Μέχρι τον περασμένο Αύγουστο, η απορρόφηση της χρηματοδότησης από τον Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ περιορίστηκε στο 56%, κατατάσσοντας την Κύπρο στην 20ή θέση μεταξύ των κρατών μελών – Παρά τις πέντε τροποποιήσεις του ΣΑΑ δεν εξαλείφθηκε πλήρως ο κίνδυνος μη πλήρους απορρόφησης του ενός δισ.

Πέραν της ενεργειακής κρίσης που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι αλλεπάλληλες τροποποιήσεις του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΣΑΑ) της Κύπρου οφείλονται και στους υπεραισιόδοξους και μη ρεαλιστικούς στόχους που τέθηκαν αρχικά στο ΣΑΑ, όπως προκύπτει από ειδική έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας (ΕΥ) που δημοσιεύτηκε σήμερα. 

Το ΣΑΑ εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 2021 και με αυτό η Κύπρος ανέλαβε συγκεκριμένες δεσμεύσεις για υλοποίηση μέτρων προκειμένου να μπορέσει να αντλήσει τη χορηγία του €1,02 δισ. και  τη δανειακή διευκόλυνση ύψους €200,32 εκ. που της αναλογούσαν από το Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πανδημίας. 

Σύμφωνα με την έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας ο έλεγχος ανέδειξε ουσιώδεις αδυναμίες στον αρχικό σχεδιασμό, καθώς τα 133 Μέτρα που αρχικά περιλήφθηκαν δεν βασίστηκαν σε συνολική προτεραιοποίηση ούτε σε επαρκή αξιολόγηση ωριμότητας και κινδύνων.
Διαπιστώθηκε επίσης ότι τα αρχικά χρονοδιαγράμματα ήταν ιδιαίτερα φιλόδοξα και σε αρκετές περιπτώσεις μη ρεαλιστικά, γεγονός που οδήγησε σε επανειλημμένες τροποποιήσεις του ΣΑΑ, αλλά και σε καθυστερήσεις στην υποβολή σχετικών αιτημάτων για πληρωμές/εκταμιεύσεις από τον ΜΑΑ. 

Χαμηλή απορρόφηση

Όπως σημειώνει η ΕΥ μέχρι τον Αύγουστο του 2025, η απορρόφηση της χρηματοδότησης περιορίστηκε στο 56%, κατατάσσοντας την Κύπρο στην 20ή θέση μεταξύ των 27 κρατών μελών.

Αναφέρεται χαρακτηριστικά στην έκθεση πως «οι καθυστερήσεις στην υλοποίηση Μέτρων επιβράδυναν την υποβολή αιτήματος πληρωμής για τη μη επιστρεπτέα χρηματοδοτική στήριξη και κατ’ επέκταση της εκταμίευσης της, σε σχέση με το αρχικό χρονοδιάγραμμα και πως «ένα χρόνο περίπου πριν από την καταληκτική ημερομηνία του ΜΑΑ, η απορρόφηση περιορίστηκε στο 56% του συνολικού ποσού της χρηματοδότησης που κατανεμήθηκε στη Κύπρο (€1,02δισ.)». Συγκεκριμένα, το συνολικό ποσό που εκταμιεύθηκε από τη μη επιστρεπτέα χρηματοδοτική στήριξη ανήλθε, μέχρι τις 8.8.2025, σε €567,7εκ., το οποίο συμπεριλαμβάνει και την προχρηματοδότηση ύψους €151,67εκ.  

Αισιοδοξία για πλήρη απορρόφηση

Εντούτοις, όπως καταγράφεται και στο προλογισμό της έκθεσης από τον Γενικό Ελεγκτή, Ανδρέα Παπακωνσταντίνου η Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης του ΥΠΟΙΚ «εκφράζει αισιοδοξία ότι, μέχρι την ολοκλήρωση του ΜΑΑ, θα επιτευχθεί η απορρόφηση της χορηγίας που αναλογεί στην Κυπριακή Δημοκρατία». Η αισιοδοξία που εκφράστηκε και δημοσίως από το ΥΠΟΙΚ οφείλεται εν πολλοίς στην πέμπτη τροποποίηση του ΣΑΑ, όπου επανακαθορίστηκαν κάποιοι από τους στόχους, αλλά και χρονοδιαγράμματα για επίτευξη οροσήμων. 

Ωστόσο, όπως συμπεραίνει η έκθεση της ΕΥ, «παρά τις πέντε τροποποιήσεις, δεν έχει εξαλειφθεί πλήρως ο κίνδυνος μη πλήρους απορρόφησης του ποσού που κατανεμήθηκε στην Κύπρο, σε περίπτωση μη υλοποίησης όλων των οροσήμων και στόχων μέχρι τη λήξη του ΜΑΑ στις 31.8.2026».

Χάθηκε ευνοϊκός δανεισμός

Στο πλαίσιο της τελευταίας τροποποίησης του ΣΑΑ αποφασίστηκε οριστικά πλέον και η μη αξιοποίηση της δανειακής διευκόλυνσης του ΜΑΑ από την Κύπρο, ύψους 200 εκατ. ευρώ περίπου.

Η μη αξιοποίηση του δανείου, όπως αφήνει να εννοηθεί και ο Γενικός Ελεγκτής, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην υπέρμετρη αισιοδοξία που αρχικά υπήρξε και στην υποεκτίμηση των διαφόρων κινδύνων που θα μπορούσαν να δυσχεράνουν την υλοποίηση έργων εντός των χρονοδιαγραμμάτων που τέθηκαν. «Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας - Κύπρου του οποίου ο κίνδυνος μη υλοποίησης αξιολογήθηκε ως χαμηλός», αναφέρει στον προλογισμό του ο κ. Παπακωνσταντίνου. 

Για το θέμα της δανειακής διευκόλυνσης η έκθεση αναφέρει ότι η Κύπρος στο πλαίσιο του ΜΑΑ, μπορούσε να χρησιμοποιήσει δανειακή διευκόλυνση, ύψους €200,32εκ., η οποία συνδεόταν με την ικανοποιητική εκπλήρωση επτά Μέτρων προσθέτοντας πως «δεν υποβλήθηκε κανένα αίτημα καταβολής δανειακής διευκόλυνσης και, βάσει της πέμπτης τροποποίησης του ΣΑΑ, η διευκόλυνση δεν θα χρησιμοποιηθεί, αφού έξι Μέτρα που συνδέονταν με αυτή κατά τη χρονική στιγμή της υποβολής της πρότασης, αφαιρέθηκαν από το ΣΑΑ». Αναφέρεται επίσης ότι, ποσό ύψους €100εκ., «που αντιστοιχεί στο 50% του συνολικού δανείου, αφορούσε στην υλοποίηση του έργου κοινού ενδιαφέροντος ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας - Κύπρου, «Great Sea Interconnector», η οποία δεν είναι πλέον εφικτή εντός της χρονικής περιόδου του ΣΑΑ, αφού αυτό δεν έχει καν ξεκινήσει» και πως «το ποσό της προχρηματοδότησης, ύψους €26,04εκ. το οποίο ήδη εκταμιεύθηκε, θα συμψηφιστεί με επόμενες δόσεις χορηγίας».

Η ΕΥ εκτιμά πάντως «ότι ο δανεισμός μέσω του ΜΑΑ, με όρους ευνοϊκότερους από εκείνους που επιτυγχάνονται μέσω του δανεισμού από τις αγορές ή την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, θα έπρεπε να είχε αξιοποιηθεί».

Τα 50 εκατ. ευρώ της πράσινης φορολογίας

Ιδιαίτερα αναφορά στην έκθεση της ΕΥ γίνεται και στο μέτρο του ΣΑΑ που αφορά την πράσινη φορολογία. «Σύμφωνα με σχετική αναφορά στα Πρακτικά της συνεδρίας του Υπουργικού Συμβουλίου ημερ. 2.5.2025, σε περίπτωση μη εφαρμογής των φορολογιών για τα καύσιμα και του τέλους αποβλήτων, δηλαδή μη επίτευξης των σχετικών οροσήμων του Μέτρου, η αποκοπή από τη χορηγία, βάσει της μεθοδολογίας που χρησιμοποιεί η Ευρωπαική Επιτροπή, αναμένεται να φτάσει ή ακόμα και να ξεπεράσει τα €50εκ., χωρίς ωστόσο να μπορεί να υπολογιστεί το ακριβές ποσό της αποκοπής», αναφέρει η έκθεση.

Όπως καταγράφει η ΕΥ στην έκθεσή της, η Κομισιόν «υπέδειξε ότι εάν η Κύπρος δεν εφαρμόσει το Μέτρο εντός της χρονικής περιόδου του ΣΑΑ, πέραν του ότι η αποκοπή θα είναι μόνιμη, αυτό θα δημιουργήσει αρνητική εικόνα για την Κύπρο ως εταίρο ως προς την εκπλήρωση των υποχρεώσεών της έναντι της Ε.Ε»..

Να μάθουμε από τα λάθη μας 

Στον προλογισμό της έκθεσης ο Γενικός Ελεγκτής σημειώνει περαιτέρω πως ο αρχικός σχεδιασμός του ΣΑΑ δεν στηρίχθηκε σε ολοκληρωμένο θεσμοθετημένο πλαίσιο δημόσιων διαβουλεύσεων, αλλά και πως αυτός «δεν βασίστηκε σε συνολική προτεραιοποίηση όλων των δυνητικά επιλέξιμων έργων λαμβάνοντας υπόψη την επίδρασή τους στην οικονομία και την κοινωνία, καθώς και τον πραγματικό βαθμό ωριμότητάς τους».

Οι παράγοντες αυτοί, συμπληρώνει, «συνέβαλαν στη διαμόρφωση ιδιαίτερα φιλόδοξων αρχικών χρονοδιαγραμμάτων, τα οποία σε αρκετές περιπτώσεις αποδείχθηκαν μη ρεαλιστικά» και περαιτέρω ότι «τα πιο πάνω, σε συνδυασμό με εξωγενείς παράγοντες όπως η ενεργειακή κρίση και οι επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία, οδήγησαν σε αλλεπάλληλες τροποποιήσεις του ΣΑΑ, ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος απώλειας χρηματοδότησης». 

Κλείνοντας τον προλογισμό του ο κ. Παπακωνσταντίνου αναφέρει πάντως πως η εμπειρία από την εφαρμογή του ΣΑΑ και οι όποιες αδυναμίες εντοπίστηκαν, «μπορεί να αποτελέσουν χρήσιμο οδηγό για καλύτερο σχεδιασμό και παρακολούθηση μελλοντικών προγραμμάτων χρηματοδοτικής στήριξης, ώστε, όχι απλώς να επιτυγχάνεται η απορρόφηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων, αλλά και να διασφαλίζεται η αξιοποίησή τους σε δράσεις που να επιφέρουν το μέγιστο κοινωνικό και οικονομικό όφελος».

Διαβάστε επίσης: Χωρίς φρένο οι αυξήσεις στις τιμές διαμερισμάτων – Νέα άνοδος στον Δείκτη κατοικιών της ΚΤΚ