σοβαρή τραπεζική κρίση στην Τουρκία, ενώ ανοίγει τον δρόμο για βελτίωση των αμερικανο-τουρκικών σχέσεων και πιθανή αγορά μαχητικών F-35, που είχε μπλοκαριστεί λόγω κυρώσεων CAATSA το 2020.

Οι πολιτικές και διπλωματικές συνέπειες

Η συμφωνία επιτεύχθηκε εν μέρει χάρη στη βοήθεια της Τουρκίας στη διαμεσολάβηση για την απελευθέρωση των Ισραηλινών ομήρων από την επίθεση της Χαμάς τον Οκτώβριο του 2023 και την επίτευξη κατάπαυσης πυρός στη Λωρίδα της Γάζας. Αυτό δείχνει την ενίσχυση της διπλωματικής επιρροής της Τουρκίας και βελτίωση της σχέσης της με τις ΗΠΑ, μετά τις περίπλοκες διακυβερνητικές εντάσεις της προηγούμενης δεκαετίας.

Ο οικονομικός και πολιτικός αναλυτής Matt Bryza επισήμανε ότι η Halkbank απέφυγε τα δισεκατομμύρια πρόστιμα που πλήρωσαν ευρωπαϊκές τράπεζες όπως η BNP Paribas και η UniCredit, ενώ η θετική έκβαση της υπόθεσης αναμένεται να ενισχύσει την πρόσβαση της τράπεζας σε διεθνείς αγορές και συνεργασίες.

Το ιστορικό της υπόθεσης

Η υπόθεση της Halkbank ξεκινά από ένα εκτεταμένο σχέδιο παράκαμψης των αμερικανικών κυρώσεων κατά του Ιράν τη δεκαετία του 2010. Σύμφωνα με τους Αμερικανούς εισαγγελείς, το σύστημα επέτρεπε στην Τεχεράνη να μετατρέπει έσοδα από πωλήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου σε χρυσό και στη συνέχεια σε διεθνές νόμισμα, ώστε να παρακάμπτει τους περιορισμούς πρόσβασης στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Στο πλαίσιο αυτού του μηχανισμού, οι αρχές των ΗΠΑ υποστήριξαν ότι μεταφέρθηκαν περίπου 20 δισ. δολάρια ιρανικών κεφαλαίων που βρίσκονταν υπό κυρώσεις.

Κεντρικό πρόσωπο της υπόθεσης ήταν ο Τούρκο-Ιρανός έμπορος χρυσού Reza Zarrab, ο οποίος συνελήφθη το 2016 στο Μαϊάμι και ένα χρόνο αργότερα δήλωσε ένοχος για τραπεζική απάτη και ξέπλυμα χρήματος, συνεργαζόμενος με τις αμερικανικές αρχές. Στην ίδια υπόθεση, το 2018 καταδικάστηκε ο Mehmet Hakan Atilla, πρώην ανώτερο στέλεχος της Halkbank, για συμμετοχή στο σχέδιο παραβίασης των κυρώσεων.

Το 2019 οι ομοσπονδιακοί εισαγγελείς της Νέας Υόρκης απήγγειλαν κατηγορίες κατά της ίδιας της τράπεζας, υποστηρίζοντας ότι συμμετείχε εν γνώσει της στο σύστημα μέσω εταιρειών-βιτρίνα και διεθνών συναλλαγών που απέκρυπταν την προέλευση των κεφαλαίων. Η Halkbank απάντησε ότι ως κρατική τράπεζα καλύπτεται από ασυλία και ότι τα αμερικανικά δικαστήρια δεν έχουν δικαιοδοσία.

Η υπόθεση εξελίχθηκε σε σημαντικό σημείο έντασης στις σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας και έφτασε μέχρι το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, πριν τελικά οδηγηθεί στη συμφωνία αναστολής δίωξης με το αμερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης, που επιχειρεί να κλείσει μια πολυετή νομική και πολιτική αντιπαράθεση

Οι πιθανές πολιτικές παρεμβάσεις και ο ρόλος των γαμπρών των δύο ηγετών

Η υπόθεση της Halkbank είχε επίσης προκαλέσει έντονες συζητήσεις στην Ουάσιγκτον για πιθανές πολιτικές παρεμβάσεις, ιδιαίτερα λόγω της προσωπικής σχέσης που είχαν αναπτύξει ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Σύμφωνα με δημοσιογραφικές αποκαλύψεις και μαρτυρίες πρώην αξιωματούχων, κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ υπήρξαν προσπάθειες από την Ουάσιγκτον να καθυστερήσει ή να περιοριστεί η ποινική δίωξη της τουρκικής τράπεζας.

O όμιλος Trump διατηρούσε εμπορικά συμφέροντα στην Τουρκία, ενώ στο κατηγορητήριο της υπόθεσης και στις καταθέσεις μαρτύρων γινόταν αναφορά σε πρόσωπα του στενού πολιτικού κύκλου της κυβέρνησης Ερντογάν στο πλαίσιο του σχήματος «χρυσός αντί πετρελαίου». Αν και δεν προέκυψαν άμεσες ποινικές κατηγορίες εις βάρος των οικογενειών των δύο ηγετών, το θέμα ενίσχυσε τις υποψίες ότι η υπόθεση της Halkbank είχε αποκτήσει και έντονη γεωπολιτική διάσταση.

O ρόλος των γαμπρών Ερντογάν και Τραμπ

Επιπλέον, στη δημόσια συζήτηση για την υπόθεση της Halkbank έχουν κατά καιρούς αναφερθεί και τα ονόματα των γαμπρών των δύο προέδρων, καθώς θεωρούνται πρόσωπα με σημαντική πολιτική και επιχειρηματική επιρροή, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ των Financial Times και New York Times.

Ο γαμπρός του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, Berat Albayrak, ο οποίος υπηρέτησε ως υπουργός Οικονομικών και νωρίτερα ως υπουργός Ενέργειας της Τουρκίας, βρέθηκε στο επίκεντρο πολιτικών αντιπαραθέσεων γύρω από τις σχέσεις της Άγκυρας με το τραπεζικό σύστημα και την υπόθεση των κυρώσεων κατά του Ιράν.

Από την άλλη πλευρά, ο γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, είχε διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη χάραξη της εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης Τραμπ στη Μέση Ανατολή, γεγονός που ενίσχυσε τις εκτιμήσεις αναλυτών ότι οι προσωπικές σχέσεις των δύο ηγετών και των στενών συνεργατών τους επηρέασαν το κλίμα στις αμερικανοτουρκικές επαφές.

Παρότι δεν υπάρχουν αποδείξεις άμεσης εμπλοκής τους στην υπόθεση της Halkbank, η παρουσία τους στο πολιτικό και διπλωματικό παρασκήνιο έχει αναφερθεί σε διεθνή μέσα ενημέρωσης και αναλύσεις για τις σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας.

Η συμφωνία αναστολής δίωξης όχι μόνο απομακρύνει τον κίνδυνο εξοντωτικών προστίμων για την τουρκική τράπεζα, αλλά λειτουργεί και ως ένδειξη επαναπροσέγγισης ανάμεσα στις δύο χώρες μετά από μια δεκαετία έντασης.

Παράλληλα, η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει πόσο στενά συνδέονται το διεθνές τραπεζικό σύστημα, οι κυρώσεις και η γεωπολιτική ισορροπία, επιβεβαιώνοντας ότι σε τέτοιες υποθέσεις η τελική έκβαση δεν καθορίζεται μόνο από τα δικαστήρια, αλλά και από τη διπλωματία και τα στρατηγικά συμφέροντα…

Πηγή: ot.gr

Διαβάστε επίσης: Nvidia: Επενδύει 2 δισ. δολάρια στην Nebius για την ανάπτυξη AI data center