Η δεκαετία 2015–2025 καταγράφει μετρήσιμη πρόοδο, αλλά περιορισμένη σύγκλιση με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις δυτικές οικονομίες στα θέματα ισότητας των φύλων.

Του Ξένιου Μεσαρίτη

Η πρόοδος στο ζήτημα της ισότητας των φύλων και συνεπώς της απόστασης που υπήρχε ανάμεσα σε γυναίκες και άνδρες στην Κύπρο αναγνωρίζεται τόσο σε επίπεδο κοινωνίας όσο και σε επίπεδο Θεσμών και Πολιτικών. Η δεκαετία 2015–2025 χαρακτηρίζεται από ενίσχυση του νομικού πλαισίου, δημιουργία εθνικής στρατηγικής, θεσμική αναβάθμιση του ρόλου της Επιτρόπου Ισότητας και ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου σε περισσότερες δημόσιες πολιτικές. Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται από τις διεθνείς μετρήσεις. Ταυτόχρονα, όμως, οι ίδιες οι μετρήσεις δείχνουν ότι η σύγκλιση με τις χώρες που θέλουμε να συγκρινόμαστε και δη τις ευρωπαϊκές και δυτικές χώρες παραμένει εν ολίγοις απομακρυσμένη.

Για να αποτυπωθεί η πορεία της τελευταίας δεκαετίας, η εικόνα αντλείται από πέντε βασικές βάσεις δεδομένων: τον Δείκτη Ισότητας των Φύλων του EIGE (European Institute for Gender Equality), τον Global Gender Gap Index του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, τα δεδομένα των χωρών του UN Women, τον SDG Index Dashboard (Έμφυλοι Δείκτες Βιώσιμης Ανάπτυξης) και τον Women, Peace and Security Index του Georgetown Institute. Οι δείκτες αυτοί καλύπτουν διαφορετικές διαστάσεις, ανάμεσά τους εργασία, εισόδημα, εκπαίδευση, πολιτική εκπροσώπηση, ασφάλεια, θεσμικό πλαίσιο και επιτρέπουν σύγκριση τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η εικόνα δείχνει πρόοδο σε απόλυτους αριθμούς

Στον Δείκτη Ισότητας των Φύλων του EIGE, που αποτυπώνει την κατάσταση εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Κύπρος καταγράφει 42,5 μονάδες το 2015 και 47,6 μονάδες το 2025. Η αύξηση των 5,1 μονάδων σε δέκα χρόνια δείχνει βελτίωση. Αν ληφθεί ως αφετηρία το 2010, όταν η χώρα βρισκόταν στις 39,7 μονάδες, η συνολική άνοδος φτάνει τις 7,9 μονάδες. Ο μέσος όρος της Ε.Ε. όμως αυξάνεται από περίπου 56 μονάδες σε 63,4 μονάδες την ίδια περίοδο. Η Κύπρος παραμένει στις τελευταίες θέσεις της Ε.Ε., παρά τη μεταβολή προς τα πάνω.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο Global Gender Gap Index του World Economic Forum για το 2025 κατατάσσει την Κύπρο 82η σε 148 χώρες, με συνολικό σκορ 0,706. Το παγκόσμιο μέσο κλείνει περίπου το 68–69% του χάσματος. Η Κύπρος βρίσκεται κοντά σε αυτόν τον μέσο όρο, χωρίς να ανήκει στις χώρες με τις υψηλότερες επιδόσεις.

Στον Women, Peace and Security Index του Georgetown Institute, η Κύπρος κατατάσσεται 52η σε 181 χώρες, με σκορ 0,770. Η κατάταξη αυτή λαμβάνει υπόψη την ένταξη των γυναικών στην οικονομία, την ασφάλεια και τα δικαιώματα.

Επαναλαμβάνουμε ότι η σύγκριση δείχνει ότι η χώρα δεν βρίσκεται στις χαμηλότερες θέσεις παγκοσμίως. Η σχετική υστέρηση εμφανίζεται κυρίως όταν η σύγκριση γίνεται με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές και δυτικές οικονομίες.

Εκπαίδευση: σχεδόν πλήρης ισότητα

Στον πυλώνα της εκπαίδευσης του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, η Κύπρος καταγράφει σκορ 0,996, που αντιστοιχεί σε σχεδόν πλήρη ισότητα. Η συμμετοχή των γυναικών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση είναι υψηλή και διαχρονικά σταθερή. Το μορφωτικό χάσμα έχει ουσιαστικά κλείσει.

Η Επίτροπος Ισότητας των Φύλων Τζόζη Χριστοδούλου στη συνέντευξή της στο Economy Today επισημαίνει ότι η νέα γενιά γυναικών διαθέτει ισχυρό μορφωτικό υπόβαθρο και ότι το πρόβλημα δεν εντοπίζεται στην πρόσβαση στη γνώση αλλά στη διαδρομή που ακολουθεί μετά την είσοδο στην αγορά εργασίας. Τα δεδομένα προφανώς συμφωνούν. Το σημείο απόκλισης μετατοπίζεται από την εκπαίδευση στην επαγγελματική εξέλιξη.

Εργασία και εισόδημα: μερική σύγκλιση

Στον πυλώνα Economic Participation and Opportunity, η Κύπρος έχει σκορ 0,601. Η αναλογία συμμετοχής γυναικών προς άνδρες στο εργατικό δυναμικό ανέρχεται στο 0,797, γεγονός που δείχνει σημαντική παρουσία των γυναικών στην αγορά εργασίας. Ωστόσο, η αναλογία στις εκτιμώμενες αποδοχές περιορίζεται στο 0,547, στοιχείο που υποδηλώνει ότι το εισοδηματικό χάσμα παραμένει.

Στα στοιχεία του UN Women, οι γυναίκες κατέχουν περίπου 23%–25% των διευθυντικών θέσεων, ενώ η παρουσία τους σε ανώτερες διοικητικές βαθμίδες παραμένει χαμηλότερη από την αναλογία τους στο εργατικό δυναμικό.

Το μισθολογικό χάσμα μεταφέρεται και στο συνταξιοδοτικό. Η Επίτροπος αναφέρει σε συνέντευξή της ότι οι διαφορές «συσσωρεύονται σε όλη τη διάρκεια της επαγγελματικής διαδρομής», επισημαίνοντας ότι οι μεταρρυθμίσεις στη φορολογία και στο συνταξιοδοτικό επιχειρούν να περιορίσουν τις διαχρονικές ανισότητες. Οι διαθέσιμες μετρήσεις προς το παρόν δεν δείχνουν ακόμη ουσιαστική ανατροπή των αναλογιών.

Εξουσία και πολιτική εκπροσώπηση

Η μεγαλύτερη απόσταση καταγράφεται στον τομέα της πολιτικής ενδυνάμωσης. Στον σχετικό πυλώνα του WEF, η Κύπρος έχει σκορ 0,175 και κατατάσσεται 97η σε 148 χώρες. Οι γυναίκες κατέχουν περίπου 14,3% των εδρών στη Βουλή, ποσοστό σημαντικά χαμηλότερο από τον μέσο όρο της Ε.Ε., που ξεπερνά το 30%.

Στα διοικητικά συμβούλια εισηγμένων εταιρειών η συμμετοχή των γυναικών κυμαίνεται γύρω στο 11%, παρά τις Ευρωπαϊκές Οδηγίες που στοχεύουν σε υψηλότερη εκπροσώπηση.

Στον δείκτη του EIGE, ο τομέας «Εξουσία» παραμένει ο χαμηλότερος σε απόλυτη βαθμολογία. Παρότι έχει αυξηθεί σε σχέση με το 2015, η απόσταση από τις χώρες με υψηλή εκπροσώπηση παραμένει μεγάλη.

Η Τζόζη Χριστοδούλου αναφέρεται σε ιστορικές και κοινωνικές δομές που επηρεάζουν την πρόσβαση στην εξουσία και σημειώνει ότι η αλλαγή σε αυτό το πεδίο απαιτεί χρόνο και συστηματική πολιτική παρέμβαση.

Χρόνος και φροντίδα: σταθερή ανισορροπία

Ο δείκτης «Χρόνος» του EIGE αποτυπώνει την κατανομή της απλήρωτης εργασίας και της φροντίδας. Στην Κύπρο:

• 62% των γυναικών δηλώνουν καθημερινή ενασχόληση με οικιακές εργασίες, έναντι 24% των ανδρών.
• 43% των γυναικών αφιερώνουν πάνω από 35 ώρες εβδομαδιαίως σε άτυπη παιδοφροντίδα, έναντι 15% των ανδρών.

Η διαφορά αυτή παραμένει σταθερή σε σχέση με προηγούμενες μετρήσεις. Η άνιση κατανομή του χρόνου επηρεάζει την επαγγελματική διαθεσιμότητα και την πρόσβαση σε ανώτερες θέσεις.

Η Επίτροπος αναφέρει ότι οι πολιτικές συμφιλίωσης επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής αποτελούν μέρος μιας ολιστικής προσέγγισης που εφαρμόζεται μέσα από πολιτικές στην Κύπρο και θέλουν χρόνο ουσιαστικά να φανούν οι αλλαγές, κάτι το οποίο είναι λογικό και αναμένεται τα επόμενα χρόνια να διαφανεί.

Νομικό πλαίσιο και δεδομένα

Στους δείκτες του UN Women, η Κύπρος καταγράφει ποσοστό άνω του 80% ως προς την ύπαρξη νομικού πλαισίου για την αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών. Παράλληλα, μόνο 41,8% των απαραίτητων έμφυλων δεδομένων για την πλήρη παρακολούθηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης είναι διαθέσιμα.  Η τελευταία δεκαετία περιλαμβάνει θεσμικές παρεμβάσεις όπως η ρύθμιση για τις μαίες και η επέκταση της άδειας μητρότητας. Η Τζόζη Χριστοδούλου επισημαίνει ότι οι παρεμβάσεις αυτές «δημιουργούν υποδομή που αποτυπώνεται σταδιακά στους δείκτες». Οι μετρήσεις καταγράφουν την ύπαρξη πλαισίου, χωρίς να αποτυπώνουν ακόμη πλήρη ανακατανομή των αναλογιών.

Η πορεία 2015–2025 σε αριθμούς

Από το 2015 έως το 2025:

• Ο συνολικός δείκτης EIGE αυξήθηκε κατά 5,1 μονάδες.
• Η πολιτική εκπροσώπηση παραμένει γύρω στο 14%.
• Η αναλογία αποδοχών γυναικών προς ανδρών παραμένει στο 0,547.
• Ο δείκτης οικονομικής συμμετοχής καταγράφει σκορ 0,601.
• Η κατανομή του χρόνου παραμένει άνιση σε αναλογία άνω του 2 προς 1 σε ορισμένες κατηγορίες.

Οι δείκτες καταγράφουν πρόοδο σε απόλυτες τιμές και θεσμική ενίσχυση. Η σχετική θέση της χώρας εντός της Ε.Ε. δεν έχει μεταβληθεί ουσιαστικά. Οι μεγαλύτερες αποκλίσεις εντοπίζονται στην εξουσία, στο εισόδημα και στον διαθέσιμο χρόνο λόγω των πολλαπλών ρόλων της γυναίκας. Η δεκαετία αποτυπώνεται ως μία περίοδος προόδου με σταδιακή βελτίωση και αποτυπώνει ότι υπάρχουν βήματα που γίνονται και ακόμα μεγαλύτερα να γίνουν, τουλάχιστον για να φτάσουμε στα επίπεδα των χωρών που θέλουμε να συγκρινόμαστε.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η ισότητα δεν είναι ανταγωνισμός μεταξύ χωρών