«Το συνταξιοδοτικό είναι το πιο εύκολο πεδίο για υποσχέσεις και το πιο δύσκολο για την τήρησή τους, γιατί ο λογαριασμός έρχεται αργότερα», αναφέρει ο Μαρίνος Μουσιούττας σε συνέντευξή του στο Economy Today για τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση – «Κάθε εργαζόμενος να έχει, πέρα από τη σύνταξη του ΤΚΑ, και ένα δεύτερο εισόδημα από επαγγελματικό σχέδιο»

Συνέντευξη στη Μαρία Καραΐσκου

Αλλαγές στον τρόπο υπολογισμού των συντάξεων και νέα δεδομένα στη διαχείριση του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων (TKA), επιχειρεί να φέρει η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση, κόστους €820 εκατ. σε βάθος εξαετίας, με την Κυβέρνηση να θέτει ως στόχο την εφαρμογή της την 1η Ιανουαρίου 2027.

Ο Υπουργός Εργασίας, Μαρίνος Μουσιούττας, σε συνέντευξή του στο Economy Today, εξηγεί τις βασικές αλλαγές που έρχονται, υπογραμμίζοντας ότι όλοι οι συνταξιούχοι θα δουν αύξηση, με προτεραιότητα στις χαμηλές συντάξεις.

Παράλληλα, ξεκαθαρίζει ποιες πρόνοιες παραμένουν αδιαπραγμάτευτες, μεταξύ αυτών, το δημοσιονομικό πλαίσιο, προειδοποιώντας ότι «μια μεταρρύθμιση που ξεπερνά τις δυνατότητες του Ταμείου δεν είναι γενναιόδωρη, αλλά ανεύθυνη. Η βιωσιμότητα του Ταμείου σε ορίζοντα 50 ετών αποτελεί υποχρέωσή μας για τις επόμενες γενιές».

Σε αυτό το πλαίσιο, καλεί τόσο τους κοινωνικούς εταίρους, όσο και τα πολιτικά κόμματα ενόψει και της προεκλογικής περιόδου, όπως κάθε πρότασή τους, να συνοδεύεται από το κόστος και την πηγή της χρηματοδότησής της.

«Το συνταξιοδοτικό είναι το πιο εύκολο πεδίο για υποσχέσεις και το πιο δύσκολο για την τήρησή τους, γιατί ο λογαριασμός έρχεται πάντα αργότερα και τον πληρώνουν πάντα άλλοι», τονίζει.

Για τον Πυλώνα 2, δηλαδή τα Ταμεία Προνοίας, αναφέρει ότι η νομοθέτηση και η σταδιακή εφαρμογή του νέου πλαισίου απαιτούν τρία με τέσσερα χρόνια, αφήνοντας ανοικτή τη συζήτηση για υποχρεωτική συμμετοχή, αυτόματη εγγραφή ή άλλα κίνητρα.

«Δεν θα δώσω ημερομηνία που δεν μπορώ να εγγυηθώ», σημειώνει, θέτοντας ως στόχο μέχρι το τέλος της δεκαετίας να λειτουργούν και οι τρεις Πυλώνες.

Η επιδίωξη, όπως τονίζει, είναι κάθε εργαζόμενος να διαθέτει και δεύτερο εισόδημα από επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σχέδιο.
 

Η Κυβέρνηση προωθεί μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος, 46 χρόνια μετά από την τελευταία. Ποιες είναι οι σημαντικότερες αλλαγές που φέρνει και τι θα αλλάξει στην πράξη για τους εργαζόμενους και τους συνταξιούχους;

Το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης που έχουμε σήμερα σχεδιάστηκε το 1980 για μια Κύπρο που δεν υπάρχει πια. Ζούμε περισσότερο, γεννιόμαστε λιγότεροι, εργαζόμαστε με τρόπους που τότε δεν υπήρχαν. Η μεταρρύθμιση, την οποία σχεδιάσαμε με την τεχνική στήριξη της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, αλλάζει τη λογική με την οποία υπολογίζεται η σύνταξη και δεν είναι μια απλή αναπροσαρμογή των ποσών των συντάξεων.

Η πρώτη και πιο ουσιαστική αλλαγή αφορά τη βασική σύνταξη. Το ύψος της θα προκύπτει από κάτι απλό και κατανοητό, τον συνολικό χρόνο ασφάλισης του κάθε πολίτη. Σε αυτόν τον χρόνο μετρούν, για πρώτη φορά, περίοδοι που το σημερινό σύστημα τις έβλεπε ως κενά. Τα χρόνια που μια μητέρα αφιέρωσε στα παιδιά της, η άτυπη φροντίδα ενός ηλικιωμένου γονιού, οι σπουδές, η αναπηρία, τα πρώτα βήματα μιας νέας και ενός νέου στην αγορά εργασίας. Για τις περιόδους αυτές, τις εισφορές τις αναλαμβάνει το κράτος. Εδώ βρίσκεται και η απάντηση στο συνταξιοδοτικό χάσμα των φύλων, που στην Κύπρο είναι από τα μεγαλύτερα στην Ευρώπη.

Η δεύτερη αλλαγή αφορά τις αυξήσεις των συντάξεων. Όλοι οι συνταξιούχοι θα δουν αύξηση, με προτεραιότητα στις χαμηλές συντάξεις. Περισσότεροι από 50.000 συμπολίτες μας θα λάβουν πάνω από 100 ευρώ και περίπου 10.000 πάνω από 200 ευρώ αύξηση τον μήνα. Για συντάξεις μέχρι 600 ευρώ θεσπίζεται εγγυημένη ελάχιστη αύξηση 30 ευρώ από τον πρώτο μήνα και τονίζω ότι αυτό είναι το κατώφλι, όχι η οροφή. Παράλληλα, ο νόμος προβλέπει ρητή σύγκριση παλαιού και νέου υπολογισμού, ώστε κανένας συνταξιούχος να μη λάβει λιγότερα από όσα δικαιούται σήμερα.

Για τους εργαζόμενους, το όριο συνταξιοδότησης παραμένει στα 65 και οι εισφορές δεν αυξάνονται. Όποιος επιθυμεί μπορεί να συνεχίσει να εργάζεται μέχρι τα 67 με αναλόγως υψηλότερη σύνταξη. Ανοίγει, επίσης, η δυνατότητα προαιρετικής ασφάλισης και εξαγοράς ασφαλιστικών μονάδων για όσους έχουν κενά στο ασφαλιστικό ιστορικό τους. Αναμορφώνονται οι συντάξεις χηρείας και ανικανότητας, η Κοινωνική Σύνταξη εντάσσεται στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων και η στήριξη των χαμηλοσυνταξιούχων γίνεται πλέον με μία μόνο αίτηση.

Μια τρίτη αλλαγή αφορά όσους αποχωρούν στα 63. Η αναλογιστική μείωση του 12% περιορίζεται στο 7,5% επί της βασικής σύνταξης, εφ’ όρου ζωής και όχι για μια μεταβατική περίοδο. Η σχετική τροποποίηση καλύπτει τόσο τους σημερινούς συνταξιούχους όσο και όσους συνταξιοδοτηθούν κατά τη διάρκεια της πενταετούς μεταβατικής περιόδου.

Στην πράξη, ο στόχος μας είναι ο συνταξιούχος να δει τη διαφορά στον λογαριασμό του με την καταβολή των συντάξεων του Ιανουαρίου 2027.
 

Έχετε θέσει ως αμετάθετο στόχο την εφαρμογή της μεταρρύθμισης από την 1η Ιανουαρίου 2027, ενώ σε βασικά ζητήματα εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορετικές θέσεις μεταξύ των κοινωνικών εταίρων. Την ίδια ώρα δηλώνετε ανοικτός σε τεκμηριωμένες εισηγήσεις. Πόσο περιθώριο υπάρχει για αλλαγές στην κυβερνητική πρόταση προκειμένου να επιτευχθεί συναίνεση και ποια σημεία θεωρείτε αδιαπραγμάτευτα;

Δεν υπάρχει αντίφαση ανάμεσα στο να έχεις σαφώς ορισμένο χρονοδιάγραμμα και στο να ακούς. Το αντίθετο. Ένας διάλογος χωρίς ορίζοντα γίνεται εύκολα διάλογος χωρίς αποτέλεσμα και αυτό το έχουμε ζήσει σε διάφορα θέματα. Από τον Αύγουστο συνεδριάζουμε με τους κοινωνικούς εταίρους δύο φορές την εβδομάδα, κεφάλαιο προς κεφάλαιο.

Τα περιθώρια αλλαγών είναι πραγματικά και τα έχω ορίσει δημόσια με δύο προϋποθέσεις. Πρώτον, να μην αλλάζει η φιλοσοφία του προτεινόμενου συστήματος, δηλαδή η σύνδεση της σύνταξης με τον χρόνο ασφάλισης, η αναγνώριση των περιόδων φροντίδας και η προτεραιότητα στους χαμηλοσυνταξιούχους. Δεύτερον, κάθε εισήγηση που δημιουργεί πρόσθετο κόστος να συνοδεύεται από ισόποση εξοικονόμηση. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο τρόπος ελάφρυνσης της αναλογιστικής μείωσης, ο ακριβής σχεδιασμός της στήριξης των χαμηλοσυνταξιούχων, η κατανομή των αυξήσεων μέσα στη μεταβατική περίοδο, όλα αυτά συζητούνται και έχουν ήδη βελτιωθεί.

Παραμένουν αδιαπραγμάτευτες βασικές πρόνοιες. Καμία σύνταξη δεν μειώνεται, δεν αυξάνεται ούτε το όριο ηλικίας ούτε οι εισφορές, πέραν των ήδη προβλεπόμενων στον υφιστάμενο Νόμο και η 1η Ιανουαρίου 2027 παραμένει η ημερομηνία έναρξης της μεταρρύθμισης. Επιπλέον, αδιαπραγμάτευτο παραμένει το συνολικό δημοσιονομικό πλαίσιο, γιατί μια μεταρρύθμιση που ξεπερνά τις δυνατότητες του Ταμείου δεν είναι γενναιόδωρη, αλλά ανεύθυνη. Η βιωσιμότητα του Ταμείου σε ορίζοντα 50 ετών αποτελεί υποχρέωσή μας για τις επόμενες γενιές.

Δεν περιμένω να συμφωνήσουμε σε όλα. Περιμένω, όμως, να συμφωνήσουμε στα περισσότερα και τον τελευταίο λόγο τον έχει, όπως πρέπει, η Βουλή των Αντιπροσώπων.
 

Πόσο κοστίζει τελικά η μεταρρύθμιση και ποιος θα πληρώσει το κόστος; Πώς διασφαλίζετε ότι οι βελτιώσεις που προωθούνται δεν θα δημιουργήσουν πρόσθετες επιβαρύνσεις για εργαζόμενους, επιχειρήσεις ή δημόσια οικονομικά στο μέλλον;

Σε βάθος εξαετίας, το κόστος ανέρχεται σε περίπου 820 εκατομμύρια ευρώ. Μέρος του κόστους θα επωμιστεί το κράτος και μέρος το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Ποιος πληρώνει, λοιπόν. Όχι οι εργαζόμενοι από τους μισθούς τους και όχι η επιχείρηση, γιατί με αυτή τη μεταρρύθμιση δεν αυξάνεται καμία εισφορά. Το μέρος που αναλογεί στο κράτος καλύπτεται από τον κρατικό προϋπολογισμό, μέσα στους δημοσιονομικούς κανόνες και εν μέρει με ανακατανομή. Όταν αυξάνεται η σύνταξη, μειώνεται αντίστοιχα η ανάγκη για κρατική στήριξη χαμηλοσυνταξιούχων και οι πόροι αυτοί κατευθύνονται σε μητέρες, φροντιστές και νέους, για τους οποίους το κράτος αναλαμβάνει τις εισφορές. Το μέρος του Ταμείου καλύπτεται από τη διεύρυνση της χρηματοδοτικής βάσης, με την εισφορά των εισοδηματιών για μερίσματα, τόκους και ενοίκια μέχρι ένα ανώτατο όριο, από την εντατικοποίηση των ελέγχων για αδήλωτη εργασία, που ήδη απέδωσε σημαντική αύξηση των εσόδων και από τις αποδόσεις ενός αποθεματικού που ξεκινά, όπως προβλέπει η μεταρρύθμιση, να επενδύεται.

Ως προς τις μελλοντικές επιβαρύνσεις, οι δικλείδες είναι τρεις. Πρώτον, κάθε πρόνοια πέρασε από αναλογιστικό έλεγχο σε ορίζοντα δεκαετιών. Δεύτερον, ο νόμος προβλέπει νέα αναλογιστική μελέτη, ώστε οι αποφάσεις να λαμβάνονται με βάση τεκμηριωμένα δεδομένα. Τρίτον, τερματίζεται ο κρατικός δανεισμός από το Ταμείο.

Οι εισφορές στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων θα αυξηθούν το 2029, το 2034 και το 2039 βάσει της υφιστάμενης νομοθεσίας. Την ίδια ώρα, η μεταρρύθμιση αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο περαιτέρω αύξησής τους, εάν αυτό κριθεί αναγκαίο μετά τη νέα αναλογιστική μελέτη. Μέχρι πού μπορούν να αυξηθούν οι εισφορές χωρίς να επιβαρύνονται υπέρμετρα εργαζόμενοι και επιχειρήσεις; Υπάρχει κάποιο όριο μέχρι πού μπορούν να φτάσουν;

Καταρχάς, είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε τι ισχύει και τι όχι. Οι αυξήσεις του 2029, του 2034 και του 2039 δεν αφορούν πρόνοιες της προτεινόμενης συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης. Προβλέπονται από τη νομοθεσία που ψηφίστηκε πριν από αρκετά χρόνια, με τη συναίνεση των κοινωνικών εταίρων και αποτελούν την τελευταία φάση ενός κλιμακωτού προγράμματος που σταδιακά οδήγησε τις εισφορές στα σημερινά επίπεδα.

Η μεταρρύθμιση δεν αλλάζει αυτόν τον προγραμματισμό. Για τους μισθωτούς και τους αυτοτελώς εργαζόμενους, δηλαδή για τη συντριπτική πλειοψηφία των ασφαλισμένων, ούτε προσθέτει νέα αύξηση ούτε επισπεύδει κάποια από τις προγραμματισμένες. Αυτό που εισάγει είναι ένας μηχανισμός ελέγχου. Μέσα στην πρώτη δεκαετία εφαρμογής, η αναλογιστική ανασκόπηση του Ταμείου θα εξετάσει κατά πόσον οι νέες παροχές επηρεάζουν τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του. Αν προκύψει τέτοιο ζήτημα, το πρώτο εργαλείο είναι η νέα επενδυτική πολιτική και όχι οι εισφορές. Ο μηχανισμός αυτός λειτουργεί και προς την άλλη κατεύθυνση. Αν οι αποδόσεις των επενδύσεων το επιτρέπουν, ο νόμος προβλέπει ρητά ότι ο συντελεστής υπολογισμού της συμπληρωματικής σύνταξης μπορεί να αυξηθεί περαιτέρω, με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου κατόπιν συμβουλής του αναλογιστή.

Το σημαντικότερο, όμως, είναι η σειρά των εργαλείων που αξιοποιούμε για τη στήριξη του Ταμείου. Οι εισφορές είναι το τελευταίο και όχι το πρώτο. Πριν από αυτές έρχονται η ανάπτυξη και η αύξηση της απασχόλησης, που είναι ο καλύτερος σύμμαχος του Ταμείου, η πάταξη της αδήλωτης και υποδηλωμένης εργασίας, η διεύρυνση της βάσης με τα εισοδήματα από κεφάλαιο και για πρώτη φορά, οι αποδόσεις των επενδύσεων ενός αποθεματικού που ξεπερνά τα δώδεκα δισεκατομμύρια ευρώ. Όταν αυτά λειτουργήσουν σωστά, η ανάγκη για αύξηση των εισφορών περιορίζεται δραστικά.

Στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης μιλήσατε για τη δημιουργία ενός ισχυρού Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Με ποιο τρόπο θα δημιουργηθεί πραγματικό αποθεματικό, τι θα αλλάξει όσον αφορά την επενδυτική πολιτική και ποιος θα έχει την ευθύνη για τη διαχείρισή του;

Σημαίνει, πρώτα απ’ όλα, ότι το Ταμείο παύει να είναι δανειστής του κράτους και γίνεται συνετός διαχειριστής της περιουσίας των ασφαλισμένων. Σήμερα το αποθεματικό, που ξεπερνά τα δώδεκα δισεκατομμύρια ευρώ, υπάρχει κυρίως ως απαίτηση έναντι του κράτους. Τα χρήματα αυτά ανήκουν σε όσους δούλεψαν και εισέφεραν και η μεταρρύθμιση αυτό ακριβώς αποκαθιστά.

Στην πράξη αλλάζουν τρία πράγματα. Πρώτον, τερματίζεται ο κρατικός δανεισμός από το Ταμείο. Από εδώ και πέρα κάθε ετήσιο πλεόνασμα κατατίθεται σε επενδυτικό λογαριασμό του ίδιου του Ταμείου και επενδύεται. Δεύτερον, αρχίζει η σταδιακή αποπληρωμή του υφιστάμενου χρέους του κράτους, σε δόσεις που συνδέονται με την πορεία του δημόσιου χρέους, ώστε η αποπληρωμή να είναι ρεαλιστική και να μην κλονίζει τη δημοσιονομική σταθερότητα. Και οι δόσεις αυτές πηγαίνουν, επίσης, στον επενδυτικό λογαριασμό. Έτσι κτίζεται πραγματικό αποθεματικό.

Τρίτον, αλλάζει η διακυβέρνηση. Συστήνεται ανεξάρτητη Αρχή Διαχείρισης των Επενδύσεων του Ταμείου, με πρότυπο τη νομοθεσία για το Εθνικό Ταμείο Επενδύσεων από τους υδρογονάνθρακες. Θα λειτουργεί στη βάση διεθνών προτύπων διακυβέρνησης και εποπτείας, εναρμονισμένων με τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις και με αυστηρούς επενδυτικούς κανόνες. Η επενδυτική φιλοσοφία θα είναι χαμηλού και μετρημένου κινδύνου, γιατί μιλάμε για τις συντάξεις των ανθρώπων.

Το αποτέλεσμα θα είναι ένα Ταμείο με δική του περιουσία και το δικό του επενδυτικό πρόγραμμα.
 

Ο Πυλώνας 2 παραμένει ένα ανοικτό μέτωπο. Οι συντεχνίες τάσσονται υπέρ της υποχρεωτικής εφαρμογής και από την άλλη οι Εργοδοτικές Οργανώσεις διαφωνούν και προτάσσουν ότι πρέπει να παραμείνουν με τον εθελοντικό τους χαρακτήρα. Προς ποια κατεύθυνση προσανατολίζεται η Κυβέρνηση; Θεωρείτε ότι στο μέλλον θα πρέπει όλοι οι εργαζόμενοι να έχουν επαγγελματική συνταξιοδοτική κάλυψη;

Ο Πυλώνας 2 δεν έμεινε εκτός της μεταρρύθμισης. Έμεινε εκτός αυτού του νομοσχεδίου, το οποίο αφορά τον Πυλώνα 1 και αυτό αποτελεί μια συνειδητή επιλογή. Ο Πυλώνας 1 αφορά περισσότερους από 120.000 σημερινούς συνταξιούχους. Αυτούς τους συμπολίτες μας που περιμένουν, δεν δεχθήκαμε να τους κρατήσουμε όμηρους μιας συζήτησης που, όπως συμφωνήσαμε όλοι γύρω από το τραπέζι, χρειάζεται τρία με τέσσερα χρόνια για να υλοποιηθεί.

Ο Πυλώνας 2 απαιτεί δική του νομοθεσία. Ο στόχος είναι η επίτευξη ενός πλαισίου συμφωνίας με τις βασικές αρχές και ένας οδικός χάρτης υλοποίησής του.

Στην ερώτηση για τον υποχρεωτικό ή εθελοντικό χαρακτήρα, δεν θα προκαταλάβω τον διάλογο που μόλις άρχισε και αυτό δεν αποτελεί υπεκφυγή. Είναι σεβασμός σε μια διαδικασία, στην οποία και οι δύο πλευρές έχουν σοβαρά επιχειρήματα. Οι Εργοδοτικές Οργανώσεις έχουν δίκιο όταν θυμίζουν ότι τα Ταμεία Προνοίας γεννήθηκαν από συλλογικές συμφωνίες και λειτούργησαν επί 65 χρόνια με επιτυχία, χωρίς επιβολή για την εφαρμογή τους. Φυσικά και οι συντεχνίες έχουν δίκιο όταν επισημαίνουν ότι ο εθελοντισμός αφήνει εκτός ακριβώς εκείνους που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη, τους χαμηλόμισθους και τους εργαζόμενους σε μικρές επιχειρήσεις. Ανάμεσα στο «υποχρεωτικό» και στο «εθελοντικό» υπάρχει ένα ολόκληρο φάσμα λύσεων που εφαρμόζουν άλλες ευρωπαϊκές χώρες, από την αυτόματη εγγραφή με δικαίωμα αποχώρησης μέχρι ισχυρά φορολογικά κίνητρα, τα οποία η φορολογική μεταρρύθμιση του 2026 μάς δίνει τη δυνατότητα να σχεδιάσουμε. Αυτό το φάσμα θα εξετάσουμε προσεκτικά και με βάση τα δεδομένα, ώστε να λάβουμε την καλύτερη δυνατή απόφαση.

Σε σχέση με το δεύτερο σκέλος της ερώτησής σας, ο στόχος πρέπει να είναι κάθε εργαζόμενος στην Κύπρο να έχει, πέρα από τη σύνταξη του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων και ένα δεύτερο εισόδημα από επαγγελματικό σχέδιο. Ο Πυλώνας 1, όσο και αν τον ενισχύσουμε, από μόνος του δεν μπορεί να εξασφαλίσει στους αυριανούς συνταξιούχους το επίπεδο ζωής που είχαν όσο εργάζονταν.

Πότε χρονικά θα μπορούμε να μιλάμε για μια ολοκληρωμένη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση που θα καλύπτει και τους τρεις Πυλώνες; Υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για τον Πυλώνα 2; Σκοπεύετε να ανοίξετε και τη συζήτηση για τον Πυλώνα 3, ο οποίος μέχρι στιγμής βρίσκεται εκτός συζητήσεων;

Η μεταρρύθμιση σχεδιάστηκε εξαρχής ως ενιαία αρχιτεκτονική, με φάσεις. Η πρώτη φάση, ο Πυλώνας 0 και ο Πυλώνας 1, δηλαδή η στήριξη των χαμηλοσυνταξιούχων και το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, στόχο έχει την εφαρμογή της από την 1η Ιανουαρίου 2027. Το χρονοδιάγραμμα αυτό είναι δεσμευτικό και είναι το μόνο που εξαρτάται αποκλειστικά από εμάς και από τη Βουλή.

Για τον Πυλώνα 2, το χρονοδιάγραμμα έχει τρία στάδια. Ο τεχνικός διάλογος, που άρχισε τον Οκτώβριο. Το πλαίσιο συμφωνίας στις βασικές αρχές, το οποίο θέλω να κλείσει το συντομότερο δυνατό, γιατί χωρίς συμφωνία στις αρχές δεν μπορεί να ετοιμαστεί νομοσχέδιο. Και η νομοθέτηση με σταδιακή εφαρμογή, που όλοι οι εταίροι αναγνωρίζουν ότι χρειάζεται τρία με τέσσερα χρόνια, επειδή απαιτεί υποδομές, εποπτεία, μηχανισμούς είσπραξης και κυρίως, χρόνο προσαρμογής για τις μικρές επιχειρήσεις. Δεν θα δώσω ημερομηνία που δεν μπορώ να εγγυηθώ. Θα πω, όμως, ότι ο στόχος μου είναι μέχρι το τέλος αυτής της δεκαετίας να μιλάμε για ένα σύστημα και με τους τρεις Πυλώνες σε λειτουργία.

Όσο για τον Πυλώνα 3, την ατομική αποταμίευση για τη σύνταξη, η συζήτηση δεν βρίσκεται εκτός, απλώς δεν ήρθε ακόμη η σειρά της. Και εδώ το έδαφος είναι πιο έτοιμο απ’ όσο φαίνεται. Η φορολογική μεταρρύθμιση που εφαρμόζεται από το 2026 δημιούργησε τον χώρο για στοχευμένα κίνητρα και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη το πλαίσιο του Πανευρωπαϊκού Ατομικού Συνταξιοδοτικού Προϊόντος. Δεν θέλω, όμως, να ανοίξουμε τον Πυλώνα 3 ως υποκατάστατο του Πυλώνα 2. Ο Πυλώνας 3 απευθύνεται σε όσους έχουν τη δυνατότητα να αποταμιεύσουν. Το κοινωνικό ζητούμενο είναι πρώτα να καλύψουμε όσους δεν την έχουν. Γι’ αυτό η σειρά είναι αυτή που είναι, και θα την τηρήσουμε.

Μπαίνουμε σταδιακά σε προεκλογική περίοδο για τις Προεδρικές, ενώ ήδη ακούσαμε διάφορες προτάσεις από πολιτικές δυνάμεις για περαιτέρω αυξήσεις στις συντάξεις. Σας ανησυχεί το ενδεχόμενο η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση να μπει σε μια «προεκλογική λογική» και να επιχειρηθούν αλλαγές που δεν στηρίζονται στα οικονομικά και αναλογιστικά δεδομένα;

Θα ήμουν ανειλικρινής αν σας έλεγα ότι δεν με απασχολεί. Το συνταξιοδοτικό είναι το πιο εύκολο πεδίο για υποσχέσεις και το πιο δύσκολο για την τήρησή τους, γιατί ο λογαριασμός έρχεται πάντα αργότερα και τον πληρώνουν πάντα άλλοι. Μια μεταρρύθμιση που σχεδιάστηκε για να αντέξει σαράντα και πενήντα χρόνια δεν μπορεί να κρίνεται με τον ορίζοντα μιας προεκλογικής περιόδου.

Από την άλλη, δεν θεωρώ ότι η συζήτηση πρέπει να σταματήσει επειδή πλησιάζουν εκλογές. Το αντίθετο. Θέλω κάθε κόμμα να καταθέσει τις προτάσεις του. Ζητώ μόνο ένα πράγμα, το ίδιο που ζητώ και από τους κοινωνικούς εταίρους. Κάθε πρόταση να συνοδεύεται από το κόστος της και από την πηγή χρηματοδότησής της. Όποιος προτείνει μεγαλύτερες αυξήσεις να πει ποιος θα τις πληρώσει και πότε. Όταν, για παράδειγμα, κατατέθηκε η εισήγηση για ελάχιστη σύνταξη της τάξης των 1.088 ευρώ, η απάντησή μας στηρίχθηκε στις αναλογιστικές μελέτες και όχι στην πολιτική σκοπιμότητα. Και η απάντηση ήταν ότι το Ταμείο δεν μπορεί να τη στηρίξει.

Η καλύτερη ασφάλεια απέναντι στην προεκλογική λογική είναι ο ίδιος ο νόμος. Η μεταρρύθμιση έχει πλήρη αναλογιστική τεκμηρίωση από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας, με κοστολόγηση από το Υπουργείο Οικονομικών και με μηχανισμό αυτόματης επανεξέτασης. Όποιος θελήσει να την αλλάξει θα πρέπει να το κάνει μπροστά στους ίδιους αριθμούς.

Οι συνταξιούχοι της Κύπρου δεν χρειάζονται πλειοδοσία. Χρειάζονται αυξήσεις στις συντάξεις τους. Αυτό προσπαθούμε να διασφαλίσουμε και σε αυτό καλώ όλες τις πολιτικές δυνάμεις να συμβάλουν.

*Η συνέντευξη δημοσιεύθυηκε στο τεύχος Νοεμβρίου του περιοδικού Economy Today που κυκλοφόρησε 1/11