Η Τεχεράνη δεν περιορίζεται σε έναν άτυπο αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ. Επιχειρεί να επιβάλει νέο καθεστώς διέλευσης και να μετατρέψει τη γεωγραφία της σε μόνιμο όπλο πίεσης προς τη Δύση και τις αγορές

Το Ιράν δεν κρατά απλώς κλειστή τη σημαντικότερη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη. Προσπαθεί να θεσμοθετήσει έναν νέο τρόπο ελέγχου των Στενών του Ορμούζ.
Φέρεται να χρεώνει υπέρογκα ποσά για ασφαλές πέρασμα και ταυτόχρονα να εκμεταλλεύεται ένα τεράστιο γεωγραφικό και στρατιωτικό πλεονέκτημα που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη οποιαδήποτε προσπάθεια εκτόνωσης της κρίσης με στρατιωτικά μέσα.

Η Τεχεράνη αφήνει όλο και πιο καθαρά να εννοηθεί ότι δεν βλέπει την παρούσα κατάσταση ως ένα προσωρινό πολεμικό επεισόδιο, αλλά ως ευκαιρία για να επιβάλει μια νέα τάξη πραγμάτων στο Ορμούζ, όπως επισημαίνουν οι Financial Times. Η ιρανική πλευρά διαμηνύει ότι «μη εχθρικά» πλοία μπορούν να περνούν μόνο σε συντονισμό με τις αρμόδιες αρχές της χώρας, ενώ όσα συνδέονται με τις ΗΠΑ, το Ισραήλ ή άλλους «συμμετέχοντες στην επιθετικότητα» δεν θα γίνονται δεκτά.

Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί προχώρησε ακόμη περισσότερο, δηλώνοντας ότι μετά τον πόλεμο το Ιράν θέλει να εγκαθιδρύσει νέες ρυθμίσεις ασφαλούς διέλευσης, υπογραμμίζοντας ότι η χώρα ασκεί κυριαρχία στα Στενά, ακόμη κι αν κάποιοι προτιμούν να τα αντιμετωπίζουν ως διεθνή ύδατα.

Πίσω από αυτή τη ρητορική φαίνεται να διαμορφώνεται ήδη ένας πρακτικός μηχανισμός. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλούνται οι Financial Times, η διαδικασία περιλαμβάνει διακρατικές επαφές μέσω πρεσβειών, χορήγηση ειδικού κωδικού στο πλοίο και μετάδοση αυτού του κωδικού καθώς το σκάφος πλησιάζει το πέρασμα.

Οι ιρανικές αρχές εξετάζουν τα έγγραφα, τον προορισμό του φορτίου και την εθνικότητα του πληρώματος, προτού επιτρέψουν τη διέλευση. Το αποτέλεσμα είναι ότι το Ορμούζ δεν λειτουργεί πλέον ως ανοικτή διεθνής θαλάσσια λεωφόρος, αλλά ως πέρασμα υπό ιρανική επιτήρηση και άδεια.

Τα «διόδια» των 2 εκατ. δολαρίων
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο αυτής της νέας πραγματικότητας είναι η οικονομική διάστασή της. Στελέχη της ναυτιλιακής αγοράς και πληροφορίες που επικαλούνται διεθνή μέσα αναφέρουν ότι ορισμένα πλοία έχουν πληρώσει έως και 2 εκατ. δολάρια για να εξασφαλίσουν ασφαλές πέρασμα. Ιρανός βουλευτής μίλησε δημόσια για ένα «νέο καθεστώς» στο οποίο όποιο πλοίο περνά από το στρατηγικό αυτό σημείο πληρώνει αντίστοιχο τίμημα.

Αν αυτό παγιωθεί, δεν θα πρόκειται απλώς για εργαλείο πίεσης αλλά για μηχανισμό προσόδων. Στην Τεχεράνη υπάρχουν ήδη φωνές που συγκρίνουν το Ορμούζ με το Σουέζ και υποστηρίζουν ότι το Ιράν μέχρι σήμερα υπήρξε «υπερβολικά επιεικές» μη διεκδικώντας το οικονομικό όφελος που του αναλογεί. Η συζήτηση αυτή δείχνει ότι το καθεστώς δεν θέλει απλώς να αποκρούσει τους αντιπάλους του, αλλά να μετατρέψει τη στρατηγική γεωγραφία του σε μόνιμο εργαλείο ισχύος και εσόδων.

Γιατί το Ιράν έχει το πάνω χέρι

Το κρίσιμο ερώτημα είναι γιατί, παρά την αμερικανική στρατιωτική υπεροχή, το Ιράν εξακολουθεί να ελέγχει την κατάσταση στο πεδίο. Η απάντηση βρίσκεται σε έναν συνδυασμό γεωγραφίας και ασύμμετρων μέσων.

Τα Στενά του Ορμούζ έχουν πλάτος περίπου 21 έως 24 ναυτικά μίλια στο στενότερο σημείο τους, όμως οι πραγματικές λωρίδες ναυσιπλοΐας είναι πολύ πιο περιορισμένες. Αυτό σημαίνει ότι τα πλοία δεν έχουν σχεδόν κανένα περιθώριο ελιγμών. Σε ανοιχτή θάλασσα ένα δεξαμενόπλοιο μπορεί να αλλάξει πορεία ή να αποφύγει έναν κίνδυνο. Στο Ορμούζ, αυτή η δυνατότητα σχεδόν εξαφανίζεται. Αναλυτές περιγράφουν την περιοχή ως ιδανικό choke point και, ακόμη πιο ωμά, ως μια δυνητική «ζώνη θανάτου», όπου ο χρόνος προειδοποίησης σε περίπτωση επίθεσης μπορεί να είναι μόλις λίγα δευτερόλεπτα.

Η μορφολογία της ιρανικής πλευράς ενισχύει αυτό το πλεονέκτημα. Η ακτογραμμή δεν είναι μια ανοικτή επίπεδη ζώνη, αλλά ένα μωσαϊκό από βουνά, λόφους, κοιλάδες, νησιά και οικισμούς, που δυσκολεύει τον εντοπισμό κινητών εκτοξευτών και προσφέρει στα ιρανικά συστήματα κάλυψη και απόκρυψη. Το Ιράν διαθέτει σχεδόν 1.000 μίλια ακτογραμμής από όπου μπορεί να εκτοξεύσει αντιπλοϊκούς πυραύλους, όχι μόνο μέσα στα Στενά αλλά και σε ευρύτερη ακτίνα στον Κόλπο.

Πάνω απ’ όλα, η Τεχεράνη βασίζεται σε ένα οπλοστάσιο ασύμμετρου πολέμου που είναι φθηνότερο, πιο ευέλικτο και πολύ πιο δύσκολο να εξουδετερωθεί ολοκληρωτικά. Οι αναλυτές που επικαλείται το CNN επισημαίνουν ότι, ακόμη κι αν οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους έχουν αποδυναμώσει μέρος των συμβατικών ιρανικών ναυτικών δυνατοτήτων, παραμένει σχεδόν αδύνατο να μηδενιστεί ο κίνδυνος.

Το Ιράν εξακολουθεί να μπορεί να απειλεί πλοία με drones, ταχύπλοα μικρά σκάφη, μη επανδρωμένα εκρηκτικά σκάφη, κινητές πυραυλικές συστοιχίες και κυρίως με θαλάσσιες νάρκες.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο: για να ναρκοθετήσει μια περιοχή, το Ιράν δεν χρειάζεται καν εντυπωσιακές επιχειρήσεις με μεγάλα πολεμικά πλοία. Μπορεί να χρησιμοποιήσει μικρά, φαινομενικά αθώα σκάφη, ακόμη και παραδοσιακά dhow, για να ρίξει νάρκες σχεδόν αθόρυβα. Ακόμη κι αν μεγάλα ιρανικά υποβρύχια έχουν περιοριστεί, παραμένει η απειλή μικρών υποβρυχίων που μπορούν να επιχειρούν σε ρηχά νερά. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια διεθνής αποστολή συνοδείας δεξαμενοπλοίων δεν θα αρκούσε από μόνη της. Θα απαιτούσε πολυεπίπεδη άμυνα, με δορυφόρους, αεροσκάφη επιτήρησης, drones, ναρκαλιευτικά και συνεχείς ελέγχους διαδρομών.

Η απειλή αρκεί για να παγώσει το εμπόριο

Το Ιράν δεν χρειάζεται να βυθίζει συνεχώς πλοία για να πετυχαίνει τον στόχο του. Αρκεί να διατηρεί τον κίνδυνο τόσο υψηλό ώστε οι ναυτιλιακές εταιρείες, οι ασφαλιστές και οι traders να θεωρούν ότι το ρίσκο είναι απαγορευτικό. Αυτό ακριβώς συμβαίνει τώρα. Πριν από τη σύγκρουση, περίπου 135 πλοία περνούσαν καθημερινά από το Ορμούζ. Μετά το ξέσπασμα του πολέμου, η κίνηση σχεδόν μηδενίστηκε.

Σύμφωνα με στοιχεία που παρατίθενται στα κείμενα που έστειλες, από την 1η έως την 25η Μαρτίου πραγματοποιήθηκαν μόλις 116 διελεύσεις, καταγράφοντας βουτιά 97% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του Φεβρουαρίου. Την ίδια ώρα, χιλιάδες πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο και το παγκόσμιο ενεργειακό εμπόριο λειτουργεί υπό καθεστώς ασφυκτικής αβεβαιότητας.

Αυτό το πάγωμα της ναυσιπλοΐας είναι αρκετό για να προκαλέσει χάος στις αγορές ενέργειας. Από το Ορμούζ περνά περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και κρίσιμα φορτία για τη βιομηχανία και τη γεωργία, όπως λιπάσματα. Όσο η απειλή παραμένει, δεν διακυβεύεται μόνο η ασφάλεια λίγων πλοίων, αλλά η ίδια η ομαλή λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας.

Το νομικό και γεωπολιτικό γκρίζο πεδίο

Η ιρανική στρατηγική εγείρει και σοβαρά νομικά ερωτήματα. Με βάση το Δίκαιο της Θάλασσας, ένα παράκτιο κράτος μπορεί να ρυθμίζει την κυκλοφορία και να αναστέλλει τη διέλευση για λόγους ασφαλείας, αλλά δεν μπορεί να παρεμποδίζει αδικαιολόγητα την αβλαβή διέλευση ούτε να κάνει διακρίσεις εις βάρος πλοίων συγκεκριμένων κρατών.

Το Ιράν όμως επιχειρεί ακριβώς αυτό: να ξεχωρίζει ποιοι είναι «μη εχθρικοί» και ποιοι όχι και να συνδέει τη διέλευση με όρους, εγκρίσεις και πιθανώς πληρωμές.

Το πρόβλημα για τη Δύση είναι ότι η θεωρητική νομική ένσταση δεν αρκεί για να ανατρέψει μια πραγματικότητα που επιβάλλεται με γεωγραφία, όπλα και ρίσκο. Ακόμη κι αν ΗΠΑ, Ευρώπη και σύμμαχοι αυξήσουν τη στρατιωτική παρουσία τους, το κόστος και η δυσκολία μιας επιχείρησης πλήρους αποκατάστασης της ελευθερίας ναυσιπλοΐας θα είναι τεράστια.

Ένα μοντέλο που μπορεί να μείνει και μετά τον πόλεμο;

Αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο. Η Τεχεράνη δεν αφήνει να εννοηθεί ότι πρόκειται απλώς για ένα προσωρινό μέτρο εν μέσω πολέμου. Αντίθετα, διαμορφώνει την εικόνα ενός νέου μοντέλου, στο οποίο το Ορμούζ θα παραμένει πέρασμα υπό ιρανικό φιλτράρισμα, με whitelist και blacklist πλοίων, με κρατική άδεια και με οικονομικό τίμημα.

Αν αυτό συμβεί, οι χώρες του Κόλπου θα επιταχύνουν αναπόφευκτα τις προσπάθειες να μειώσουν την εξάρτησή τους από τα Στενά μέσω αγωγών και εναλλακτικών εξαγωγικών διαδρομών. Ωστόσο τέτοιες λύσεις απαιτούν χρόνο και τεράστιες επενδύσεις. Μέχρι τότε, το Ιράν θα εξακολουθεί να κρατά το χέρι του πάνω στον λαιμό της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας.

Το συμπέρασμα είναι σκληρό αλλά σαφές. Το Ιράν έχει το πάνω χέρι όχι επειδή είναι ισχυρότερο από τις ΗΠΑ σε συμβατικούς όρους, αλλά επειδή παίζει σε ένα πεδίο όπου η γεωγραφία, οι νάρκες, τα drones, τα ταχύπλοα και ο φόβος λειτουργούν υπέρ του. Και όσο αυτή η εξίσωση δεν αλλάζει, το Ορμούζ θα παραμένει όχι απλώς ένα θαλάσσιο πέρασμα, αλλά το πιο επικίνδυνο σημείο πίεσης της παγκόσμιας οικονομίας.

Πηγή: naftemporiki.gr

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Προειδοποίηση Κόμπου για ταξίδια σε Μέση Ανατολή ενόψει Πάσχα