Η πανδημία επιτάχυνε τη στροφή στις ηλεκτρονικές πληρωμές και στην Κύπρο εμφανίζονται επιχειρήσεις που λειτουργούν χωρίς μετρητά. Ωστόσο, η πλειονότητα εξακολουθεί να θεωρεί σημαντικό να μπορεί να πληρώνει με αυτά. Τι δείχνουν τα στοιχεία της ΕΚΤ και της Κεντρικής Τράπεζας, τι απαντά το Υπουργείο Οικονομικών για την άρνηση μετρητών και πού εντάσσεται το Ψηφιακό Ευρώ

Του Ξένιου Μεσαρίτη

Στη Λευκωσία λειτουργούν ήδη επιχειρήσεις που έχουν επιλέξει το «μόνο κάρτα». Δύο από αυτές μίλησαν στο Economy Today για τους λόγους που τις οδήγησαν στην απόφαση, επικαλούμενες τη δυσκολία διαχείρισης και κατάθεσης των εισπράξεων, τις τραπεζικές χρεώσεις και τη μείωση των πληρωμών με μετρητά.

Η επιλογή τους εντάσσεται σε μια ευρύτερη αλλαγή στις συναλλαγές. Τα στοιχεία της ΕΚΤ καταγράφουν τη ραγδαία υποχώρηση της χρήσης μετρητών στην Κύπρο, ιδιαίτερα στα χρόνια της πανδημίας. Η πλειονότητα των Κυπρίων, όμως, εξακολουθεί να θεωρεί σημαντικό να διατηρεί τη δυνατότητα πληρωμής με χαρτονομίσματα και κέρματα.

Την ίδια στιγμή, η αποδοχή καρτών είναι υποχρεωτική για ευρύ φάσμα επιχειρήσεων. Το Υπουργείο Οικονομικών τοποθετείται στο Economy Today για την πρακτική του cashless και τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για την προστασία των μετρητών, οι οποίες προχωρούν παράλληλα με τον σχεδιασμό του Ψηφιακού Ευρώ.

Γιατί επιλέγουν το «μόνο κάρτα»

Οι δύο επιχειρήσεις στη Λευκωσία αποδίδουν την απόφασή τους σε πρακτικές και λειτουργικές ανάγκες.

Όπως ανέφεραν στο Economy Today, θέλοντας να κρατήσουν την ανωνυμία τους, η περιορισμένη πρόσβαση σε τραπεζικά καταστήματα καθιστά δυσκολότερη και περισσότερο χρονοβόρα τη διαχείριση και κατάθεση των ημερήσιων εισπράξεων. Στην εξίσωση προστίθενται οι τραπεζικές χρεώσεις, η εργονομία στη λειτουργία του ταμείου και η δυνατότητα καλύτερου ελέγχου του προσωπικού και των συναλλαγών.

Μας σημείωσαν επίσης ότι είχαν διαπιστώσει σταθερή μείωση των πληρωμών με μετρητά, γεγονός που περιόριζε το πρακτικό κόστος της απόφασης.

Οι λόγοι αυτοί συμβαδίζουν με όσα καταγράφει η ΕΚΤ στις επιχειρήσεις της Ευρωζώνης που δεν αποδέχονται μετρητά. Στη νεότερη έρευνα, του 2026, το 36% αναφέρει ότι οι πελάτες δεν τα χρησιμοποιούν αρκετά, το 35% επικαλείται τη δυσκολία κατάθεσης ή ανάληψής τους και το 29% λόγους ασφάλειας.

Στην έρευνα του 2026, το ποσοστό αποδοχής μετρητών από κυπριακές μικρομεσαίες επιχειρήσεις με πωλήσεις σε φυσικά σημεία διαμορφώνεται στο 76%, το χαμηλότερο στην Ευρωζώνη, αξίζει να σημειώσουμε ότι το κυπριακό δείγμα περιλάμβανε μόνο 101 επιχειρήσεις από το λιανικό εμπόριο, την εστίαση, τα ξενοδοχεία και τους τομείς τέχνης, ψυχαγωγίας και αναψυχής.

Υποχρεωτική αποδοχή κάρτας, ανοικτά ερωτήματα για τα μετρητά

Από τον Σεπτέμβριο του 2021, επιχειρήσεις σε ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων του λιανικού εμπορίου και των υπηρεσιών υποχρεούνται να αποδέχονται πληρωμές με κάρτα στις συναλλαγές τους με καταναλωτές. Η υποχρέωση αφορά τις επιχειρήσεις που εμπίπτουν στο σχετικό διάταγμα και στις τροποποιήσεις του. Σύμφωνα με το Τμήμα Φορολογίας, η μη συμμόρφωση μπορεί να επιφέρει διοικητικό πρόστιμο μέχρι €4.000.

Τα μετρητά διαθέτουν ήδη το καθεστώς του νόμιμου χρήματος στην Ευρωζώνη. Η ΕΚΤ διευκρινίζει, παραπέμποντας στη σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2010, ότι η αποδοχή τους αποτελεί κατ’ αρχήν υποχρέωση και ότι μια πινακίδα άρνησης μετρητών δεν αρκεί από μόνη της. Αναφέρει ως δικαιολογημένους λόγους άρνησης τη δυσκολία εξασφάλισης επαρκών ρέστων ή συγκεκριμένους κινδύνους φυσικής ασφάλειας, ενώ προβλέπεται και συμφωνία των δύο μερών για διαφορετικό μέσο πληρωμής.

Στα ερωτήματα του Economy Today για το κατά πόσον μια επιχείρηση μπορεί να αρνείται γενικευμένα τα μετρητά, το Υπουργείο Οικονομικών αναγνωρίζει ότι τέτοιες πρακτικές εμφανίζονται σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες και ότι το ζήτημα συνδέεται με το καθεστώς του ευρώ ως νόμιμου χρήματος. Στην απάντησή του δεν διευκρινίζεται εάν η γενικευμένη άρνηση μετρητών επιτρέπεται βάσει του ισχύοντος κυπριακού πλαισίου.

Το Υπουργείο αξιολογεί θετικά την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την αποδοχή και την πρόσβαση στα μετρητά. Αναφέρει ότι η Κύπρος διαθέτει ήδη αρκετά ανεπτυγμένο πλαίσιο πληρωμών και υψηλό βαθμό πρόσβασης τόσο σε μετρητά όσο και σε ηλεκτρονικά μέσα. Το κατά πόσον θα χρειαστούν νομοθετικές ή άλλες προσαρμογές, σημειώνει, θα κριθεί από το οριστικό περιεχόμενο του κανονισμού, σε συνεργασία με την Κεντρική Τράπεζα και τους υπόλοιπους αρμόδιους φορείς.

Η θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι ότι η καινοτομία πρέπει να συμβαδίζει με τη δυνατότητα χρήσης μετρητών. Όπως υπογραμμίζει το Υπουργείο, «η ψηφιακή μετάβαση και η προώθηση καινοτόμων μέσων πληρωμής δεν θα πρέπει να οδηγούν στον αποκλεισμό των μετρητών». Στην ίδια λογική, το Ψηφιακό Ευρώ προορίζεται, σύμφωνα με το Υπουργείο, να λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα μετρητά.

Τον Δεκέμβριο του 2025 το Συμβούλιο της Ε.Ε. συμφώνησε τη διαπραγματευτική του θέση για την ενίσχυση του καθεστώτος των μετρητών ως νόμιμου χρήματος. Η θέση του Συμβουλίου επιδιώκει να απαγορεύσει τη γενικευμένη μη αποδοχή μετρητών από εμπόρους και παρόχους υπηρεσιών, με περιορισμένες εξαιρέσεις, όπως οι εξ αποστάσεως αγορές και τα μη επανδρωμένα σημεία πώλησης. Προβλέπει ακόμη ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να παρακολουθούν τόσο την αποδοχή όσο και την πρόσβαση στα μετρητά και να λαμβάνουν διορθωτικά μέτρα όπου χρειάζεται.

Η πανδημία έφερε τα πάνω κάτω

Τα στοιχεία της ΕΚΤ αποτυπώνουν με σαφήνεια την αλλαγή. Ως ποσοστό του αριθμού των πληρωμών σε φυσικά σημεία, η χρήση μετρητών στην Κύπρο περιορίστηκε από 87,9% το 2016 σε 82,7% το 2019. Μέχρι το 2022 είχε υποχωρήσει στο 59,4% και το 2024 στο 48,5%.

Η μεγαλύτερη μεταβολή σημειώθηκε ανάμεσα στο 2019 και το 2022, όταν χάθηκαν 23,3 ποσοστιαίες μονάδες μέσα σε μία τριετία. Οι υγειονομικοί περιορισμοί, η διάδοση των ανέπαφων συναλλαγών και η μεταφορά σημαντικού μέρους της κατανάλωσης στο διαδίκτυο εξοικείωσαν περισσότερους πολίτες με μέσα πληρωμής που μέχρι τότε χρησιμοποιούσαν λιγότερο ή καθόλου.

Η μετατόπιση αποτυπώνεται και στις ηλεκτρονικές αγορές αφού το 2019 οι online πληρωμές αντιστοιχούσαν στο 0,8% των καθημερινών πληρωμών στην Κύπρο, ενώ το ποσοστό ανήλθε στο 15,6% το 2022 και στο 26,4% το 2024. Σε διάστημα πέντε ετών, οι ηλεκτρονικές αγορές πέρασαν σε περισσότερο από το ένα τέταρτο των καθημερινών συναλλαγών.

Η τάση συνεχίστηκε και μετά την πανδημία, αφού η υποχώρηση των μετρητών κατά σχεδόν 11 ποσοστιαίες μονάδες μεταξύ 2022 και 2024 ήταν η μεγαλύτερη που καταγράφηκε στην Ευρωζώνη την ίδια περίοδο.

Το κυπριακό παράδοξο – Δεν τα χρησιμοποιούν αλλά δεν θέλουν να τα χάσουν

Στην έρευνα SPACE 2024, το 56,8% των Κυπρίων δηλώνει ότι θεωρεί πολύ ή αρκετά σημαντικό να έχει τη δυνατότητα να πληρώνει με μετρητά. Αντίθετα, μόλις το 17,7% τα αναφέρει ως προτιμώμενο μέσο πληρωμής σε φυσικά σημεία.

Άλλο, δηλαδή, το μέσο που χρησιμοποιεί ή προτιμά κάποιος καθημερινά και άλλο η επιλογή που δεν θέλει να χάσει.

Στη συζήτηση υπεισέρχονται η ιδιωτικότητα, ο έλεγχος του οικογενειακού προϋπολογισμού και η ασφάλεια σε περίπτωση τεχνικής βλάβης. Η Κύπρος και το Λουξεμβούργο κατέγραψαν το 2024 το υψηλότερο διάμεσο ποσό μετρητών στο πορτοφόλι, στα €82. Παράλληλα, το 12% των Κυπρίων αρνήθηκε να απαντήσει εάν διατηρεί πρόσθετο απόθεμα μετρητών εκτός πορτοφολιού, το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωζώνη. Η ΕΚΤ συνδέει το εύρημα με το γεγονός ότι για μέρος των πολιτών η κατοχή και η χρήση μετρητών αποτελούν ζήτημα ιδιωτικότητας.

Στα στοιχεία των ΑΤΜ καταγράφεται μια ακόμη αλλαγή. Κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2025 πραγματοποιήθηκαν αναλήψεις περίπου €2,6 δισ. στην Κύπρο. Παρότι ο αριθμός τους μειώθηκε, η συνολική αξία παρέμεινε σχετικά σταθερή έναντι του αντίστοιχου εξαμήνου του 2024. Η μέση αξία ανά ανάληψη αυξήθηκε κατά 27% μέσα σε τρία χρόνια, από €307 το δεύτερο εξάμηνο του 2022 σε €390 το αντίστοιχο εξάμηνο του 2025. Οι Κύπριοι, δηλαδή, επισκέπτονται λιγότερο συχνά τα ΑΤΜ, αλλά κάνουν ανάληψη μεγαλύτερα ποσά κάθε φορά.

Η ψηφιακή μετάβαση δεν γίνεται, πάντως, με την ίδια ευκολία για όλους. Στην έρευνα SPACE 2024, το 12% των ερωτηθέντων στην Κύπρο δήλωσε ότι χρειάστηκε βοήθεια για να πραγματοποιήσει online πληρωμή ή πληρωμή με κάρτα ή κινητό, το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωζώνη.

Το Υπουργείο Οικονομικών αναγνωρίζει επίσης ότι τα μετρητά παραμένουν σημαντικά για συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμού και συμβάλλουν στην ανθεκτικότητα του συστήματος πληρωμών σε περιπτώσεις τεχνικών ή επιχειρησιακών διαταραχών.

Η κάρτα γίνεται καθημερινότητα

Σύμφωνα με τη στατιστική έκθεση της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου για το δεύτερο εξάμηνο του 2025, οι πληρωμές με κάρτα αντιστοιχούσαν στο 75% του συνολικού όγκου των συναλλαγών χωρίς μετρητά, έναντι 57% στην Ευρωζώνη. Με αυτό το ποσοστό, η Κύπρος βρέθηκε στην πρώτη θέση μεταξύ των χωρών της Ευρωζώνης ως προς το μερίδιο της κάρτας στις συναλλαγές χωρίς μετρητά.

Το στοιχείο δεν είναι άμεσα συγκρίσιμο με το ποσοστό χρήσης μετρητών στα φυσικά σημεία, καθώς μετρά διαφορετικό σύνολο συναλλαγών.

Ο Παναγιώτης Πολύδωρος, Senior Vice-President και Country Manager της Mastercard για Ελλάδα, Κύπρο και Μάλτα, τοποθετεί στο επίκεντρο την επιλογή. Όπως αναφέρει στο Economy Today, οι καταναλωτές πρέπει να συνεχίσουν να έχουν τον έλεγχο και πρόσβαση σε ένα ευρύ φάσμα αξιόπιστων μέσων πληρωμής, ώστε να χρησιμοποιούν εκείνο που ανταποκρίνεται στις ανάγκες και στις προτιμήσεις τους.

Η διαφάνεια των ηλεκτρονικών συναλλαγών

Η επέκταση των ηλεκτρονικών πληρωμών συνδέθηκε εξαρχής και με την προσπάθεια περιορισμού της παραοικονομίας. Το Υπουργείο Οικονομικών αναφέρει στο Economy Today ότι η αυξημένη ιχνηλασιμότητα των συναλλαγών διευκολύνει τη διασταύρωση στοιχείων, τον εντοπισμό αποκλίσεων και τους φορολογικούς ελέγχους, λειτουργώντας αποτρεπτικά έναντι της αδήλωτης οικονομικής δραστηριότητας.

Το Υπουργείο επισημαίνει, ωστόσο, ότι είναι δύσκολο να απομονωθεί με ακρίβεια το ποσοστό της αύξησης των φορολογικών εσόδων που οφείλεται αποκλειστικά στις ηλεκτρονικές πληρωμές, καθώς συνυπάρχουν παράγοντες όπως η οικονομική ανάπτυξη, η ψηφιοποίηση της φορολογικής διοίκησης, οι στοχευμένοι έλεγχοι και οι νομοθετικές παρεμβάσεις. Η γενική εικόνα, κατά το ίδιο, είναι θετική.

Παραπέμπει επίσης στο Στρατηγικό Πλαίσιο 2026–2028, που αναγνωρίζει τη σημασία των ηλεκτρονικών πληρωμών και του εκσυγχρονισμού των φορολογικών διαδικασιών. Η προσπάθεια συνδέεται με την επέκταση των ηλεκτρονικών υπηρεσιών του Τμήματος Φορολογίας, την ηλεκτρονική υποβολή δηλώσεων και την ανάπτυξη εργαλείων συμμόρφωσης.

Κατά το Υπουργείο, τα καλύτερα αποτελέσματα προκύπτουν όταν οι ηλεκτρονικές πληρωμές συνδυάζονται με λελογισμένο φορολογικό πλαίσιο και ευρεία φορολογική βάση, σύγχρονα πληροφοριακά συστήματα, αποτελεσματικούς ελέγχους, ανταλλαγή πληροφοριών και απλούστερες διαδικασίες συμμόρφωσης. Στην κατεύθυνση αυτή τοποθετεί και την πρόσφατη φορολογική μεταρρύθμιση.

Μετρητά και Ψηφιακό Ευρώ δεν είναι αντίπαλοι

Η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου περιγράφει το Ψηφιακό Ευρώ ως απάντηση στο ερώτημα πώς θα διατηρηθούν το δημόσιο χρήμα, η εμπιστοσύνη και η ευρωπαϊκή αυτονομία στις πληρωμές σε έναν ολοένα πιο ψηφιακό κόσμο.

Όπως ανέφερε στο Economy Today ο Στέλιος Γιωργάκης, Γενικός Διευθυντής της Γενικής Διεύθυνσης Πληρωμών, η βασική διαφορά από τις σημερινές ηλεκτρονικές πληρωμές είναι ότι το Ψηφιακό Ευρώ θα αποτελεί χρήμα Κεντρικής Τράπεζας και όχι απαίτηση έναντι μιας εμπορικής τράπεζας ή ιδιωτικού παρόχου.

Θα σχεδιαστεί ως πανευρωπαϊκό μέσο πληρωμής, διαθέσιμο ανεξαρτήτως χώρας, τράπεζας ή εμπορικής πλατφόρμας, για συναλλαγές σε καταστήματα, στο διαδίκτυο και μεταξύ ιδιωτών. Η ΚΤΚ τονίζει ότι δεν πρόκειται για κρυπτονόμισμα και ότι δεν προορίζεται να αντικαταστήσει τις κάρτες, τις τραπεζικές εφαρμογές ή τα μετρητά.

Στη διαπραγματευτική θέση του Συμβουλίου της Ε.Ε. προβλέπεται ότι βασικές υπηρεσίες, όπως το άνοιγμα και κλείσιμο λογαριασμού και οι πληρωμές, θα παρέχονται στους καταναλωτές χωρίς χρέωση. Παράλληλα, προβλέπονται όρια στο ποσό ψηφιακών ευρώ που θα μπορεί να διατηρεί κάποιος, ώστε να περιοριστούν οι επιπτώσεις στις τραπεζικές καταθέσεις και στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Τα στοιχεία αυτά εντάσσονται στο υπό διαμόρφωση νομοθετικό πλαίσιο.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη δυνατότητα offline πληρωμών. Ο σχεδιασμός προβλέπει ότι ορισμένες συναλλαγές θα μπορούν να ολοκληρώνονται χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο, προσθέτοντας ένα επίπεδο ανθεκτικότητας σε περιπτώσεις προσωρινών διακοπών σύνδεσης. Για τις συγκεκριμένες συναλλαγές εξετάζονται, επίσης, λύσεις που θα προσεγγίζουν περισσότερο τα χαρακτηριστικά ιδιωτικότητας των μετρητών.

Το έργο παραμένει υπό προετοιμασία και προϋποθέτει την ολοκλήρωση του ευρωπαϊκού νομοθετικού πλαισίου. Σύμφωνα με την ΚΤΚ, στόχος είναι το Ευρωσύστημα να είναι έτοιμο για πιθανή εισαγωγή του Ψηφιακού Ευρώ προς το τέλος της δεκαετίας. Προηγουμένως, η ΕΚΤ σχεδιάζει δωδεκάμηνη πιλοτική δοκιμή από το δεύτερο εξάμηνο του 2027, στην οποία θα συμμετέχει και η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου, μαζί με επιλεγμένους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών και εμπόρους.

Η ΚΤΚ υπογραμμίζει, πάντως, ότι σε μια γενικευμένη διαταραχή τα φυσικά μετρητά θα εξακολουθούσαν να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ψηφιακό Ευρώ: Περισσότερο ζήτημα ευρωπαϊκής αυτονομίας παρά τεχνολογίας