Offcanvas
Offcanvas
Συνεντεύξεις
Οδυσσέας: «Δεν θα σωζόταν το Βασιλικό – Ίσως ο δρόμος Πάφου–Πόλης»
12-08-2026
Ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης εξηγεί στο Economy Today τι αλλάζουν οι δύο προτάσεις νόμου, πώς θα επιλύονται ταχύτερα οι διαφορές στα κατασκευαστικά έργα και γιατί ο νέος μηχανισμός δεν μπορεί να διορθώσει έναν κακό διαγωνισμό ή την επιλογή ακατάλληλου εργολάβου
Του Ξένιου Μεσαρίτη
Δύο διαφορετικές νομοθετικές παρεμβάσεις θέτει σε δημόσια διαβούλευση ο επικεφαλής του Άλματος και βουλευτής Οδυσσέας Μιχαηλίδης με την πρώτη να αφορά την αντικατάσταση του βασικού περί Συμβάσεων Νόμου, ο οποίος ανάγεται στο 1872, με ένα νέο πλαίσιο που θα καλύπτει τις σύγχρονες συναλλαγές, από τις ηλεκτρονικές συμβάσεις μέχρι τα δικαιώματα τρίτων και τους τυποποιημένους όρους.
Η δεύτερη αφορά ειδικά τα κατασκευαστικά έργα και εισάγει την κριτική διαδικασία, γνωστή διεθνώς ως adjudication. Πρόκειται για έναν μηχανισμό ταχείας και προσωρινά δεσμευτικής επίλυσης των διαφορών, ώστε ένα έργο να μπορεί να συνεχίζεται χωρίς να αναμένει επί χρόνια την τελική απόφαση δικαστηρίου ή διαιτησίας.
Μιλώντας στο Economy Today, ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης ξεκαθαρίζει, ωστόσο, ότι ο νέος μηχανισμός δεν μπορεί να διορθώσει έναν κακό διαγωνισμό ή μια λανθασμένη επιλογή εργολάβου. Εκτιμά ότι δεν θα μπορούσε να είχε διασώσει το τερματικό στο Βασιλικό, αφήνει όμως ανοικτό το ενδεχόμενο να είχε αποτρέψει την πλήρη ρήξη στον δρόμο Πάφου–Πόλης ή στο αλιευτικό καταφύγιο Λιοπετρίου.
Παράλληλα, εξηγεί πώς θα λειτουργεί η νέα διαδικασία όταν ένας εργολάβος διεκδικεί εκατομμύρια ευρώ ή μεγάλη χρονική παράταση, ποιες προθεσμίες θα ισχύουν και ποιες δικλίδες προτείνονται για την προστασία του δημόσιου χρήματος.
«Δύο διαφορετικές μεταρρυθμίσεις»
Θέτετε σε διαβούλευση δύο διαφορετικές προτάσεις. Έναν νέο γενικό περί Συμβάσεων Νόμο και έναν ειδικό μηχανισμό κριτικής διαδικασίας, του λεγόμενου adjudication, για τα κατασκευαστικά έργα. Με απλά λόγια, ποιο πρόβλημα επιχειρεί να λύσει η καθεμία και τι θέλετε να αλλάξει στην πράξη για το κράτος, τις επιχειρήσεις και τον πολίτη;
Είναι δύο διαφορετικές μεταρρυθμίσεις. Ο νέος περί Συμβάσεων Νόμος αφορά όλες τις συμβάσεις, δημόσιες και ιδιωτικές και επιχειρεί να δώσει στην Κύπρο ένα σύγχρονο, σαφές και προβλέψιμο δίκαιο συναλλαγών.
Η δεύτερη πρόταση αφορά ειδικά τα κατασκευαστικά έργα. Θεσμοθετεί την κριτική διαδικασία (adjudication), ώστε μια σοβαρή διαφορά σε κατασκευαστικά έργα να κρίνεται γρήγορα και να μη μένει το έργο όμηρος μιας πολυετούς δικαστικής ή διαιτητικής διαμάχης.
Για χρόνια διαπιστώναμε τα προβλήματα. Τώρα, ως βουλευτές, έχουμε ευθύνη να νομοθετούμε λύσεις.
Η αναφορά σε έναν νόμο που ανάγεται στο 1872 είναι ισχυρή, αλλά η ηλικία ενός νόμου δεν σημαίνει από μόνη της ότι δεν λειτουργεί. Ως πρώην Γενικός Ελεγκτής, ποια συγκεκριμένα νομοθετικά κενά διαπιστώσατε μέσα από τους ελέγχους σας; Μπορείτε να κατονομάσετε δημόσια έργα στα οποία η εξέλιξη θα ήταν διαφορετική εάν ίσχυαν οι διατάξεις που προτείνετε σήμερα;
Συμφωνώ. Δεν αλλάζουμε έναν νόμο επειδή είναι παλιός, αλλά επειδή ο κόσμος των συναλλαγών άλλαξε και ο νόμος δεν ακολούθησε. Όπως όμως και να το κάνουμε, είναι ντροπή για μια χώρα που θέλει να εμφανίζεται ως επιχειρηματικό κέντρο, στον πολύ σημαντικό τομέα των συμβάσεων να έχει σε ισχύ νομοθεσία του 1872.
Η πρότασή μας συγκεντρώνει και ρυθμίζει καθαρά σύγχρονα ζητήματα, από ηλεκτρονικές συμβάσεις και επικοινωνίες, μέχρι δικαιώματα τρίτων, τυποποιημένους όρους και σύγχρονα ένδικα βοηθήματα.
Το θέμα με απασχολεί από το 2007, όταν άρχισα να διδάσκω δημόσιες συμβάσεις στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και διαπίστωσα με έκπληξη πόσο παλιό ήταν το βασικό μας νομοθετικό πλαίσιο. Ως Γενικός Ελεγκτής είχα μάλιστα ζητήσει να καταγραφούν απηρχειωμένες νομοθεσίες και είχα αποστείλει την καταγραφή στην Επίτροπο Νομοθεσίας.
Για τα δημόσια έργα πιο σημαντική από τη γενική νομοθεσία περί συμβάσεων, είναι η ειδική νομοθεσία δημοσίων συμβάσεων που είναι ευρωπαϊκή και συνεπώς σύγχρονη και αποτελεσματική.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Πρόληψη και γρήγορη θεραπεία
Η δική σας παρέμβαση αρχίζει ουσιαστικά αφού ανατεθεί μια σύμβαση και προκύψει διαφορά. Σε έργα, όμως, όπως το Βασιλικό, τα προβλήματα φαίνεται να άρχισαν νωρίτερα: από τον σχεδιασμό του διαγωνισμού, τα κριτήρια επιλογής, την αξιολόγηση και τον έλεγχο της ικανότητας του αναδόχου. Μήπως επιχειρούμε να διαχειριστούμε καλύτερα τις συνέπειες χωρίς να διορθώνουμε την αρχική αιτία; Τι πρέπει να αλλάξει και στο στάδιο της προκήρυξης και της ανάθεσης;
Ασφαλώς όχι. Η κριτική διαδικασία δεν διορθώνει έναν κακό διαγωνισμό ούτε έναν ακατάλληλο εργολάβο.
Στην προκήρυξη χρειάζονται σωστές προδιαγραφές, κατάλληλοι συμβατικοί όροι, βέλτιστη κατανομή των συμβατικών κινδύνων, ουσιαστικά κριτήρια τεχνικής και οικονομικής ικανότητας και πραγματικός έλεγχος του ποιος αναλαμβάνει ένα έργο. Και μετά την ανάθεση χρειάζεται σοβαρή διαχείριση της σύμβασης από έμπειρους και ικανούς συντονιστές.
Αλλά όταν, παρά ταύτα, προκύψει μια πραγματική διαφορά, δεν μπορεί η λύση να είναι να την αφήνουμε να σέρνεται μέχρι να καταρρεύσει το έργο. Χρειαζόμαστε και πρόληψη και γρήγορη θεραπεία.
Το έργο στο Βασιλικό είναι ένα τεράστιο σκάνδαλο που δεν πιστεύω ότι θα σωζόταν με την κριτική διαδικασία. Ίσως όμως να σωζόταν ο δρόμος Πάφου-Πόλης ή το αλιευτικό καταφύγιο Λιοπετρίου.
Στην Κύπρο, ιδιαίτερα στα μεγάλα και εξειδικευμένα έργα, οι κατάλληλοι προσφοροδότες είναι συχνά ελάχιστοι. Αυτό σημαίνει ότι, εάν τερματιστεί μια σύμβαση, η αντικατάσταση του εργολάβου μπορεί να αποδειχθεί δύσκολη, ακριβή και χρονοβόρα. Μπορεί η νέα νομοθεσία να καταστήσει την κυπριακή αγορά πιο ελκυστική και να φέρει περισσότερους σοβαρούς προσφοροδότες ή υπάρχει κίνδυνος να ενισχύσει τη διαπραγματευτική θέση ενός εργολάβου που γνωρίζει ότι δύσκολα αντικαθίσταται;
Η κριτική διαδικασία δεν θα φέρει από μόνη της περισσότερους εργολάβους. Μειώνει όμως ένα σοβαρό ρίσκο που κάθε διεθνής προσφοροδότης υπολογίζει: πόσο γρήγορα μπορεί να λύσει μια διαφορά εκατομμυρίων.
Και δεν μπορούμε να ξεχνάμε την πολύ αρνητική εικόνα των δικαστηρίων μας στους χρόνους εκδίκασης. Όταν τα δικαστήρια μας κάνουν χρόνια να εκδικάσουν μια αστική διαφορά, το νομικό ρίσκο γίνεται κόστος του έργου Η κριτική διαδικασία δίνει και στα δύο μέρη γρήγορη απάντηση αντί για χρόνια αβεβαιότητας.
Απόφαση σε 42 έως 56 ημέρες
Εξηγήστε μας πρακτικά πώς θα συνεχίζεται ένα έργο όταν τα δύο μέρη έχουν ουσιώδη διαφορά. Εάν ο εργολάβος ζητεί εκατομμύρια ευρώ και μεγάλη παράταση, ενώ το κράτος απορρίπτει πλήρως την απαίτηση, ποιος αποφασίζει, μέσα σε πόσο χρόνο, ποιος πληρώνει και τι υποχρεώνει τον εργολάβο να συνεχίσει τις εργασίες μέχρι την οριστική επίλυση;
Η διαφορά παραπέμπεται σε ανεξάρτητο Κριτή. Δεν έχει απεριόριστο χρόνο αφού δεσμεύεται από προκαθορισμένη προθεσμία. Στους υφιστάμενους Κανόνες του ΕΤΕΚ, η απόφαση εκδίδεται μέσα σε 42 ημέρες. Στα συμβόλαια FIDIC η προθεσμία είναι 56 ημέρες. Σίγουρα μιλάμε για ταχεία διαδικασία.
Η απόφαση δεσμεύει προσωρινά τα μέρη και εφαρμόζεται. Αν κριθεί ότι πρέπει να πληρωθεί ποσό και δεν υπάρχει άλλη προθεσμία στη διαδικασία που έχουν συμφωνήσει τα μέρη, η πρότασή μας προβλέπει καταβολή μέσα σε επτά ημέρες.
Η κριτική διαδικασία αφαιρεί γρήγορα τη διαφορά από τη μέση και η υποχρέωση συνέχισης του έργου προκύπτει από την ίδια τη σύμβαση. Αν τώρα ο εργολάβος αντικειμενικά δεν μπορεί να ολοκληρώσει το έργο, τότε η κριτική διαδικασία δεν θα το διασώσει.
Βασιλικό και δρόμος Πάφου–Πόλης
Ας εφαρμόσουμε την πρότασή σας σε δύο πραγματικές περιπτώσεις. Στον δρόμο Πάφου–Πόλης υπήρχαν απαιτήσεις €36,2 εκατ. και 59 μηνών παράτασης, με το έργο μόλις στο 21,1%. Στο Βασιλικό υπήρχαν διαφορές για πληρωμές, καθυστερήσεις και πρόσθετο κόστος, αλλά και σοβαρά ζητήματα στην ανάθεση και τη διαχείριση της σύμβασης. Σε ποια ακριβώς φάση θα μπορούσε η νέα διαδικασία να είχε αλλάξει την πορεία κάθε έργου και ποια από τα προβλήματα δεν θα μπορούσε να είχε αντιμετωπίσει;
Στον δρόμο Πάφου–Πόλης, δεν μπορεί κανείς να ξέρει με βεβαιότητα τι θα είχε συμβεί. Όμως, αν οι χρονικές και οικονομικές απαιτήσεις κρίνονταν έγκαιρα και δεν έμεναν να συσσωρεύονται, είναι ενδεχόμενο η σύμβαση να μπορούσε να είχε διασωθεί πριν φτάσει στην πλήρη ρήξη.
Στο Βασιλικό, όπως είπα πριν, είναι διαφορετικά και η κριτική διαδικασία δεν θα μπορούσε εύκολα να διασώσει το έργο. Η κριτική διαδικασία μπορεί να λύσει μια διαφορά. Δεν μπορεί να διορθώσει μια λανθασμένη επιλογή εργολάβου.
Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες μια προσωρινή απόφαση δεν αρκεί για να κρατήσει ένα έργο ζωντανό. Για παράδειγμα, όταν ο εργολάβος δεν διαθέτει οικονομική ή τεχνική ικανότητα, υπάρχουν σοβαρά ελαττώματα ή ζητήματα ασφάλειας ή έχει καταρρεύσει πλήρως η εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο πλευρών. Πού βρίσκονται τα όρια του adjudication; Μπορεί να διασώσει το έργο ή απλώς να επιλύσει προσωρινά τις οικονομικές συνέπειες της κατάρρευσής του;
Τα όρια είναι σαφή. Η κριτική διαδικασία είναι εργαλείο, όχι πανάκεια.
Δεν μπορεί να δώσει οικονομική ή τεχνική ικανότητα σε έναν εργολάβο που δεν την έχει.
Μπορεί όμως να κάνει κάτι πολύ σημαντικό: να εμποδίσει μια διαχειρίσιμη συμβατική διαφορά να γίνει η αιτία κατάρρευσης ενός κατά τα άλλα βιώσιμου έργου.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
«Ταχύτητα, αλλά όχι λευκή επιταγή»
Η διαδικασία είναι προαιρετική, οι υφιστάμενες συμβάσεις δεν εντάσσονται αυτομάτως και ο νόμος δεν καθορίζει συγκεκριμένο ανώτατο χρόνο για την απόφαση του Κριτή ή τη δικαστική εκτέλεσή της. Παράλληλα, η αρχή “πληρώνουμε τώρα και κρίνουμε οριστικά αργότερα” μπορεί να εκθέσει το δημόσιο σε κίνδυνο, εάν μια απόφαση ανατραπεί και τα χρήματα δεν μπορούν να ανακτηθούν. Πώς θα εξασφαλίσετε ότι ο μηχανισμός θα είναι πράγματι γρήγορος και θα χρησιμοποιείται στα μεγάλα έργα, ποιες δικλίδες προστασίας του δημόσιου χρήματος προβλέπετε και, εάν ήσασταν ακόμη Γενικός Ελεγκτής, ποιες πρόσθετες εγγυήσεις θα απαιτούσατε;
Σωστά: η διαδικασία είναι προαιρετική. Η πρόθεσή μας όμως είναι, εφόσον θεσμοθετηθεί σωστά, να ενταχθεί στα πρότυπα συμβόλαια των δημόσιων έργων. Εκεί θα κριθεί αν η μεταρρύθμιση θα μείνει στα χαρτιά ή θα χρησιμοποιηθεί πραγματικά.
Ως προς την ταχύτητα, η προθεσμία τίθεται στους Κανόνες που θα επιλέξουν τα μέρη. Συνήθως είναι 42 έως 56 ημέρες.
Για το δημόσιο χρήμα έχουμε βάλει ουσιαστικές δικλίδες: το Δικαστήριο μπορεί, όταν υπάρχει σοβαρός κίνδυνος, να αναστείλει την πληρωμή ή να διατάξει κατάθεση του ποσού στο Δικαστήριο, σε δεσμευμένο λογαριασμό ή την παροχή τραπεζικής εγγύησης. Αν τελικά κριθεί ότι το ποσό δεν οφειλόταν, υπάρχει ρητή υποχρέωση επιστροφής του.
Αυτό ζητούσα και όταν ήμουν Γενικός Ελεγκτής. Ταχύτητα, αλλά όχι λευκή επιταγή. Ισχυρές εγγυήσεις, ανεξάρτητοι Κριτές και πλήρη προστασία του δημόσιου χρήματος. Η νομοθεσία που προτείνουμε τα καλύπτει όλα αυτά.
