Ο υπερτουρισμός δοκιμάζει τις αντοχές των ευρωπαϊκών πόλεων, καθώς οι αφίξεις σπάνε ρεκόρ και οι τοπικές κοινωνίες αναζητούν βιώσιμες λύσεις

Το περασμένο καλοκαίρι, μια αποκαλυπτική έρευνα γαλλικής ταμπλόιντ έφερε στο φως, ότι Αμερικανοί τουρίστες, ή ακόμη και δημοσιογράφοι που απλώς παρίσταναν τους Αμερικανούς, χρεώνονταν έως και 50% ακριβότερα από τους Παριζιάνους σε ορισμένα από τα πιο τουριστικά καφέ της πόλης. Για πολλούς, αυτό αποτέλεσε πρόκληση απέναντι στη σχεδόν «ιερή» πεποίθηση ότι ο τουρίστας έχει το αναφαίρετο δικαίωμα να ζει σαν ντόπιος.

Επί δεκαετίες, η μεγαλύτερη τάση στα ταξίδια ήταν η αναζήτηση «μυστικών» προορισμών, όμορφων, οικονομικών, αυθεντικών τόπων που έδιναν την αίσθηση του μοναδικού, ακόμη κι αν τελικά τους είχες μάθει από οδηγούς, τηλεοπτικές εκπομπές ή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όμως στο Παρίσι, όπου το καλοκαίρι του 2025 οι κάτοικοι διαδήλωναν ενάντια στη «Disneyοποίηση» της πόλης τους, η αντίδραση ήταν μάλλον αδιάφορη. Κι αν τελικά τα καφέ έκαναν το σωστό;

Στις 20 Ιανουαρίου, τα Ηνωμένα Έθνη ανακοίνωσαν ότι οι διεθνείς αφίξεις τουριστών άγγιξαν τα 1,52 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, σχεδόν 4% πάνω από το ιστορικό ρεκόρ του 2019, πριν από την πανδημία. Περισσότεροι μάλιστα, από τους μισούς κατευθύνθηκε στην Ευρώπη. Με τις πόλεις να λυγίζουν ήδη από την πίεση, αρκετές αναζητούν τρόπους να κάνουν τον τουρισμό πιο βιώσιμο. Το να πληρώνει ο τουρίστας 50% ακριβότερα για ένα croque monsieur ίσως δεν είναι απάτη, αλλά μέρος της λύσης.

Όταν ο υπερτουρισμός γίνεται καθημερινότητα
Ο υπερτουρισμός δεν είναι νέο φαινόμενο. Ωστόσο, μετά την πανδημία επιδεινώθηκε δραματικά, καθώς το λεγόμενο «revenge travel» και η επανεκκίνηση των αεροπορικών και της κρουαζιέρας εκτόξευσαν τις μετακινήσεις. Σε μια εποχή γενικευμένης αβεβαιότητας, η Ευρώπη, παραδοσιακά δημοφιλής, επλήγη περισσότερο. Όπως επισημαίνουν ειδικοί, η ήπειρος θεωρείται από πολλούς «το τελευταίο ασφαλές καταφύγιο», με υψηλά επίπεδα ασφάλειας, σταθερό νομικό πλαίσιο και υποδομές. Ταυτόχρονα όμως, οι κορυφαίοι προορισμοί είναι θύματα της ίδιας τους της επιτυχίας. Εκατομμύρια επισκέπτες συρρέουν σε πόλεις που προβάλλονται αδιάκοπα από πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης, social media και κουλτούρα των σύντομων αποδράσεων.

Μουσεία και αρχαιολογικοί χώροι έχουν εμπειρία στη διαχείριση πλήθους. Όχι όμως και οι γειτονιές που μέχρι πρότινος εξυπηρετούσαν κυρίως ντόπιους. Εκεί, η τουριστική πίεση γίνεται πιο αισθητή, παραδοσιακά καταστήματα τροφίμων εξαφανίζονται, αντικαθίστανται από σουβενίρ ή επιχειρήσεις χωρίς σαφή ταυτότητα, ενώ εστιατόρια «εκτοξεύονται» μέσα σε μια νύχτα λόγω TikTok, αποκλείοντας την τοπική πελατεία. Το πρόβλημα, όπως λένε άνθρωποι του χώρου, δεν είναι απλώς ο αριθμός των επισκεπτών, αλλά το βάθος της εμπειρίας. Όταν ο τουρίστας έρχεται μόνο για μια φωτογραφία, η σχέση με την πόλη γίνεται επιφανειακή.

Τι είναι πραγματικά ο υπερτουρισμός
Συνήθως τον φανταζόμαστε ως ασφυκτικό συνωστισμό σε ιστορικά κέντρα ή μπροστά σε εμβληματικά έργα τέχνης. Στην ουσία όμως είναι ένα συναίσθημα. Η αίσθηση των τοπικών κοινωνιών ότι ο μαζικός τουρισμός τις υποβαθμίζει αντί να τις ωφελεί. Η υπομονή των κατοίκων εξαντλείται. Το καλοκαίρι που πέρασε, σχεδόν σε κάθε μεγάλη ευρωπαϊκή πόλη σημειώθηκαν διαμαρτυρίες, με χαρακτηριστικές εικόνες τουρίστες να βρέχονται από… νεροπίστολα. Οι λύσεις, ωστόσο, είναι σύνθετες και συχνά δεν αποδίδουν άμεσα.

Σύμφωνα με το Bloomberg, η αύξηση τιμών ή οι περιορισμοί πρόσβασης μπορούν να μειώσουν τη ζήτηση, αλλά δεν εγγυώνται καλύτερη εμπειρία. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα, η αίσθηση «σπανιότητας» ενισχύει ακόμα περισσότερο το ενδιαφέρον.

Ποιος πληρώνει τελικά;
Η αύξηση του κόστους των αεροπορικών θα μπορούσε θεωρητικά να περιορίσει τις ροές, όμως πλήττει κυρίως όσους ταξιδεύουν σπάνια, όχι τους συχνούς ταξιδιώτες υψηλού εισοδήματος. Ενδεικτικά, ένα πολύ μικρό ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού πραγματοποιεί το μεγαλύτερο μέρος των διεθνών πτήσεων.
Γι’ αυτό, αρκετοί ειδικοί θεωρούν πιο δίκαιες λύσεις εκείνες που ευνοούν τους μόνιμους κατοίκους, εκπτώσεις, προτεραιότητα πρόσβασης ή δωρεάν είσοδος σε πολιτιστικούς χώρους. Σε πολλές πόλεις, τέτοιες πρακτικές ενισχύουν την αποδοχή του τουρισμού και περιορίζουν την κοινωνική ένταση. Σε άλλες περιπτώσεις, επιβάλλονται φυσικοί περιορισμοί, όπως ανώτατα όρια επισκεπτών, περιορισμοί στα κρουαζιερόπλοια ή συστήματα παρακολούθησης πυκνότητας σε πραγματικό χρόνο. Όμως οι πόλεις χωρίς «σύνορα» δυσκολεύονται περισσότερο να ελέγξουν τις ροές.

Η στρατηγική της διασποράς
Η λέξη-κλειδί στη συζήτηση για τον υπερτουρισμό είναι η «διασπορά». Όχι λιγότερος τουρισμός, αλλά λιγότερος συγκεντρωμένος κόσμος σε ένα μέρος. Η τεχνολογία, που συνέβαλε στο πρόβλημα, μπορεί να γίνει και μέρος της λύσης, εφαρμογές, τεχνητή νοημοσύνη και έξυπνη πληροφόρηση μπορούν να κατευθύνουν επισκέπτες σε λιγότερο κορεσμένα σημεία ή σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Ωστόσο, η αλλαγή συμπεριφοράς των ταξιδιωτών παραμένει εξαιρετικά δύσκολη. Στις διακοπές, η λογική συχνά υποχωρεί μπροστά στην επιθυμία και τη μαζική τάση.

Ένα πρόβλημα ανισότητας
Ο υπερτουρισμός γίνεται ιδιαίτερα επικίνδυνος όταν τα οικονομικά οφέλη δεν μένουν στις τοπικές κοινωνίες. Σε αρκετές χώρες, οι αφίξεις αυξάνονται, αλλά οι πραγματικοί μισθοί μειώνονται και το κόστος στέγασης εκτοξεύεται. Αυτό τροφοδοτεί την κοινωνική δυσαρέσκεια πολύ περισσότερο από τα ίδια τα πλήθη.
Η συζήτηση για πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης, μεγάλες ταξιδιωτικές εταιρείες και τη διαρροή εσόδων εκτός τοπικής οικονομίας είναι πλέον κεντρική. Όπως τονίζουν αναλυτές, το ερώτημα δεν είναι αν χρειαζόμαστε τον τουρισμό, αλλά για ποιον δουλεύει τελικά.

Μπορεί να αλλάξει το μοντέλο;
Αρκετές πόλεις βρίσκονται σε αδιέξοδο. Η μείωση του υπερτουρισμού είναι δύσκολη όταν παγιωθεί. Ίσως οι λύσεις να είναι πιο ριζικές, λιγότερες πτήσεις, ακριβότερα ταξίδια, πιο αργός και συνειδητός τουρισμός. Όπως σημειώνουν ειδικοί της βιώσιμης ανάπτυξης, ορισμένοι προορισμοί προσπαθούν να θέσουν όρια πριν γίνουν «θύματα» της επιτυχίας τους. Γιατί όταν ένας τόπος ανακαλυφθεί μαζικά, συχνά χάνει ακριβώς αυτό που τον έκανε ξεχωριστό.

Πηγή: newmoney.gr

Διαβάστε επίσης: Φυσικό αέριο σε κρίση: Οι επιπτώσεις στην ενέργεια και την οικονομία