Offcanvas
Offcanvas
Φλέγονται τα θεμέλια της τουρκικής κυβέρνησης, αλλά και της οικονομίας της γείτονος από το σκάνδαλο. «Αν καώ, θα τους πάρω όλους μαζί μου», απειλεί η αντιπρόεδρός του, που είναι στο επίκεντρο - 85 οι προφυλακίσεις
Σε «πυρκαγιά» η οποία μαίνεται στην… αυλή του Τούρκου προέδρου, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, εξελίσσεται το σκάνδαλο των επενδυτικών κεφαλαίων, το μεγαλύτερο του είδους και ένα από τα μεγαλύτερα… γενικότερα στην ιστορία της Τουρκίας.
«Αγγίζοντας» πλέον τον ίδιο τον «σουλτάνο», καθώς στη δίνη του βρίσκονται στελέχη του κυβερνώντος AKP, η προσοχή πλέον στρέφεται στον «λογαριασμό», ο οποίος είναι πολύ βαρύς για την τουρκική οικονομία: Σε εκκαθάριση έχουν τεθεί 131 funds με ενεργητικό περίπου 16-18 δισεκατομμυρίων δολαρίων, περίπου 500.000 επενδυτές που έχουν εκτεθεί στο σκάνδαλο δεν ξέρουν πόσα χρήματα θα πάρουν πίσω (εάν θα τα πάρουν), ενώ το Χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης αντιδρά με μια θεαματική βουτιά, καταγράφοντας χαμηλά εξαμήνου.
«Όσοι κέρδισαν παράνομα, θα δώσουν πίσω τα λεφτά», λέει ο Ταγίπ Ερντογάν. Και όντως: Στον ειδικό λογαριασμό που έχει ανοιχτεί από την τουρκική κυβέρνηση για αυτό το σκοπό (το ειδικό ταμείο επιστροφής υπερβολικών κερδών του TMSF), ήδη πέντε άτομα από τους 85 προφυλακισθέντες για το σκάνδαλο, έχουν επιστρέψει κεφάλαια.
«Φλέγεται» το ΑΚΡ
Σαν μια φωτιά που δε λέει να σβήσει, το σκάνδαλο προχωρά όλο και πιο βαθιά στο εσωτερικό του κυβερνώντος κόμματος της γείτονος, ΑΚΡ. Στο τελευταίο «επεισόδιο», ο Ζεϊνέλ Εμρέ, το στέλεχος της αντιπολίτευσης που είχε κάνει τις πρώτες καταγγελίες από τις οποίες και… άναψε η φωτιά, έστρεψε την προσοχή του στον εκπρόσωπο του κόμματος, Ομέρ Τσελίκ.
Αφορμή ήταν δημοσίευμα της εφημερίδας Sözcü για τον Οσμάν Αρικάν Νατζάρ, πρώην γραφειοκράτη που συνδέεται με το AKP. Ο Νατζάρ φέρεται να αποκόμισε περίπου 20 δισεκατομμύρια λίρες από επενδυτικό κεφάλαιο και να έφυγε (ή, καλύτερα, απέδρασε;) στο εξωτερικό. Ο συνεργάτης του Νατζάρ, Αλί Γκιόλ, κρατείται. Ο Εμρέ ρώτησε δημόσια τον Τσελίκ αν έκανε πρόσφατα διακοπές μαζί του στην Αλικαρνασσό.
Την ίδια ώρα, ο γνωστός δημοσιογράφος Μουράτ Γετκίν γράφει ότι στην Άγκυρα κυκλοφορούν πληροφορίες για κατάλογο χιλιάδων προσώπων που επωφελήθηκαν, με 26 ονόματα να έχουν διασυνδέσεις με το AKP. Οι πληροφορίες αυτές δεν έχουν επιβεβαιωθεί, αλλά και δεν έχουν διαψευστεί. Το σημαντικότερο, ωστόσο, φαίνεται πως είναι η οργή του Ερντογάν, ο οποίος, σύμφωνα με τη Hürriyet, «υποσχέθηκε» πως όσοι κέρδισαν παράνομα «θα φέρουν πίσω αυτά τα χρήματα». Μόνο πέντε τα έχουν επιστρέψει, προς το παρόν και δεν… φαίνονται όλοι διατεθειμένοι να κάνουν το ίδιο.
«Αν καώ, θα τους πάρω όλους μαζί μου»
Το πολιτικό πρόσωπο που μπαίνει στο επίκεντρο, αν και έχει ζητήσει από την Εισαγγελία της Κωνσταντινούπολης να της επιτραπεί να επιστρέψει κεφάλαια, είναι η Φατμά Μπετούλ Σαγιάν Καγιά, πρώην υπουργός Οικογένειας και αντιπρόεδρος του AKP. Κατά την αντιπολίτευση, η ίδια και ο σύζυγός της επένδυσαν περίπου 163 εκατ. λίρες και εισέπραξαν γύρω στα 2,17 δισ. λίρες, πουλώντας πριν από την κατάρρευση.
Η Καγιά παραιτήθηκε και οι εισαγγελείς κινήθηκαν για δέσμευση της περιουσίας του ζευγαριού. Δεν έχει παραδεχθεί παράβαση και λέει ότι αποχώρησε για να ερευνηθούν ανεξάρτητα οι καταγγελίες. Μέχρι στιγμής δεν έχει κληθεί να καταθέσει. Δημοσιογραφικές πληροφορίες τής αποδίδουν τη φράση «αν καώ, θα τους πάρω όλους μαζί μου». Ποιοι είναι άραγε οι… «όλοι»;
Η κυβέρνηση υπόσχεται κάθαρση. Ο Ερντογάν δήλωσε ότι όσοι διατάραξαν την αγορά θα λογοδοτήσουν, υπερασπίστηκε την «καθαρότητα» του κόμματος και ανέθεσε τον συντονισμό στον αντιπρόεδρο Τζεβντέτ Γιλμάζ. Ο υπουργός Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ έκανε λόγο, στα τέλη Σεπτεμβρίου, για 76 υπόπτους και 45 συλλήψεις.
Η αντιπολίτευση μιλά για «οργανωμένη ληστεία» που αποδίδει (και) σε κυβερνητικά στελέχη, ενώ σχολιαστές αμφισβητούν την ανεξαρτησία της έρευνας. Δεν μένει όμως αλώβητη: προφυλακίστηκε ο Ισμέτ Ογκιούτ, αδελφός πρώην βουλευτή του CHP, για εκροές 3,09 δισ. λιρών στο όνομά του.
Μέσα στο AKP καταγράφονται τρεις γραμμές: όσοι βλέπουν ξένη συνωμοσία, όσοι ζητούν να φύγουν τα «σάπια μήλα» και η πλειονότητα που περιμένει τον Ερντογάν. Επικρίσεις προκαλούν και οι αποκλεισμοί λογαριασμών δημοσιογράφων στο X, καθώς και το πάγωμα και ξεπάγωμα περιουσιακών στοιχείων δεκάδων εταιρειών.
Και γιατί έχει σημασία; Το διακύβευμα είναι η αξιοπιστία που η Άγκυρα προσπαθεί να χτίσει εδώ και τρία χρόνια. Ο Ερντογάν και ο Σιμσέκ παρουσιάζουν την Τουρκία ως ασφαλή προορισμό για ξένα κεφάλαια και την Κωνσταντινούπολη ως διεθνές χρηματοοικονομικό κέντρο. Ένα σκάνδαλο που δείχνει κενά εποπτείας και προνομιακή πληροφόρηση για πρόσωπα κοντά στην εξουσία χτυπά ακριβώς αυτή την εικόνα, ενώ στις 11 Νοεμβρίου έρχεται και η αναθεώρηση του MSCI για την τουρκική αγορά.
Στο εσωτερικό, η υπόθεση πέφτει πάνω σε μια κοινωνία που ήδη πιέζεται από την ακρίβεια. Οι αναλυτές δεν βλέπουν άμεσο κίνδυνο για την εξουσία του Ερντογάν ούτε προεξοφλούν το αποτέλεσμα των εκλογών του 2028. Αν όμως η λογοδοσία σταματήσει σε λίγα ονόματα και οι απώλειες μείνουν ακάλυπτες, η δυσπιστία προς αγορά και θεσμούς μπορεί να κρατήσει πολύ περισσότερο από την ίδια την εκκαθάριση.
Ανατομία ενός σκανδάλου
Τι είναι όμως η υπόθεση που έχει ανάψει φωτιές στο πολιτικό, οικονομικό και επιχειρηματικό σκηνικό της γείτονος; Πώς μπορεί να εξηγηθεί με απλά λόγια και γιατί έχει τόση σημασία; Στην πράξη, αυτό που συνέβη είναι ότι επενδυτικά κεφάλαια μάζευαν χρήματα επενδυτών υποσχόμενα ασυνήθιστα υψηλές αποδόσεις (όπως γίνεται, για παράδειγμα, στις απάτες τύπου «πυραμίδας»). Μεγάλο μέρος από τα επενδυτικά κεφάλαια το τοποθετούσαν σε μετοχές μικρής διασποράς, δηλαδή τίτλους με λίγα κομμάτια σε κυκλοφορία, που χειραγωγούνται εύκολα ακριβώς λόγω της μικρής διασποράς τους και άρα, μπορείς να τις «σπρώξεις» εύκολα προς τα επάνω με λίγες μεγάλες αγορές.
Οι τιμές εκτοξεύθηκαν και οι αποδόσεις στα χαρτιά έφερναν νέους επενδυτές. Στις 28 Αυγούστου νέοι κανόνες υποχρέωσαν τα funds να διασπείρουν τις τοποθετήσεις τους. Οι πωλήσεις για συμμόρφωση τρόμαξαν τους επενδυτές, πολλοί ζήτησαν ταυτόχρονα τα λεφτά τους -όπως συμβαίνει σε περιπτώσεις που πανικοβάλλεται το επενδυτικό κοινό- και ορισμένα funds δεν μπορούσαν να πληρώσουν. Οι πωλήσεις, για να βρεθούν μετρητά, έριξαν τις τιμές και η εμπιστοσύνη κατέρρευσε. Οι αρχές μίλησαν για απάτη «τύπου Ponzi». Στα ελληνικά, απάτη τύπου «πυραμίδας».
Στα μέσα Σεπτεμβρίου η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SPK) διέταξε την εκκαθάριση 131 funds επτά εταιρειών διαχείρισης. Τα funds της Tera ανέλαβε να ρευστοποιήσει η İş Bankası και τα υπόλοιπα η κρατική Ziraat. Δεν έχει αποδειχθεί ότι όλες οι εταιρείες ή όλα τα funds έκαναν παράνομες συναλλαγές.
Κατά τον υπουργό Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ, τα 131 funds ανήκουν σε κατηγορία τύπου hedge fund, με χαλαρότερους κανόνες, που απευθύνεται κυρίως σε ειδικούς επενδυτές. Η Τουρκία έχει συνολικά 2.038 funds.
Όχι ότι όλα αυτά έπεσαν σαν κεραυνός εν αιθρία. «Καμπανάκια» ηχούσαν εδώ και καιρό. Ο οίκος δεικτών MSCI είχε επισημάνει από τον Ιούνιο πιθανές συντονισμένες συναλλαγές, ενώ η SPK αυστηροποίησε τους κανόνες μόλις τον Αύγουστο.
Ο «λογαριασμός»
Τα υπό εκκαθάριση χαρτοφυλάκια αποτιμώνται σε 800-890 δισ. λίρες, δηλαδή 16,3 έως 18,3 δισ. δολάρια ανάλογα με την πηγή και την ημερομηνία. Η SPK μετρά 455.758 ιδιώτες επενδυτές.
Η ζημιά δεν έμεινε στα 131 funds. Στις δύο εβδομάδες έως τις 25 Σεπτεμβρίου ο δείκτης του Χρηματιστηρίου της Κωνσταντινούπολης έχασε 8,18% και έπειτα άλλο 2,90%, πέφτοντας σε χαμηλό εξαμήνου. Πιέστηκαν και μετοχές άσχετες με την υπόθεση, με 55 τίτλους να χάνουν πάνω από 30% σε μία εβδομάδα. Τα αμοιβαία χρηματαγοράς έχασαν 456 δισ. λίρες (9,3 δισ. δολάρια) την εβδομάδα έως τις 18 Σεπτεμβρίου.
Ο υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ επιμένει ότι δεν υπάρχει συστημικός κίνδυνος και ότι το πρόβλημα μπήκε σε «καραντίνα». Την 1η Οκτωβρίου η SPK ανακοίνωσε ενδιάμεσες πληρωμές: έως 1 εκατ. λίρες ανά επενδυτή για κάθε fund, με αρχή από τα αμοιβαία χρηματαγοράς. Η περίοδος εκκαθάρισης παρατάθηκε από τρεις σε έξι μήνες και το ταμείο TMSF άνοιξε λογαριασμούς για εθελοντική επιστροφή «υπερβολικών κερδών». Το τελικό ποσό που θα ανακτηθεί εξαρτάται από τις ρευστοποιήσεις και τις δίκες.
Ανοιχτό μένει το ποιος θα καλύψει το κενό. Τούρκοι σχολιαστές ζητούν να μην πληρώσει ο φορολογούμενος, ενώ άρθρο γνώμης στο Turkish Minute προειδοποιεί ότι η ζημιά μπορεί να ξεπεράσει τα σημερινά νούμερα αν ο κλονισμός της εμπιστοσύνης φρενάρει επενδύσεις και ανάπτυξη.
Πηγή: newmoney.gr
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
