Το καλοκαίρι του 1992 οι αγορές απέδειξαν ότι μπορούσαν να γονατίσουν ακόμη και ισχυρές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις

Στη δημόσια συζήτηση κυριαρχεί συχνά η αντίληψη ότι τα κράτη ελέγχουν τις οικονομίες τους. Η πραγματικότητα, όμως, στις διεθνείς αγορές είναι πολύ πιο σύνθετη.

Όταν οι επενδυτές πειστούν ότι μια οικονομική πολιτική δεν είναι βιώσιμη, διαθέτουν τη δύναμη να την αμφισβητήσουν μαζικά, μετακινώντας μέσα σε λίγες ώρες τεράστια ποσά κεφαλαίων.

Αυτό ακριβώς συνέβη το 1992. Και το πρώτο μεγάλο θύμα ήταν η Ιταλία.

Στις 4 Αυγούστου 1992, η κυβέρνηση του Τζουλιάνο Αμάτο ανακοίνωσε ένα επείγον πακέτο λιτότητας ύψους περίπου 30 τρισ. λιρετών, επιχειρώντας να καθησυχάσει τις αγορές και να προστατεύσει τη λιρέτα.

Το πακέτο περιλάμβανε περικοπές δαπανών, φορολογικά μέτρα και αλλαγές στον περίφημο μηχανισμό Scala Mobile, που συνέδεε αυτόματα τους μισθούς με τον πληθωρισμό.

Δεν ήταν μια ιδεολογική επιλογή. Ήταν μια προσπάθεια να σωθεί το νόμισμα.

Η παγίδα του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Μηχανισμού

Η κρίση είχε τις ρίζες της στον Ευρωπαϊκό Νομισματικό Μηχανισμό (ERM), τον πρόδρομο του ευρώ.

Οι συμμετέχουσες χώρες είχαν δεσμευτεί να κρατούν τα νομίσματά τους μέσα σε πολύ στενά όρια διακύμανσης απέναντι στο γερμανικό μάρκο. Το σύστημα λειτουργούσε όσο οι οικονομίες κινούνταν περίπου στον ίδιο ρυθμό.

Η επανένωση της Γερμανίας, όμως, άλλαξε τα πάντα.ωΗ Bundesbank, φοβούμενη έκρηξη του πληθωρισμού, αύξησε σημαντικά τα επιτόκια. Οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες αναγκάστηκαν ουσιαστικά να ακολουθήσουν, ακόμη κι αν οι οικονομίες τους βρίσκονταν ήδη σε ύφεση.

Για χώρες όπως η Ιταλία και η Βρετανία, το κόστος έγινε δυσβάστακτο.

Ο Τζορτζ Σόρος και το μεγάλο στοίχημα

Οι επενδυτές αντιλήφθηκαν γρήγορα ότι το σύστημα είχε μια θεμελιώδη αδυναμία. Εάν μια κεντρική τράπεζα αναγκαζόταν να υπερασπίζεται διαρκώς την ισοτιμία του νομίσματός της, θα εξαντλούσε αργά ή γρήγορα τα συναλλαγματικά της αποθέματα.

Το πιο γνωστό όνομα εκείνης της περιόδου ήταν ο Τζορτζ Σόρος, μέσω του Quantum Fund.

Η στρατηγική ήταν σχετικά απλή: δανεισμός μεγάλων ποσοτήτων λιρετών ή στερλινών,
άμεση πώλησή τους στην αγορά, αγορά γερμανικών μάρκων ή άλλων ισχυρότερων νομισμάτων, επαναγορά του αδύναμου νομίσματος αργότερα, όταν αυτό θα είχε υποτιμηθεί.

Πρόκειται για την κλασική στρατηγική του short selling, η οποία πολλαπλασιάζει την πίεση πάνω σε ένα ήδη ευάλωτο νόμισμα.

Οι κεντρικές τράπεζες έχαναν καθημερινά τη μάχη

Η Banca d’Italia αναγκάστηκε να δαπανά καθημερινά τεράστια ποσά από τα συναλλαγματικά της διαθέσιμα για να αγοράζει λιρέτες και να στηρίζει την ισοτιμία.

Παράλληλα, τα επιτόκια παρέμεναν σε πολύ υψηλά επίπεδα, επιβαρύνοντας επιχειρήσεις, νοικοκυριά και δημόσια οικονομικά.

Το διάταγμα της 4ης Αυγούστου αποτέλεσε μια ύστατη προσπάθεια να πειστούν οι επενδυτές ότι η Ιταλία ήταν αποφασισμένη να προχωρήσει σε βαθιές μεταρρυθμίσεις.

Οι αγορές, όμως, είχαν ήδη αποφασίσει.

Η «Μαύρη Τετάρτη» που άλλαξε την Ευρώπη

Η κορύφωση ήρθε στις 16 Σεπτεμβρίου 1992. Η ημέρα έμεινε στην ιστορία ως ευρωπαϊκή «Μαύρη Τετάρτη».

Παρά τις μαζικές παρεμβάσεις και τις αλλεπάλληλες αυξήσεις επιτοκίων, η Τράπεζα της Αγγλίας δεν κατάφερε να στηρίξει τη στερλίνα. Η Βρετανία αναγκάστηκε να αποχωρήσει από τον ERM, ενώ πολύ γρήγορα ακολούθησε και η Ιταλία.

Και τα δύο νομίσματα υποτιμήθηκαν δραματικά.

Ο Τζορτζ Σόρος απέκτησε τότε το προσωνύμιο «ο άνθρωπος που έσπασε την Τράπεζα της Αγγλίας», καθώς εκτιμάται ότι τα κέρδη του ξεπέρασαν το 1 δισ. δολάρια από τις θέσεις που είχε λάβει απέναντι στη στερλίνα.

Η κρίση που έφερε πιο κοντά το ευρώ

Το σημαντικότερο αποτέλεσμα εκείνης της κρίσης δεν ήταν οι ζημιές των κεντρικών τραπεζών ούτε τα κέρδη των hedge funds.

Ήταν το πολιτικό συμπέρασμα που έβγαλαν οι Ευρωπαίοι ηγέτες. Το μοντέλο των εθνικών νομισμάτων με σταθερές ισοτιμίες θεωρήθηκε εξαιρετικά ευάλωτο απέναντι στις μαζικές κινήσεις κεφαλαίων.

Η απάντηση που επιλέχθηκε ήταν η επιτάχυνση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης και η δημιουργία ενός πραγματικά κοινού νομίσματος.

Το ευρώ δεν σχεδιάστηκε μόνο για να διευκολύνει το εμπόριο. Σχεδιάστηκε και ως ασπίδα απέναντι στις κερδοσκοπικές επιθέσεις που μπορούσαν να γονατίσουν ένα εθνικό νόμισμα μέσα σε λίγες ημέρες.

Το μάθημα που παραμένει επίκαιρο

Η κρίση του 1992 εξακολουθεί να διδάσκεται στις σχολές οικονομικών ως μία από τις πιο χαρακτηριστικές συγκρούσεις μεταξύ κυβερνήσεων και αγορών.

Έδειξε ότι ακόμη και ισχυρά κράτη δυσκολεύονται να υπερασπιστούν μια οικονομική πολιτική όταν αυτή συγκρούεται με τις προσδοκίες των επενδυτών – και πολύ περισσότερο με τις κερδοσκοπικές διαθέσεις των ισχυρότερων εξ αυτών.

Πηγή: naftemporiki.gr

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ξηρασία και φωτιές δοκιμάζουν την Ευρώπη – Οι υδάτινοι πόροι μειώνονται