Η επιδρομή του αμερικανικού στρατού στη Βενεζουέλα, τη μόνη χώρα στη Λατινική Αμερική που διατηρεί «στρατηγική συνεργασία παντός καιρού» με το Πεκίνο, είναι ένα τολμηρό ντεμπούτο αυτού που ο Τραμπ έχει ονομάσει «Δόγμα Ντόνρο», την αναβίωση της πολιτικής του 19ου αιώνα από τον τότε πρόεδρο Τζέιμς Μονρόε που εγκαθίδρυσε την κυριαρχία των ΗΠΑ στην Αμερική.
Έστειλε μάλιστα ένα σαφές μήνυμα στο Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ: Το Δυτικό Ημισφαίριο δεν έχει χώρο για άλλη υπερδύναμη, όπως αναφέρει ανάλυση του Bloomberg.
Το δόγμα Τραμπ
Ο Λευκός Οίκος δημοσιοποίησε τον περασμένο μήνα την Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας (ΣΕΑ), όπου επιβεβαιώνεται το μονομερές δικαίωμα των ΗΠΑ να αρνηθούν σε αντίπαλες δυνάμεις την ικανότητα να κατέχουν ή να ελέγχουν «στρατηγικά ζωτικά περιουσιακά στοιχεία». Στη ΣΕΑ κωδικοποιείται το «Δόγμα Ντονρό» ενώ υπογραμμίζεται ότι οι ΗΠΑ «θα πρέπει να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να εκδιώξουν ξένες εταιρείες που κατασκευάζουν υποδομές στην περιοχή».
Στο πνεύμα αυτό κινήθηκαν και οι δηλώσεις Αμερικανών αξιωματούχων. Ο Μάικ Βαλτς, ο απεσταλμένος των ΗΠΑ στα Ηνωμένα Έθνη, ήταν ευθύς όταν κατηγόρησε το Πεκίνο: «Οι Κινέζοι κινούνται απίστευτα επιθετικά στο Δυτικό Ημισφαίριο, στη Νότια Αμερική» είπε στο Fox News. «Ο Πρόεδρος Τραμπ και ο υπουργός Ρούμπιο πιέζουν σκληρά σε αυτό».
Ωστόσο δεν είναι σαφές πως θα το πετύχουν οι ΗΠΑ. Το ABC ανέφερε την Τρίτη ότι ο Λευκός Οίκος απαίτησε από τη Βενεζουέλα να μειώσει τις σχέσεις της με την Κίνα, τη Ρωσία, το Ιράν και την Κούβα, μεταξύ άλλων με τη διακοπή των οικονομικών δεσμών. Ωστόσο, η αναπαραγωγή τέτοιων απαιτήσεων σε μια μεγάλη και πολιτικά ποικιλόμορφη περιοχή θα αποδειχθεί πολύ πιο δύσκολη και θα προκαλέσει σημαντική αναταραχή.
Η παρουσία της Κίνας στην Λατινική Αμερική
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιδρούν με 20 χρόνια καθυστέρηση» εξηγεί ο Enrique Dussel Peters, επικεφαλής του Κέντρου Μεξικανικών Σπουδών του Εθνικού Αυτόνομου Πανεπιστημίου του Μεξικού, σημειώνοντας ότι οι βαθιά ενσωματωμένες αλυσίδες εφοδιασμού της Κίνας σε όλη την περιοχή θα ήταν δύσκολο να χαλαρώσουν ακόμη και σε μέρη που έχουν στενούς εμπορικούς δεσμούς με τις ΗΠΑ. «Σχεδόν για ολόκληρο τον 21ο αιώνα, η Κίνα είχε το πάνω χέρι σε οικονομικά ζητήματα στη Λατινική Αμερική».
Το εμπόριο αγαθών της Κίνας με τη Λατινική Αμερική έχει αυξηθεί από τις αρχές του αιώνα, κατά περισσότερο από 40 φορές και διαμορφώθηκε στα 518 δισ. δολάρια το 2024 θέτοντας εν αμφιβόλω την μακροχρόνια οικονομική κυριαρχία των ΗΠΑ στην περιοχή. Όλο και περισσότερο, οι κάτοικοι της περιοχής οδηγούν αυτοκίνητα BYD, χρησιμοποιούν smartphones Xiaomi και παραγγέλνουν ταξί και φαγητό από την Didi αντί για την Uber.
Η Κίνα έχει επίσης επενδύσει σημαντικά στη Λατινική Αμερική. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις ξεπέρασαν τα 180 δισ. δολάρια το τρίτο τρίμηνο του 2025, σύμφωνα με στοιχεία του αμερικανικού ερευνητικού ομίλου Rhodium Group. Η οικονομική επιρροή της Κίνας έχει ξεπεράσει αυτή των ΗΠΑ σε 14 από τις 33 χώρες της περιοχής από τις αρχές του αιώνα, σύμφωνα με έρευνα του Bloomberg Economics. Σε αυτό το διάστημα, αρκετές κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένων της Ονδούρας και της Νικαράγουας, άλλαξαν τη διπλωματική τους αναγνώριση από την Ταϊβάν προς το Πεκίνο.
Η αντίδραση των χωρών της Λατινικής Αμερική
Προς το παρόν, οι κυβερνήσεις σε όλη την περιοχή φαίνονται να απορρίπτουν τις απειλές του Λευκού Οίκου, κυρίως επειδή δεν βλέπουν πως μια εσωστρεφής Αμερική θα προσφέρει εναλλακτική λύση στις κινεζικές επενδύσεις στην περιοχή.
Σύμφωνα με ανώνυμες πηγές που επικαλείται το Bloomberg ο πρόεδρος Λουίζ Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα δεν θα πάρει θέση μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, και η Βραζιλία γενικότερα θα διαχειριστεί τις διαφοροποιημένες εμπορικές της σχέσεις ως μοχλό πίεσης στις συνομιλίες με την κυβέρνηση Τραμπ.
Στο ίδιο μοτίβο κινούνται και οι άλλες μεγάλες οικονομίες της περιοχής. Στο Μεξικό, κορυφαίος γερουσιαστής που συμμετείχε σε εμπορικές διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ δήλωσε ότι η κίνηση της Βενεζουέλας δεν αλλάζει τίποτα στην προσέγγισή της απέναντι στην Κίνα. Το ίδιο μήνυμα μετέφερε διπλωμάτης στην Αργεντινή, όπου η κυβέρνηση του προέδρου Χαβιέ Μιλέι επιδίωξε καλές σχέσεις με το Πεκίνο, περιορίζοντας παράλληλα τη συμμετοχή σε οποιονδήποτε ευαίσθητο στρατιωτικό ή πολιτικό τομέα. Περουβιανοί αξιωματούχοι τόνισαν ότι οι αυξανόμενοι οικονομικοί δεσμοί με την Κίνα δεν έρχονται εις βάρος της μακροχρόνιας αμυντικής συνεργασίας με τις ΗΠΑ.
Στην Κολομβία, ο Τραμπ προειδοποίησε τον Γκουστάβο Πέτρο, τον πρώτο αριστερό πρόεδρο της χώρας, να προσέχει τα νώτα του (σ.σ. δεν ήταν ακριβώς αυτή φράση που χρησιμοποίησε) μετά την επίσημη προσχώρηση της κυβέρνησής του στην πρωτοβουλία «Μια Ζώνη, Ένας Δρόμος» του Σι. Ο Μαουρίσιο Χαραμίγιο, αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών της Κολομβίας, χαρακτήρισε τις απειλές του Τραμπ απαράδεκτες και πρόσθεσε ότι η χώρα πρέπει να υπερασπιστεί την κυριαρχία της και το δικαίωμά της να ακολουθεί ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική.
«Πρέπει να σταματήσουμε να δαιμονοποιούμε τις σχέσεις με την Κίνα και να διαχωρίζουμε αυτές τις σχέσεις από τις σχέσεις με τις ΗΠΑ», δήλωσε ο Χαραμίγιο σε συνέντευξή του. «Επειδή και οι δύο χώρες είναι φίλες».
Η αντίδραση της Κίνας
Προς το παρόν, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα πόσο μακριά θα φτάσει ο Τραμπ για να ξεριζώσει την κινεζική επιρροή. Οποιεσδήποτε συγκεκριμένες κινήσεις για την εφαρμογή της Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας, που η ομάδα του Τραμπ έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι καθοδηγεί τις αποφάσεις της, απειλούν να σπείρουν νέο χάος σε όλη την περιοχή και να ανοίξουν νέες πιθανές εστίες ανάφλεξης με την Κίνα.
Ενώ μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η ευρύτερη εμπορική εκεχειρία ΗΠΑ-Κίνας απειλείται, καθώς Τραμπ και Σι θα συναντηθούν τέσσερις φορές φέτος, το Πεκίνο φάνηκε έκπληκτο από την σύλληψη του Μαδούρο και έχει δεσμευτεί να προστατεύσει τα συμφέροντά του στην περιοχή.
Την Τετάρτη, η εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών Μάο Νινγκ καταδίκασε τις αναφορές ότι οι ΗΠΑ θα πιέσουν τη Βενεζουέλα να διακόψει τους οικονομικούς δεσμούς με την Κίνα, αποκαλώντας την «τυπική πράξη εκφοβισμού».
«Επιτρέψτε μου να τονίσω ότι η Κίνα και άλλες χώρες έχουν νόμιμα δικαιώματα στη Βενεζουέλα, τα οποία πρέπει να προστατεύονται», είπε.
Η ανησυχία για την πρόσβαση της Κίνας σε πόρους ήταν μέρος του υπολογισμού του Τραμπ κατά την έγκριση της επιδρομής Μαδούρο, σύμφωνα με αξιωματούχο του Λευκού Οίκου που μίλησε υπό το καθεστώς ανωνυμίας, προσθέτοντας ότι ο πρόεδρος επικεντρώθηκε στη διασφάλιση της κυριαρχίας στο Δυτικό Ημισφαίριο. Ωστόσο, ο αξιωματούχος προειδοποίησε ότι άλλοι παράγοντες συμπεριλαμβανομένων των παράνομων ναρκωτικών και της μετανάστευσης ήταν οι κύριες κινητήριες δυνάμεις πίσω από την απόφαση του προέδρου.
Το παράδειγμα της Αργεντινής
Από τη Διώρυγα του Παναμά και το λιμάνι βαθέων υδάτων στο Περού μέχρι τις αλυκές λιθίου των Άνδεων και τις πετρελαιοπηγές της Βενεζουέλας, οι κινεζικές εταιρείες έχουν ενσωματωθεί σε στρατηγικές βιομηχανίες σε όλη την Λατ. Αμερική. Πολλές εξάγουν ή μεταφέρουν βασικά προϊόντα, όπως πετρέλαιο, σόγια και κρίσιμα ορυκτά όπως ο χαλκός και το λίθιο, ενώ παράλληλα πραγματοποιούν επενδύσεις σε βασικές υποδομές, συμπεριλαμβανομένου του συστήματος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας της Βραζιλίας.
Το πώς ακριβώς ο Τραμπ θα μπορούσε να εκβιάσει την Κίνα από βασικές υποδομές στην περιοχή παραμένει ασαφές, αν και η Αργεντινή μπορεί να προσφέρει ένα σχέδιο. Ο κορυφαίος εξαγωγέας αλεύρου και ελαίου σόγιας μπλόκαρε τον Δεκέμβριο την κινεζική προσφορά για μια 30ετή σύμβαση για την εμβάθυνση της κύριας πλωτής οδού του για την αποστολή καλλιεργειών στον υπόλοιπο κόσμο. Μπλόκαρε επίσης έργα για την κατασκευή του κινεζικού διαστημικού τηλεσκοπίου στο Σαν Χουάν και του πυρηνικού σταθμού στο Μπουένος Άιρες.
Σε αντάλλαγμα για την εξυπηρέτηση ο Τραμπ προσέφερε 20 δισ. δολάρια που βοήθησαν τον Μιλέι να κερδίσει τις ενδιάμεσες εκλογές.
Οι συζητήσεις στην Κίνα
Στο Πεκίνο αξιωματούχοι ήδη συζητούν πώς θα προστατεύουν τις επενδύσεις τους στο εξωτερικό.
Ο Wu Xinbo, διευθυντής στο Κέντρο Αμερικανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Fudan στη Σαγκάη, που συμβουλεύει την κυβέρνηση της Κίνας, εκτιμά ότι το Πεκίνο θα πρέπει να αποτρέψει όποιον στοχοποιεί κινεζικά συμφέροντα. Οποιεσδήποτε κινήσεις της κυβέρνησης Τραμπ βάζει στο στόχαστρο κινεζικές επενδύσεις στην περιοχή απειλούν να επηρεάσουν την ευρύτερη σχέση και θα ωθήσουν το Πεκίνο σε αντίποινα, πρόσθεσε.
«Εάν οι ΗΠΑ θέσουν μέρος των επιχειρήσεών μας ως όμηρο, τον στόχο, μπορούμε να κάνουμε το ίδιο», πρόσθεσε. «Οι ΗΠΑ έχουν οικονομικά συμφέροντα παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας».
Ο Σι χρησιμοποίησε πέρυσι τον έλεγχο της Κίνας στις σπάνιες γαίες για να αναγκάσει τον Τραμπ να υποχωρήσει από τους δασμούς άνω του 100% στα κινεζικά προϊόντα, οδηγώντας σε εκεχειρία τις δύο μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη.
Το Πεκίνο κατάφερε να ανατρέψει τη συμφωνία που θα οδηγούσε σε απώλεια του ελέγχου των βασικών λιμανιών της Διώρυγας του Παναμά με την κρατική China Cosco Shipping Corp. να πρόκειται να ενταχθεί στην κοινοπραξία αγοράς.
Η Βενεζουέλα πεδίο δοκιμής
Η Βενεζουέλα θα αποτελέσει την πρώτη δοκιμή για το πώς θα διαχειριστεί τα συμφέροντα της η Κίνα. Μετά την σύλληψη του Μαδούρο, η Εθνική Ρυθμιστική Αρχή Χρηματοοικονομικών της Κίνας κάλεσε επίσης τις τράπεζες να ενισχύσουν την παρακολούθηση του κινδύνου όλων των πιστώσεων που σχετίζονται με τη Βενεζουέλα, επιδιώκοντας να αξιολογήσουν τους πιθανούς κινδύνους για το τραπεζικό σύστημα.
Η Κίνα έγινε βασικός δανειστής της Βενεζουέλας το 2007, επί Ούγκο Τσάβες, όταν παρείχε για πρώτη φορά κεφάλαια για έργα υποδομών και πετρελαίου. Σύμφωνα με εκτιμήσεις το Πεκίνο δάνεισε πάνω από 60 δισ. δολάρια μέσω κρατικών τραπεζών μέχρι το 2015.
Ωστόσο την τελευταία δεκαετία έχει μειώσει την έκθεσή της με τις εισαγωγές από τη Βενεζουέλα πέρυσι να συρρικνώνονται σε μόλις 8% των αγορών που πραγματοποίησε πριν από 13 χρόνια.
Το Καράκας εξακολουθεί να υποχρεούται να αποπληρώσει περίπου 20 δισ. δολάρια στην Κίνα, συμπεριλαμβανομένων των οφειλών που έχουν συσσωρευτεί τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με τον Stephen Kaplan, αναπληρωτή καθηγητή στη Σχολή Διεθνών Υποθέσεων Elliot του Πανεπιστημίου George Washington και συγγραφέα του βιβλίου «Παγκοσμιοποίηση του Κεφαλαίου των Ασθενών: Η Πολιτική Οικονομία των Κινεζικών Χρηματοοικονομικών στην Αμερική».
Οι επενδύσεις στην ενέργεια
Η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Κίνας, μία από τις μεγαλύτερες κρατικές εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου, έχει σήμερα τη μεγαλύτερη παρουσία στη Βενεζουέλα. Κορυφαίες κινεζικές πετρελαϊκές εταιρείες με συμφέροντα στη χώρα ζήτησαν αυτή την εβδομάδα από αξιωματούχους στο Πεκίνο καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο προστασίας των επενδύσεών τους, σε μια προσπάθεια να ευθυγραμμίσουν τις αντιδράσεις τους με τη διπλωματική στρατηγική της Κίνας και να διασώσουν τις υπάρχουσες αξιώσεις σε μερικά από τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο, ανέφερε το Bloomberg.
Η Κίνα έχει επενδύσει δισεκατομμύρια σε υδροφράγματα, αιολικά και ηλιακά πάρκα και γεννήτριες φυσικού αερίου και άνθρακα στη Λατινική Αμερική. Στον Ισημερινό, για παράδειγμα, το Πεκίνο έχει βοηθήσει στη χρηματοδότηση περίπου 2,3 γιγαβάτ υδροηλεκτρικής ενέργειας, περισσότερο από το ένα τέταρτο της συνολικής παραγωγικής ικανότητας της χώρας, σύμφωνα με στοιχεία του Πανεπιστημίου της Βοστώνης και του BloombergNEF.
Το μέρος όπου οι επενδύσεις ηλεκτρικής ενέργειας της Κίνας είναι πιο διαδεδομένες είναι η Βραζιλία, όπου το Πεκίνο έχει βοηθήσει στη χρηματοδότηση περισσότερων από 21 γιγάτ χωρητικότητας, κυρίως σε υδροηλεκτρικά έργα – περίπου το 7% της ικανότητας παραγωγής της χώρας.
Η State Grid Corp. της Κίνας έχει κερδίσει έργα γραμμών μεταφοράς αξίας δισ. δολαρίων και έχει κατασκευάσει τη γραμμή μεταφοράς εξαιρετικά υψηλής τάσης μήκους 2.500 χιλιομέτρων – τη μεγαλύτερη στον κόσμο εκτός Κίνας – μέσω του βραζιλιάνικου τροπικού δάσους που συνδέει το φράγμα Belo Monte με το Ρίο ντε Τζανέιρο.
Η κρατική αγροτοβιομηχανία Cofco International Ltd. επέκτεινε την αγροτική παρουσία της στη Βραζιλία – τον κορυφαίο εξαγωγέα σόγιας στον κόσμο – κατασκευάζοντας έναν από τους μεγαλύτερους τερματικούς σταθμούς εξαγωγών στο εξωτερικό στο λιμάνι του Σάντου.
Η εγκατάσταση, η οποία εκτιμάται ότι θα μεταφέρει 8 τόνους προϊόντων ετησίως, συμπεριλαμβανομένων των σόγια, καλαμποκιού και ζάχαρης, υπογραμμίζει τη στρατηγική του Πεκίνου να επενδύσει σε κρίσιμους κρίκους στην αλυσίδα εφοδιασμού γεωργικών προϊόντων αντί να αγοράζει απλώς προϊόντα στην ελεύθερη αγορά.
«Μέχρι τώρα, το «Δόγμα Ντόνρο» ήταν ως επί το πλείστον ρητορικό», δήλωσε ο Τζέρεμι Τσαν, πρώην Αμερικανός διπλωμάτης που τώρα είναι ανώτερος αναλυτής στον Όμιλο Eurasia. «Μετά τα γεγονότα αυτού του Σαββατοκύριακου, το Πεκίνο πρέπει να επανεξετάσει την ικανότητα του να διατηρήσει τις επενδύσεις του σε όλη την περιοχή».
Πηγή: ot.gr
Διαβάστε επίσης: Η παγίδα της Γάζας: Η Τουρκία στον ορίζοντα νέας σύγκρουσης