Η Τζόζη Χριστοδούλου εξηγεί γιατί οι διεθνείς δείκτες αποτελούν εργαλείο βελτίωσης και όχι αγώνα κατάταξης και πώς η Κύπρος επιχειρεί μεθοδικά τη σύγκλιση με την Ευρώπη στα θέματα ισότητας ανάμεσα στα δύο φύλα.

Συνέντευξη στον Ξένιο Μεσαρίτη

«Η ισότητα δεν είναι ανταγωνισμός μεταξύ χωρών». Με αυτή τη φράση η Επίτροπος Ισότητας των Φύλων Τζόζη Χριστοδούλου θέτει το πλαίσιο της συζήτησης για τη θέση της Κύπρου στους διεθνείς δείκτες. «Προσπαθούμε με μεθοδικότητα και εντατική δουλειά να υλοποιήσουμε τη στρατηγική μας», τονίζει, επισημαίνοντας ότι οι αξιολογήσεις αποτελούν εργαλείο βελτίωσης και όχι αγώνα κατάταξης.

Την ίδια στιγμή αναγνωρίζει ότι «η αλλαγή κουλτούρας είναι το κλειδί» και ότι η πρόκληση της επόμενης δεκαετίας «δεν είναι απλώς να βελτιώσουμε δείκτες, αλλά να επιτύχουμε πραγματική σύγκλιση». Σε μια περίοδο όπου η Κύπρος καταγράφει πρόοδο αλλά παραμένει χαμηλά στην εξουσία και στη λήψη αποφάσεων, η ίδια μιλά για στρατηγική, ολιστική προσέγγιση και μετασχηματισμό που απαιτεί χρόνο και πολιτική συνέπεια.

Αναγνωρίζει, επίσης, τις πραγματικότητες της Κύπρου «χωρίς να αποτελούν δικαιολογίες για τη χαμηλή κατάταξη», αφού πρόκειται για ένα νεαρό ακόμα κράτος με ιδιαίτερες ιστορικές αναφορές και σαφώς σε μια ιδιόμορφη γεωγραφική θέση, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα ότι η ένταξή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν «ένα καθοριστικό βήμα για την πρόοδο».

Η «μέση παγκοσμίως – χαμηλή στη Δύση» αντίφαση

Οι διεθνείς δείκτες δείχνουν ότι η Κύπρος βρίσκεται περίπου στη μέση της παγκόσμιας κατάταξης, αλλά στις τελευταίες θέσεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή συγκριτικά με τις «δυτικές χώρες». Πώς εξηγείτε ότι σε ένα περιβάλλον θεσμικά αναπτυγμένων χωρών η Κύπρος υστερεί; Πρόκειται για δομικό ζήτημα πολιτικών, κοινωνικής κουλτούρας ή ταχύτητας εφαρμογής;

Αναφορικά με τους διεθνείς δείκτες και τη θέση της Κύπρου, αρχικά να σημειώσω ότι ο κάθε Οργανισμός που διενεργεί αξιολόγηση ακολουθεί τη δική του μεθοδολογία και ορίζει τα δικά του κριτήρια. Γι’ αυτό βλέπουμε τόσο θετικά όσο και λιγότερο θετικά αποτελέσματα. Το σημαντικό είναι πως όλες οι αξιολογήσεις λαμβάνονται υπόψη και αξιοποιούνται εποικοδομητικά από την Κυβέρνηση, κατά τον σχεδιασμό, την υλοποίηση και αναθεώρηση πολιτικών και δράσεων. Δεν τις βλέπουμε, δηλαδή, ως ανταγωνισμό μεταξύ χωρών αλλά ως κίνητρο βελτίωσης. 

Για να επιτευχθεί ουσιαστική ισότητα των φύλων θα πρέπει να εκπληρωθούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις σε διάφορα επίπεδα. Δεν είναι, δηλαδή, ένα μονοδιάστατο ζήτημα αλλά εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, οι οποίοι συνδυαστικά συμβάλλουν προς τον στόχο της ισότητας. Την ίδια στιγμή και χωρίς να αποτελεί οποιαδήποτε δικαιολογία για τη χαμηλή κατάταξη της χώρας μας, έχουμε πλήρη αντίληψη της ιστορίας μας: πατριαρχικό κράτος που απέκτησε την ανεξαρτησία του πριν 66 χρόνια, όπου οι γυναίκες έμεναν κλεισμένες στο σπίτι και οι άνδρες στα κοινά, που υπέστη τις καταστροφικές συνέπειες της τουρκικής εισβολής του 1974 και της συνεχιζόμενης κατοχής, σε μια γεωπολιτικά σημαντική θέση. Χρονιά σταθμός αποτελεί η ένταξή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004, που βοήθησε στην επιτάχυνση της προόδου στην εφαρμογή των αρχών της ισότητας των φύλων. Με καθαρά δυτικό προσανατολισμό, στόχος μας είναι να κτίσουμε πάνω σε ό,τι έχει επιτευχθεί και να συνεχίσουμε την προσπάθειά μας για ουσιαστική ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών. Όλα τα πιο πάνω συνδέονται με την κουλτούρα που αναφέρατε.      

Η αλλαγή κουλτούρας είναι αναμφίβολα το κλειδί στην όλη προσπάθεια. Τα έμφυλα στερεότυπα αποτελούν τον πυρήνα της ανισότητας, καθώς διαμορφώνουν από πολύ νωρίς τις αντιλήψεις μας για το τι «ταιριάζει» σε γυναίκες και άνδρες, ποια επαγγέλματα είναι «ανδρικά» ή «γυναικεία». Αυτές οι κοινωνικά κατασκευασμένες προσδοκίες επηρεάζουν τις εκπαιδευτικές επιλογές, τις προσλήψεις, τις προαγωγές, τις αμοιβές και τη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων. Όταν, για παράδειγμα, η φροντίδα θεωρείται πρωτίστως γυναικεία ευθύνη, οι γυναίκες έχουν λιγότερες ευκαιρίες επαγγελματικής ανέλιξης και χαμηλότερα εισοδήματα με αποτέλεσμα χαμηλότερες συντάξεις. Όταν η ηγεσία ταυτίζεται με στερεοτυπικά χαρακτηριστικά και πρότυπα, οι γυναίκες αποκλείονται από τα κέντρα εξουσίας. Έτσι, οι αντιλήψεις μετατρέπονται σε δομικές ανισότητες και διακρίσεις που αναπαράγονται από γενιά σε γενιά. Γι’ αυτό η αντιμετώπιση των έμφυλων στερεοτύπων - μέσα από την παιδεία, την ενημέρωση, πολιτικές συμφιλίωσης εργασίας και οικογένειας και ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου σε όλες τις δημόσιες πολιτικές - αποτελεί το κλειδί για ουσιαστική και βιώσιμη ισότητα και προς αυτή την κατεύθυνση εργαζόμαστε: μέσα από ολιστική προσέγγιση. Με στοχευμένες πολιτικές και πρακτικές δράσεις, οι οποίες υλοποιούνται σε πλαίσιο χρονοδιαγράμματος, παρακολουθείται και αξιολογείται η εφαρμογή τους και βεβαίως, να τυγχάνουν βελτίωσης εκεί και όπου χρειάζεται. 

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο υλοποιούμε την εθνική στρατηγική για την ισότητα των φύλων, η οποία αποτελεί ισχυρό εργαλείο για την εφαρμογή της αρχής της ισότητας γυναικών και ανδρών αξιοποιώντας το εργαλείο ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου σε κρατικές πολιτικές αλλά και πέραν του Δημόσιου τομέα. Όσον αφορά τις δημόσιες πολιτικές, κάθε τομέας Πολιτικής δεν εξετάζεται αποσπασματικά και ξεχωριστά αλλά σε συνδυασμό με όλους τους τομείς Πολιτικής που άμεσα ή έμμεσα σχετίζονται. Συμπληρωματικά, υλοποιούμε και δράσεις εκτός στρατηγικής, ενώ εμπλουτίζεται και το νομοθετικό μας πλαίσιο με ευρωπαϊκές οδηγίες και νόμους που συμβάλλουν στην επίτευξη του στόχου της ισότητας.

Είμαστε ικανοποιημένοι από την πορεία υλοποίησης της στρατηγικής μας, την οποία συνεχίζουμε με εντατικούς ρυθμούς, σε συντονισμό με όλα τα Υπουργεία, Υφυπουργεία, Φορείς του Ιδιωτικού τομέα και την κοινωνία των πολιτών, ενώ την ίδια στιγμή αναγνωρίζουμε πως τα αποτελέσματα θα φανούν σε βάθος χρόνου.  

Η δεκαετία 2015–2025: πρόοδος αλλά όχι σύγκλιση

Από το 2015 μέχρι σήμερα οι δείκτες καταγράφουν βελτίωση, αλλά όχι ουσιαστική σύγκλιση με τις χώρες με τις οποίες θα θέλαμε να συγκρινόμαστε θεσμικά. Αν σας ζητούσαμε να συνοψίσετε τη δεκαετία σε τρία σημεία, ποια θα ήταν; Και ποιο πεδίο θεωρείτε ότι έμεινε πίσω;

Να επαναλάβω ότι δεν πρόκειται για ανταγωνισμό μεταξύ χωρών. Προσπαθούμε με μεθοδικότητα και εντατική δουλειά να υλοποιήσουμε τη στρατηγική μας, ενώ συνεργαζόμαστε σε επιμέρους τομείς με κράτη από τα οποία μπορούμε να αντλήσουμε τεχνογνωσία και καλές πρακτικές.

Η δεκαετία 2015–2025 μπορεί να χαρακτηριστεί ως περίοδος σταθερής προόδου, θεσμικής ωρίμανσης και αυξημένης ορατότητας του θέματος της ισότητας, ανεξαρτήτως της θέσης της χώρας μας με βάση διεθνείς δείκτες. Θα ήθελα όμως να επαναλάβω ότι η ένταξή μας στην ευρωπαϊκή οικογένεια ήταν καθοριστική στην επιτάχυνση της προόδου. 

Αν έπρεπε να τη συνοψίσω σε τρία σημεία, θα έλεγα ότι το πρώτο στοιχείο είναι η θεσμική ενίσχυση και ο στρατηγικός σχεδιασμός. Η ισότητα των φύλων άρχισε επίσης να επιταχύνεται με τη δημιουργία του Εθνικού Μηχανισμού για τα Δικαιώματα της Γυναίκας το 1980 και πιο πρόσφατα απέκτησε πιο συγκροτημένο θεσμικό πλαίσιο, με τη δημιουργία του Θεσμού Επίτροπου Ισότητας των Φύλων (2014) και την αναβάθμιση του ρόλου της Επιτρόπου, το 2024, τον ορισμό λειτουργών ισότητας σε όλα τα Υπουργεία και Υφυπουργεία, την οριζόντια υλοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής για την Ισότητα των Φύλων και την ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ όλων - Υπουργείων, Υφυπουργείων, Φορέων και της κοινωνίας των πολιτών. Για πρώτη φορά στην ιστορία της χώρας μας υλοποιούνται πολιτικές και δράσεις από όλα τα Υπουργεία και Υφυπουργεία. Αυτή η Κυβέρνηση αναγνωρίζει πως σε όλους τους τομείς ανεξαιρέτως, οι δημόσιες πολιτικές έχουν διαφορετικό αντίκτυπο στις γυναίκες και στους άνδρες. Γι’ αυτό προωθείται συστηματικά το εργαλείο της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου (gender mainstreaming), η αρχή της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών στις δημόσιες πολιτικές, η οποία συνιστά μετατόπιση από αποσπασματικές δράσεις σε οριζόντια προσέγγιση.  
Το δεύτερο στοιχείο είναι η μετρήσιμη βελτίωση σε επιμέρους δείκτες.

Καταγράφηκε πρόοδος στην απασχόληση των γυναικών, στην πρόσβαση στην εκπαίδευση, καθώς και στην αναγνώριση και αντιμετώπιση της έμφυλης βίας ως δημόσιας πολιτικής προτεραιότητας. Οι αλλαγές που αφορούν στη γονική άδεια και σε πολιτικές συμφιλίωσης οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής επίσης αποτελούν σημαντικά βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση.

Το τρίτο σημαντικό στοιχείο αφορά την αυξημένη κοινωνική ευαισθητοποίηση. Η δημόσια συζήτηση και οι εκστρατείες ενημέρωσης για τα έμφυλα στερεότυπα, τη σεξουαλική παρενόχληση, το μισθολογικό χάσμα και τη συμμετοχή των γυναικών στη λήψη αποφάσεων είναι σήμερα πιο ώριμη και πιο συχνή, παρόλο που η αλλαγή κουλτούρας εξελίσσεται με βραδύτερο ρυθμό από ό,τι η θεσμική μεταρρύθμιση.

Το πεδίο στο οποίο σαφώς δεν βλέπουμε βελτίωση είναι η ισόρροπη εκπροσώπηση σε θέσεις εξουσίας και λήψης αποφάσεων, τόσο στην πολιτική όσο και στην ανώτερη διοίκηση και στις επιχειρήσεις. Παρότι οι γυναίκες αποτελούν το 37% του Υπουργικού Συμβουλίου, το πιο υψηλό ποσοστό που έχουμε πετύχει στη χώρα μας, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, το 42% των επιχειρήσεων αποτελείται από τουλάχιστον 40% γυναίκες σε ανώτερες διοικητικές θέσεις και το 22% έχει γυναίκες ως πλειοψηφία στην ιδιοκτησία επιχειρήσεων, ποσοστά που είναι σημαντικά υψηλότερα από τους μέσους όρους της Ε.Ε., την ίδια στιγμή, στη Βουλή των Αντιπροσώπων το ποσοστό των γυναικών είναι 14%, στην Τοπική Αυτοδιοίκηση 21%, καμία γυναίκα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στα διοικητικά συμβούλια εισηγμένων εταιρειών 11%. Οι αριθμοί μάς δείχνουν ξεκάθαρα μια ανισορροπία την οποία πρέπει να βελτιώσουμε. Σε θέσεις εξουσίας τα έμφυλα στερεότυπα λειτουργούν πιο έντονα, αναπαράγοντας το φαινόμενο της «γυάλινης οροφής». Η πρόκληση της επόμενης δεκαετίας δεν είναι απλώς να βελτιώσουμε δείκτες, αλλά να επιτύχουμε πραγματική σύγκλιση μέσα από συστηματική ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου σε όλες τις πολιτικές και σε όλα τα πεδία. Μέσα από μεταφορά σχετικών ευρωπαϊκών οδηγιών στο νομικό μας σύστημα (π.χ για ισόρροπη συμμετοχή στα διοικητικά συμβούλια εισηγμένων εταιρειών και για διαφάνεια μισθών), ενημέρωση και ενίσχυση των πολιτικών που αφορούν στη συμφιλίωση προσωπικής, οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής των γυναικών, συμπεριλαμβανομένης της σταδιακής λειτουργίας ολοήμερων σχολείων σε όλη τη χώρα, ευελπιστώ ότι θα σημειώσουμε πρόοδο στον τομέα της Εξουσίας. 

Ηγεσία και «κορυφή της πυραμίδας»

Τα στοιχεία δείχνουν ότι το μορφωτικό χάσμα έχει σχεδόν κλείσει, όμως η παρουσία γυναικών σε πολιτική ηγεσία και ανώτερες διοικητικές θέσεις παραμένει χαμηλή. Ποιο είναι το βασικό «σημείο συμφόρησης»; Χρόνος φροντίδας, εταιρική κουλτούρα ή έλλειψη θετικών μέτρων;

Είναι ένας συνδυασμός παραγόντων. Από πλευράς της, η Κυβέρνηση εφαρμόζει σειρά μέτρων που διευκολύνουν τις γυναίκες να εμπλακούν στην αγορά εργασίας πιο ενεργά και να έχουν τον χρόνο να επενδύσουν στην επαγγελματική τους ανέλιξη χωρίς να επηρεάζεται δυσμενώς η προσωπική και οικογενειακή τους ζωή. Αναφέρομαι σε μέτρα όπως, για παράδειγμα, η αύξηση της άδειας μητρότητας σε 22 βδομάδες και της διεύρυνσης του ορίου ηλικίας του παιδιού από τα 8 στα 15 για γονική άδεια και επέκταση δικαιούχων, η επέκταση της προσχολικής εκπαίδευσης από την ηλικία των τεσσάρων, η σταδιακή εφαρμογή του ολοήμερου σχολείου και η αύξηση των δομών φροντίδας παιδιών μέσα από το Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. 

Η ισότητα των φύλων δεν επιτυγχάνεται βεβαίως μόνο με κρατικές παρεμβάσεις αλλά απαιτεί αλλαγή νοοτροπίας και στον πυρήνα της οικονομικής δραστηριότητας, δηλαδή στην εταιρική και οργανωσιακή κουλτούρα. Σε πολλούς Δημόσιους και Ιδιωτικούς Οργανισμούς η ηγεσία εξακολουθεί να ταυτίζεται με παραδοσιακά, ανδρικά πρότυπα: διαθεσιμότητα χωρίς χρονικά όρια, αδιάλειπτη επαγγελματική πορεία, δίκτυα επιρροής που λειτουργούν άτυπα και συχνά αποκλειστικά. Προς την κατεύθυνση αλλαγής αυτών των αντιλήψεων, συνεργαζόμαστε μέσω μνημονίων ή πλάνων δράσης, με φορείς όπως το ΚΕΒΕ, η ΟΕΒ και το ΕΤΕΚ. Με εισηγήσεις και πρακτικές που καλύπτουν μεταξύ άλλων διαδικασίες πρόσληψης, ανέλιξης, απολαβών, η προσπάθεια είναι η ισότιμη εταιρική διακυβέρνηση και ένα έμφυλο εργασιακό περιβάλλον. 

Αναφορικά με την ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στην πολιτική, εκτός από τα πιο πάνω μέτρα τα οποία, εννοείται, αφορούν όλο το φάσμα δραστηριότητας πέραν της συμμετοχής στην πολιτική. Θα ήθελα να υπογραμμίσω πως τέτοιες πολιτικές και πρωτοβουλίες που αφορούν στη συμφιλίωση προσωπικής, οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής που ανέφερα πιο πάνω δεν αφορούν μόνο δημόσιες πολιτικές αλλά και ιδιωτικές. Για παράδειγμα σε σχέση με την ενίσχυση της ισόρροπης συμμετοχής γυναικών και ανδρών στη Βουλή των Αντιπροσώπων, το Γραφείο μας μαζί με τις Γυναικείες Οργανώσεις του Εθνικού Μηχανισμού για τα Δικαιώματα της Γυναίκας, εν όψει των βουλευτικών εκλογών του Μαΐου και στο πλαίσιο συναντήσεων με τις ηγεσίες των κοινοβουλευτικών κομμάτων, υποβάλαμε συγκεκριμένες εισηγήσεις. Αυτές περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, την εφαρμογή δεσμευτικών ποσοστώσεων τόσο στα ψηφοδέλτια των κομμάτων όσο και στις εσωτερικές τους διαδικασίες. Επίσης, συζητήθηκαν πρακτικά μέτρα όπως η δημιουργία βρεφονηπιακών σταθμών εντός ή πλησίον του Κοινοβουλίου, αλλά και στους χώρους πλησίον των πολιτικών γραφείων των κομμάτων, ώστε να διευκολύνεται η ισότιμη συμμετοχή γονέων που θα επιθυμούσαν να συμμετέχουν στην πολιτική. Συζητήθηκαν επίσης και δράσεις όπως η ίδρυση ακαδημίας πολιτικής για νέους και νέες.  

Ολιστική προσέγγιση - πρακτικά τι σημαίνει; 

Αναφέρεστε σε ολιστική προσέγγιση. Πρακτικά, πείτε μας παραδείγματα παρεμβάσεων — θεσμικές ή δημοσιονομικές – που θεωρείτε ότι μπορούν να βελτιώσουν τόσο τους δείκτες όσο και την πραγματική καθημερινότητα των γυναικών;

Ολιστική προσέγγιση σημαίνει να διασφαλίζουμε ότι οι πολιτικές και οι δράσεις μας σε όλους τους τομείς αλληλοσυμπληρώνονται με στόχο τη μέγιστη συνδυαστική συμβολή τους στην επίτευξη ουσιαστικής ισότητας γυναικών-ανδρών. Οι έξι άξονες αυτής μας της προσέγγισης είναι:

• Αποδόμηση στερεοτύπων και προώθηση προτύπων
• Παροχή κινήτρων
• Εφαρμογή πολιτικών ισότητας των φύλων 
• Ενίσχυση συνεργασιών
• Δημιουργία έμφυλου περιβάλλοντος σε όλους τους τομείς δραστηριότητας

Οι δείκτες σίγουρα μας δίνουν μια ένδειξη για το πού βρισκόμαστε και μια κατεύθυνση ως προς τους τομείς στους οποίους θα πρέπει να εντατικοποιήσουμε την προσπάθεια, αλλά δεν είναι η ουσία. 

Η ουσία βρίσκεται στα μέτρα και τις δράσεις που προανέφερα και που στοχεύουν ακριβώς στη δημιουργία ίσων ευκαιριών πρόσβασης και ανέλιξης στην εργασία, στην εξισορρόπηση προσωπικής, οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής, στην ισότιμη συμμετοχή σε όλους τους τομείς Δραστηριότητας χωρίς διακρίσεις και αποκλεισμούς. Αυτά τα μέτρα συμβάλλουν πρακτικά στη βελτίωση της καθημερινότητας των γυναικών αλλά και των δεικτών επίδοσης της χώρας μας. Ένα άλλο παράδειγμα πολιτικής που θα βελτιώσει πρακτικά τη θέση των γυναικών και ταυτόχρονα θα συμβάλει στη βελτίωση της αξιολόγησης της χώρας μας στους τομείς «Εξουσία» και «Χρήμα» είναι η επικείμενη ενσωμάτωση στο εθνικό μας δίκαιο των Ευρωπαϊκών Οδηγιών για διαφάνεια αμοιβών και για ισόρροπη συμμετοχή γυναικών και ανδρών σε διευθυντικές θέσεις και στα διοικητικά συμβούλια των εταιρειών που είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο. Η διαδικασία έχει αρχίσει και θέτει ως στόχο το υποεκπροσωπούμενο φύλο να αποτελεί το 40% των μη εκτελεστικών διευθυντών/τριών και το 33% του συνόλου των διευθυντών/τριών.

Στρεβλώσεις και μεθοδολογία

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η μεθοδολογία των διεθνών δεικτών ενδέχεται να μην αποτυπώνει πλήρως την πραγματικότητα της Κύπρου; Μπορείτε να μας δώσετε συγκεκριμένα παραδείγματα όπου μια αριθμητική επίδοση δεν αντανακλά το θεσμικό πλαίσιο ή την πρόοδο που έχει συντελεστεί;

Όπως ανέφερα και προηγουμένως, κάθε Οργανισμός που αξιολoγεί ακολουθεί τη δική του μεθοδολογία, στη βάση δικών του κριτηρίων. Γι’ αυτό έχουμε διαφορετικές κατατάξεις και επιδόσεις. Για παράδειγμα, από το 2025, το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Ισότητας των Φύλων (EIGE) έχει αναθεωρήσει τη μεθοδολογία του και παρόλο που αναγνωρίζει την πρόοδο, λαμβάνει υπόψη, για σκοπούς αξιολόγησης των Κρατών Μελών της Ε.Ε., τις διαφορές, δηλαδή το χάσμα μεταξύ γυναικών και ανδρών και όχι τις συγκεκριμένες επιδόσεις στους τομείς που εξετάζει. Στον τομέα της Εκπαίδευσης, για παράδειγμα, το ψηλό ποσοστό των γυναικών αποφοίτων πανεπιστημίων σε σύγκριση με πιο χαμηλό ποσοστό ανδρών δημιουργεί σημαντικό χάσμα, με αποτέλεσμα να κατατάσσσεται χαμηλά η Κύπρος στον τομέα αυτό. Παρόμοια εικόνα καταγράφεται και στην εργασία, όπου η υψηλή συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας υποβαθμίζεται από το σημαντικό χάσμα μεταξύ γυναικοκρατούμενων και ανδροκρατούμενων επαγγελμάτων ενώ, σύμφωνα και με τη Στατιστική Υπηρεσία η ανεργία των γυναικών έχει μειωθεί σημαντικά, σε ποσοστό 4,6%. 

Οι «μικρές νίκες»

Ποιες παρεμβάσεις της τελευταίας πενταετίας θεωρείτε ότι είχαν απτό αντίκτυπο και μπορούμε να τις χαρακτηρίσουμε ως «μικρές νίκες»; Για παράδειγμα, η ρύθμιση για τις μαίες ή η αύξηση της άδειας μητρότητας. Πώς μετριέται η επίδρασή τους στο συνολικό χάσμα;

Όπως ανέφερα, κάθε δράση, κάθε μέτρο που εφαρμόζουμε συμβάλλει συνδυαστικά με άλλες πολιτικές στην ισότιμη συμμετοχή των γυναικών σε κάθε τομέα Δραστηριότητας. Δεν θα τις ονόμαζα μικρές νίκες. Μέσα σε τρία χρόνια, η Κυβέρνηση έχει εφαρμόσει σημαντικές πολιτικές και δράσεις προς την ουσιαστική ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών. Είναι πολιτικές και δράσεις που για χρόνια οι Γυναικείες Οργανώσεις διεκδικούσαν. Το πρόγραμμα δωρεάν παροχής υπηρεσιών μαίας με 6 επισκέψεις στο σπίτι μέσω του ΓεΣΥ και η αύξηση της άδειας μητρότητας που αναφέρατε, αποτελούν μέτρα που δημιουργούν τις προϋποθέσεις για ομαλή συμφιλίωση της μητρότητας και της εργασίας. Σε αυτό συμβάλλει επίσης η επέκταση της προσχολικής εκπαίδευσης από την ηλικία των 4 και η σταδιακή εφαρμογή του ολοήμερου σχολείου. Αυτά και άλλα μέτρα, «ελευθερώνουν» χρόνο τον οποίο έχουν στη διάθεσή τους οι γυναίκες με παιδιά για να δραστηριοποιηθούν στην εργασία, με αποτέλεσμα να μειώνεται το χάσμα που υπάρχει μεταξύ γυναικών και ανδρών στον τομέα αυτό. Την ίδια στιγμή μια από τις πιο σημαντικές πολιτικές, της οποίας ο σχεδιασμός ολοκληρώνεται φέτος αφορά τον έμφυλο κρατικό προϋπολογισμό, ο οποίος αποβλέπει στην ισότιμη κατανομή των δημοσίων πόρων και των ωφελημάτων της οικονομικής ανάπτυξης, στη μείωση της φτώχειας και των ανισοτήτων στη βάση του φύλου και στην ισότιμη συμμετοχή ανδρών και γυναικών στην οικονομία και στα κοινά. Διασφαλίζεται έτσι ότι οι οικονομικές μας αποφάσεις μεταφράζονται σε συγκεκριμένες πολιτικές που αντικατοπτρίζουν την πραγματικότητα που βιώνουν τόσο οι γυναίκες όσο και οι άνδρες. Παράλληλα για την ολοκληρωμένη εφαρμογή του, ήδη υπάρχει στενή συνεργασία με τη Στατιστική Υπηρεσία για συλλογή και επέκταση της συλλογής στατιστικών στοιχείων ανά φύλο. Αυτή η δράση υποβοηθά στην κατανόηση της ευρύτερης εικόνας της κοινωνίας μας, ώστε να μπορούμε να σχεδιάσουμε ακόμη πιο στοχευμένες πολιτικές.  

Μισθολογικό και συνταξιοδοτικό χάσμα

Το μισθολογικό χάσμα επηρεάζει άμεσα και το συνταξιοδοτικό χάσμα. Με τη φορολογική μεταρρύθμιση και την επικείμενη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση, ποια συγκεκριμένα εργαλεία αναμένεται να περιορίσουν αυτή τη διαχρονική ανισότητα;

Η φορολογική μεταρρύθμιση είναι επίσης μια νίκη σε ό,τι αφορά την ισότητα των φύλων. Οι φορολογικές ελαφρύνσεις που περιλαμβάνει, για παράδειγμα και για τους δύο γονείς στην περίπτωση οικογενειών, με βάση τον αριθμό εξαρτώμενων παιδιών και φοιτητών και η παραχώρηση σε μονογονεϊκές οικογένειες της ίδιας ελάφρυνσης που ισχύει για οικογένειες με δύο γονείς, αποτελούν μέτρα που ενθαρρύνουν τις γυναίκες να συμμετέχουν πιο ενεργά και πιο δυναμικά στην αγορά εργασίας, ενισχύουν την οικονομική ανεξαρτησία τους και ταυτόχρονα συμβάλλουν στη βελτίωση της οικονομικής κατάστασης και του βιοτικού επιπέδου τόσο των ιδίων όσο και των οικογενειών τους. Με την ίδια φιλοσοφία, επιδιώκεται και η μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος, με στόχο, όπως εξήγγειλε πρόσφατα ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, καλύτερες και πιο αξιοπρεπείς συντάξεις, με τρόπο ουσιαστικό και βιώσιμο, έτσι ώστε να ενισχυθούν οι συνταξιούχοι και να περιοριστεί το χάσμα μεταξύ γυναικών και ανδρών.

Μπορεί να γίνει πρόβλεψη για τα επόμενα χρόνια;

Αν συνεχίσουμε με τον σημερινό ρυθμό προόδου, σε πόσα χρόνια εκτιμάτε ότι η Κύπρος μπορεί να προσεγγίσει τον μέσο όρο της Ε.Ε. στην ισότητα των φύλων;

Δεν μπορώ να προβλέψω κάτι τέτοιο. Στην Ε.Ε. η πρόβλεψη είναι 50 χρόνια. Στην Κύπρο προχωράμε με σταθερά, στρατηγικά, μεθοδικά, ουσιαστικά και συντονισμένα βήματα προς την ισότητα των φύλων σε όλους τους τομείς Πολιτικής. Κάθε τομέας Πολιτικής συμπεριλαμβανομένων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ισότητας των φύλων, ως αδιαπραγμάτευτες αρχές και αξίες, θα πρέπει να τον βλέπουμε σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Αυτή τη δεδομένη στιγμή μέσα από τον υπεύθυνο οικονομικό σχεδιασμό, τη δημοσιονομική πειθαρχία, που ακολουθείται από την Κυβέρνηση είναι ευκαιρία για ακόμη πιο στοχευμένες πολιτικές και δράσεις για ουσιαστική ισότητα. Η ισότητα των φύλων είναι μέρος της λύσης για μια πιο δίκαιη και βιώσιμη κοινωνία. Η πρόοδος είναι υπαρκτή. Να καλέσω όλους τους φορείς, δημόσιους και ιδιωτικούς, την κοινωνία των πολιτών και τα μέσα ενημέρωσης να συνεχίσουμε μαζί την προσπάθεια προς επίτευξη ουσιαστικής ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Το δικαίωμα της γυναίκας να είναι ορατή