Η Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας με αρ. ΕΕ-ΕΥ 05/2026 δημοσιοποιήθηκε σήμερα και αφορά σε έλεγχο του Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας (ΤΚΧ). Σκοπός του ελέγχου ήταν η αξιολόγηση της συμμόρφωσης του με το θεσμικό πλαίσιο σε συγκεκριμένες από τις δραστηριότητες του.
Ο έλεγχος ανέδειξε διαχρονικές αδυναμίες στη διαχείριση κρατικής γης, στις επιτάξεις για σκοπούς άμυνας και ασφάλειας, καθώς και στη διεκπεραίωση κρίσιμων διαδικασιών που αφορούν δικαιώματα πολιτών και έσοδα του κράτους.
Τα ανείσπρακτα έσοδα ανήλθαν σε €18,5εκ., εκ των οποίων το 74% αφορά σε μισθώματα κρατικής γης, γεγονός που καταδεικνύει αδυναμίες στην παρακολούθηση και επιβολή των συμβάσεων.
Παράλληλα, καταγράφηκαν χιλιάδες εκκρεμότητες σε εκμισθώσεις, αναγκαστικές πωλήσεις, χωρομετρικές εργασίες και εξέταση διαφορών στα σύνορα, με καθυστερήσεις που σε αρκετές περιπτώσεις υπερβαίνουν τη δεκαετία.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία επισημαίνει ότι, οι πρακτικές αυτές δημιουργούν κινδύνους για το δημόσιο συμφέρον, επιβαρύνουν τη Δημοκρατία και υπονομεύουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στη δημόσια διοίκηση,
Ανείσπρακτα έσοδα €18,5εκ.
Στις 31.12.2024, τα ανείσπρακτα έσοδα του ΤΚΧ σε παγκύπρια βάση, ανήλθαν σε €18,5εκ., έναντι €15,5εκ. το 2023, παρουσιάζοντας αύξηση κατά περίπου €3εκ. Ποσό €13,6εκ. ή το 74% του συνόλου, αφορά σε μισθώματα κρατικής γης που οφείλονται κυρίως από ιδιώτες.
Λαμβάνοντας υπόψη ότι τα αναμενόμενα ετήσια μισθώματα κρατικής γης, σε Παγκύπρια βάση, σύμφωνα με το μητρώο, ανέρχονται σε περίπου €4,2εκ., ενώ οι αντίστοιχες συνολικές εισπράξεις , ανήλθαν τα τελευταία δύο έτη σε μόνο €2,8εκ. ετησίως, έχει ως αποτέλεσμα να περιορίζεται η εισπραξιμότητα του ΤΚΧ στο 67% ετησίως και τα ανείσπρακτα να διογκώνονται συνεχώς.
Το γεγονός αυτό αναδεικνύει τη συστημική αδυναμία στη διαχείριση και παρακολούθηση των σχετικών συμβάσεων μίσθωσης γης καθώς, τα ανείσπρακτα έσοδα της τάξης των €13,6εκ. κατά την 31.12.2024, ισοδυναμούν με πέραν των τριών ετών αναμενόμενων ετήσιων εσόδων.
Τα συνολικά ανείσπρακτα έσοδα ύψους περίπου €18,5εκ. κατανέμονται και ανά επαρχία. Το μεγαλύτερο ποσοστό, 42%, κατέχει η Λεμεσός, για την Λευκωσία και την Πάφο τα ποσοστά κυμαίνονται μεταξύ 20%- 30% ενώ η Λάρνακα και Αμμόχωστος βρίσκονται αρκετά κάτω από 10%. Το αυξημένο ποσοστό που παρουσιάζει η Λεμεσός οφείλεται σε συγκεκριμένη περίπτωση μισθώματος που προέκυψε το 2024 κατόπιν αναδρομικής αναθεώρησης του, και αποτελεί το 87% των μισθωμάτων της Λεμεσού.
Η αναλογία των οφειλόμενων μισθωμάτων σε σχέση με τα υπόλοιπα ανείσπρακτα έσοδα, η οποία για τις επαρχίες Πάφου, Λευκωσίας και Λεμεσού ανέρχονται στο 99%, 82% και 61% αντίστοιχα, δημιουργεί έντονες ανησυχίες και προβληματισμούς ως προς στους λόγους που παραμένουν ανείσπρακτα, παρόλο που, σύμφωνα με τις υπογεγραμμένες συμβάσεις, το ΤΚΧ θα μπορούσε να προχωρήσει στη λύση τους σε περιπτώσεις μη έγκαιρης εξόφλησης των μισθωμάτων.
Αναμονή οκτώ ετών για μια αίτηση μίσθωσης κρατικής γη
Ο μέσος χρόνος εξέτασης αίτησης μίσθωσης κρατικής γης υπολογίστηκε άνω των 8 ετών, με σημαντική απόκλιση από χρονικά πλαίσια που τέθηκαν από το ίδιο το ΤΚΧ. Η διαδικασία διάθεσης της κρατικής γης, η απουσία πλήρους καταγραφής της διαθέσιμης κρατικής γης και οι αδυναμίες του Συστήματος Πληροφοριών Γης επηρεάζουν τη διαφάνεια στον τομέα και την αποτελεσματική διαχείριση της γης.
Εκκρεμούσαν 1.127 παράνομες επεμβάσεις και καθυστερήσεις 15 ετών
Το ΤΚΧ καθυστερεί σημαντικά να προβεί σε διερεύνηση και αντιμετώπιση παράνομων επεμβάσεων σε κρατική γη, για τις οποίες λαμβάνει γνώση, με αποτέλεσμα το πρόβλημα να μην επιλύεται και να διαιωνίζεται. Στις 31.12.2024, σύμφωνα με στοιχεία του ΤΚΧ, εκκρεμούσαν, σε παγκύπρια βάση, για εξέταση 1.127 υποθέσεις παράνομων επεμβάσεων, ενώ από τις περιπτώσεις που εξετάστηκαν από την Υπηρεσία μας στην Επαρχία Λευκωσίας, φαίνεται ότι εκκρεμούν για 15 και πλέον έτη, χωρίς τη λήψη επαρκών μέτρων για άρση των επεμβάσεων.
Επισημαίνεται στην έκθεση ότι η καταγραφή των παράνομων επεμβάσεων δεν έχει ολοκληρωθεί σε όλη την ελεύθερη Κύπρο, συνεπώς ο πραγματικός αριθμός επεμβάσεων ενδεχομένως να είναι σημαντικά μεγαλύτερος.
Επιτάξεις για σκοπούς Άμυνας
Παρατηρείται χρήση ιδιωτικής περιουσίας χωρίς διατάγματα σε ισχύ και μακροχρόνιες επιτάξεις αντί απαλλοτρίωσης, ενώ οι εκτιμήσεις για έκδοση διαταγμάτων έχουν μέσο χρόνο περίπου 8 έτη, όποτε και αναπόφευκτα καθυστερούν οι σχετικές αποζημιώσεις.
Εντοπίζονται εκτεταμένα χρονικά διαστήματα, μεταξύ της λήξης ενός και της έκδοσης νέου Διατάγματος Επίταξης, κατά τα οποία το κράτος συνεχίζει να κατέχει και να χρησιμοποιεί ιδιωτική περιουσία χωρίς εν ισχύ Διάταγμα, κατάσταση που οδηγεί συχνά σε προσφυγές εναντίον της Δημοκρατίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ιδιοκτησία σε Δήμο της επαρχίας Λευκωσίας, όπου παρατηρήθηκε χρονικό διάστημα 6,5 ετών μεταξύ Διαταγμάτων, κατά το οποίο η ιδιοκτήτρια εξασφάλισε τις απαιτούμενες άδειες και προχώρησε σε διαχωρισμό της περιουσίας της, οδηγώντας ακολούθως σε δικαστική προσφυγή.
Καταβολή αποζημιώσεων 22 χρόνια μετά
Παράλληλα, εντοπίζονται περιπτώσεις όπου η Εθνική Φρουρά χρησιμοποιεί ιδιωτικά τεμάχια από τη δεκαετία του 1960 ή του 1970, με συνεχείς παρατάσεις Διαταγμάτων ή χωρίς την έκδοση Διαταγμάτων Επίταξης, που ισοδυναμεί με μόνιμη αφαίρεση του δικαιώματος χρήσης ιδιοκτησίας, ενώ, κατά την άποψή της Ελεγκτικής, θα έπρεπε να προχωρήσει σε διαδικασία απαλλοτρίωσης.
Από τον έλεγχο έντεκα περιπτώσεων επιτάξεων στο ΕΚΓ Λευκωσίας, για τις οποίες πραγματοποιήθηκαν πληρωμές κατά την περίοδο 2022–2024, εντοπίστηκαν μεγάλες καθυστερήσεις στον Κλάδο Εκτιμήσεων, με τον μέσο χρόνο παραμονής ενός φακέλου στον Κλάδο, για τη διενέργεια της εκτίμησης, να ανέρχεται σε 97 μήνες (πέραν των 8 ετών), ενώ σε ορισμένες μεμονωμένες περιπτώσεις εντοπίστηκαν φάκελοι που παρέμειναν στον Κλάδο για 206 και 208 μήνες (πέραν των 17 ετών).
Η καθυστέρηση καταβολής αποζημιώσεων έφθασε ακόμη και τα 22 χρόνια μετά την αρχική αίτηση.
Αναγκαστικές Πωλήσεις - Υποθέσεις από το 1973
Οι εκκρεμείς αιτήσεις κατά το τέλος του 2024 ανέρχονται σε 9.146, με κάποιες υποθέσεις να εκκρεμούν από το 1973. Ο χρόνος διεκπεραίωσης μέχρι τη δημοπρασία είναι ιδιαίτερα μεγάλος, εκ του οποίου ένα σημαντικό ποσοστό απαιτείται για τη διενέργεια εκτίμησης από τον σχετικό κλάδο του ΤΚΧ, ενώ εντοπίζονται και αδυναμίες στη διανομή των ποσών στους δικαιούχους.
Χωρομετρικές εργασίες και διαφορές στα σύνορα
Τέλος του 2023 οι εκκρεμείς χωρομετρικές αιτήσεις ήταν περίπου 25.000. Λαμβάνονται περίπου 15.000 ετησίως και διεκπεραιώνονται εντός του έτους περίπου 13.000, έχοντας μέσο όρο ολοκλήρωσης της κάθε αίτησης περίπου 1,5 έτος, ενώ ο μέσος χρόνος εξέτασης αιτήσεων για διαφορές στα σύνορα είναι περίπου 10 έτη.
Διαχρονικότητα των καθυστερήσεων
Καταληκτικά, επισημαίνει η Ελεγκτική Υπηρεσία πως οι καθυστερήσεις είναι εμφανείς σε όλα τα επίπεδα και δραστηριότητες και μεταφράζονται σε ταλαιπωρία του πολίτη και απώλεια δημόσιων εσόδων. Παράλληλα, επηρεάζουν οριζόντια τη λειτουργία άλλων κυβερνητικών τμημάτων, επιβαρύνοντας τον συντονισμό και την υλοποίηση κυβερνητικών πολιτικών. Δεδομένης της καθοριστικής σημασίας του ΤΚΧ στη γενικότερη εύρυθμη λειτουργία του κράτους, καθίσταται αναγκαίος ο εκσυγχρονισμός των διαδικασιών, η θέσπιση σαφών χρονοδιαγραμμάτων και ο καθορισμός μετρήσιμων στόχων. Η συνεχής αναφορά στις διαχρονικές καθυστερήσεις και η αποδοχή του προβλήματος δεν επαρκεί. Απαιτείται εκ βάθρου αλλαγή νοοτροπίας και προσέγγισης, με στόχο μία αποτελεσματική, διάφανη και σύγχρονη δημόσια διοίκηση.
Διαβάστε επίσης: Οι τρεις βασικοί πυλώνες που ανέβασαν την κυπριακή οικονομία το 2025