Σχεδόν το 43% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου προέρχεται από χώρες που βρίσκονται στη δίνη γεωπολιτικών συγκρούσεων, ενώ οι απώλειες προσφοράς, τα πλήγματα στα διυλιστήρια και η μείωση των αποθεμάτων εντείνουν την ενεργειακή αβεβαιότητα

Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή συγκέντρωση γεωπολιτικού κινδύνου. Περισσότερα από τέσσερα στα δέκα βαρέλια που παράγονται καθημερινά προέρχονται πλέον από χώρες οι οποίες εμπλέκονται άμεσα σε πολεμικές συγκρούσεις ή βρίσκονται αντιμέτωπες με σοβαρή πολιτική και οικονομική αστάθεια.

Σύμφωνα με υπολογισμούς του Reuters, οι χώρες που επηρεάζονται από τον πόλεμο στο Ιράν, τη σύγκρουση Ρωσίας–Ουκρανίας, την αστάθεια στη Λιβύη και τους περιορισμούς στις πετρελαϊκές εξαγωγές της Βενεζουέλας παρήγαγαν συνολικά περίπου 45 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2025.

Πρόκειται για ποσότητα που αντιστοιχεί σε πάνω από το 43% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, αποτυπώνοντας το εύρος της έκθεσης της ενεργειακής αγοράς στις γεωπολιτικές αναταράξεις.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόσα βαρέλια έχουν ήδη χαθεί. Είναι ότι ένα εξαιρετικά μεγάλο τμήμα της παγκόσμιας παραγωγής βρίσκεται πλέον εκτεθειμένο στον κίνδυνο νέων διακοπών, την ώρα που οι εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς πιέζονται, τα αποθέματα υποχωρούν και σημαντική διυλιστική δυναμικότητα έχει τεθεί εκτός λειτουργίας.

Έξι μήνες που άλλαξαν την αγορά πετρελαίου

Οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν πριν από σχεδόν έξι μήνες αποτέλεσαν την αφετηρία μιας ανατροπής που εξελίχθηκε, σύμφωνα με το Reuters, στη μεγαλύτερη κρίση προσφοράς πετρελαίου που έχει καταγραφεί.

Έκτοτε, η διεθνής αγορά έχει αναγκαστεί να προσαρμοστεί σε μια νέα πραγματικότητα, με τη ροή του πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή να έχει περιοριστεί δραστικά και τις παραδοσιακές εμπορικές διαδρομές να ανατρέπονται.

Και η κρίση δεν περιορίζεται στον Περσικό Κόλπο.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει προκαλέσει απώλειες τόσο στη ρωσική παραγωγή όσο και στη διύλιση, ενώ οι επιπτώσεις έχουν επεκταθεί ακόμη και στο γειτονικό Καζακστάν. Την ίδια στιγμή, η χρόνια πολιτική αστάθεια στη Λιβύη εξακολουθεί να δημιουργεί κινδύνους για την παραγωγή της χώρας, ενώ οι αμερικανικοί περιορισμοί στις εξαγωγές της Βενεζουέλας έχουν προσθέσει ακόμη μία πηγή αβεβαιότητας από τις αρχές του έτους.

Οι απώλειες δεν εμφανίστηκαν όλες ταυτόχρονα ούτε έχουν την ίδια ένταση. Ωστόσο, η παράλληλη έκθεση τόσων σημαντικών παραγωγών σε γεωπολιτικούς κινδύνους έχει περιορίσει δραστικά το περιθώριο της αγοράς να απορροφήσει ένα νέο σοκ.

Έως 7 εκατ. βαρέλια την ημέρα λείπουν από τον Κόλπο

Η σοβαρότερη διαταραχή εξακολουθεί να εντοπίζεται στον Περσικό Κόλπο και στα Στενά του Ορμούζ, την κρίσιμη θαλάσσια δίοδο για τις εξαγωγές πετρελαίου της περιοχής.

Η Σαουδική Αραβία έχει επιχειρήσει να παρακάμψει μέρος του προβλήματος διοχετεύοντας ποσότητες προς την Ερυθρά Θάλασσα, ενώ και άλλοι παραγωγοί του Κόλπου αξιοποιούν εναλλακτικές υποδομές και διαδρομές προκειμένου να περιορίσουν την εξάρτησή τους από το Ορμούζ.

Οι δυνατότητες αυτές, όμως, δεν επαρκούν για να αντικαταστήσουν τις φυσιολογικές ροές.

Οι εκτιμήσεις αναλυτών τοποθετούν την τρέχουσα απώλεια προσφοράς από τον Κόλπο μεταξύ 5 και 7 εκατ. βαρελιών ημερησίως, ποσότητα αρκετά μεγάλη ώστε να διατηρεί την παγκόσμια αγορά υπό συνεχή πίεση.

Το πρόβλημα είναι ότι ούτε οι εναλλακτικές θαλάσσιες οδοί μπορούν πλέον να θεωρούνται απολύτως ασφαλείς.

Οι επιθέσεις που καταγράφηκαν τον Ιούλιο στην Ερυθρά Θάλασσα και κοντά στη Διώρυγα του Σουέζ ανέδειξαν την ευπάθεια και της δεύτερης μεγάλης αρτηρίας που συνδέει τις ενεργειακές εξαγωγές της Μέσης Ανατολής με την Ευρώπη και τις διεθνείς αγορές.

Μεγαλώνει η εξάρτηση από τις ΗΠΑ

Η ανατροπή των ενεργειακών ροών έχει αυξήσει ταυτόχρονα τη σημασία της αμερικανικής παραγωγής για την ισορροπία της αγοράς.

Με εκατομμύρια βαρέλια από τον Κόλπο να έχουν χαθεί και άλλους παραγωγούς να αντιμετωπίζουν προβλήματα, οι Ηνωμένες Πολιτείες αποκτούν ακόμη μεγαλύτερο ρόλο ως πηγή πρόσθετης προσφοράς.

Ακόμη και αυτή η λύση, όμως, έχει τα όριά της. Η αμερικανική παραγωγή έχει κατά περιόδους επηρεαστεί από ακραία καιρικά φαινόμενα, υπενθυμίζοντας ότι η μεγαλύτερη εξάρτηση από μία περιοχή δημιουργεί με τη σειρά της νέες ευπάθειες.

Σε μια αγορά με μικρότερα περιθώρια ασφαλείας, ακόμη και μια προσωρινή διακοπή παραγωγής μπορεί να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη σημασία από ό,τι σε συνθήκες άφθονης προσφοράς.

Το δεύτερο μέτωπο στα διυλιστήρια

Η κρίση δεν αφορά μόνο το πόσο αργό πετρέλαιο αντλείται. Εξίσου κρίσιμο είναι πόσο από αυτό μπορεί να μετατραπεί σε βενζίνη, ντίζελ, αεροπορικά καύσιμα και άλλα προϊόντα.

Οι συγκρούσεις στον Κόλπο και στην Ουκρανία έχουν θέσει εκτός λειτουργίας περίπου το 10% της παγκόσμιας διυλιστικής δυναμικότητας, δημιουργώντας ένα δεύτερο σημείο πίεσης στην ενεργειακή αλυσίδα.

Ιδιαίτερα έντονο είναι το πρόβλημα στη Ρωσία, όπου η Ουκρανία έχει κλιμακώσει τις επιθέσεις εναντίον πετρελαϊκών εγκαταστάσεων και διυλιστηρίων.

Τα ουκρανικά πλήγματα έχουν φτάσει σε εγκαταστάσεις ακόμη και στο Ομσκ, περίπου 2.700 χιλιόμετρα μακριά από τις περιοχές που βρίσκονται υπό ουκρανικό έλεγχο, διευρύνοντας σημαντικά τη γεωγραφική εμβέλεια των επιθέσεων.

Η πίεση στη ρωσική διύλιση έχει αρχίσει να γίνεται αισθητή και στο εσωτερικό της χώρας, όπου έχουν καταγραφεί ελλείψεις καυσίμων. Η Μόσχα έχει προχωρήσει σε περιορισμούς στις εξαγωγές βενζίνης και ντίζελ, αφαιρώντας επιπλέον ποσότητες από τη διεθνή αγορά.

Από το πετρέλαιο στον πληθωρισμό

Η ενεργειακή κρίση μεταφέρεται πλέον όλο και πιο έντονα στην πραγματική οικονομία.

Οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου και κυρίως των διυλισμένων προϊόντων αυξάνουν το κόστος μεταφορών και παραγωγής, επηρεάζοντας από τις εμπορευματικές μεταφορές μέχρι τη βιομηχανία και τις τιμές των καταναλωτικών αγαθών.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι τιμές του ντίζελ έχουν φτάσει σε επίπεδα-ρεκόρ, παρά το γεγονός ότι τα αμερικανικά διυλιστήρια λειτουργούν κοντά στα όρια της δυναμικότητάς τους.

Το ντίζελ έχει ιδιαίτερη σημασία για την οικονομία, καθώς χρησιμοποιείται εκτεταμένα στις οδικές εμπορευματικές μεταφορές, στη γεωργία και σε τμήματα της βιομηχανίας. Μια παρατεταμένη άνοδος της τιμής του μπορεί επομένως να διαχυθεί σε μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας.

Ανάλογες είναι οι επιπτώσεις για την Ευρώπη, η οποία παραμένει ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις διεθνείς τιμές των ενεργειακών προϊόντων.

Το αποτέλεσμα είναι ένας νέος πληθωριστικός κίνδυνος σε μια περίοδο κατά την οποία οι κεντρικές τράπεζες παρακολουθούν στενά την εξέλιξη των τιμών. Εάν η ενεργειακή ακρίβεια αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια, μπορεί να δυσκολέψει την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού και να συμβάλει στη διατήρηση υψηλότερου κόστους δανεισμού για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Μικραίνει το «μαξιλάρι» των αποθεμάτων

Μέχρι σήμερα, σημαντικό μέρος του σοκ στην προσφορά έχει αντιμετωπιστεί με τη χρήση των στρατηγικών αποθεμάτων.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας έχει προχωρήσει σε πρωτοφανείς αποδεσμεύσεις ποσοτήτων από τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης, επιχειρώντας να καλύψει μέρος των χαμένων βαρελιών και να περιορίσει τις αναταράξεις στις τιμές.

Αυτό το «μαξιλάρι», όμως, δεν είναι ανεξάντλητο.

Οι μεγάλες παρεμβάσεις έχουν πλέον σε σημαντικό βαθμό ολοκληρωθεί, ενώ παράλληλα τα παγκόσμια εμπορικά αποθέματα συνεχίζουν να μειώνονται. Όσο τα διαθέσιμα αποθέματα περιορίζονται, τόσο μικρότερη γίνεται η δυνατότητα της αγοράς να αντιμετωπίσει μια νέα ξαφνική διακοπή προσφοράς.

Και αυτό ακριβώς αποτελεί ίσως τον μεγαλύτερο κίνδυνο της σημερινής συγκυρίας.

Μια αγορά όπου κάθε νέο πλήγμα μετρά περισσότερο

Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με έναν συνδυασμό πιέσεων που δύσκολα συναντάται ταυτόχρονα: πόλεμο σε κρίσιμες πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές, επιθέσεις σε διυλιστήρια, προβλήματα σε βασικές θαλάσσιες οδούς και συρρίκνωση των διαθέσιμων αποθεμάτων.

Το γεγονός ότι περισσότερο από το 43% της παγκόσμιας παραγωγής προέρχεται από χώρες που βρίσκονται στο επίκεντρο αυτών των αναταράξεων αποκαλύπτει πόσο εύθραυστη έχει γίνει η ισορροπία.

Έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, το ενεργειακό πρόβλημα έχει πάψει να περιορίζεται στα Στενά του Ορμούζ. Έχει εξελιχθεί σε ένα παγκόσμιο πλέγμα γεωπολιτικών και εφοδιαστικών κινδύνων, από τον Περσικό Κόλπο και την Ερυθρά Θάλασσα έως τη Ρωσία και τη Λατινική Αμερική.

Σε αυτό το περιβάλλον, μια νέα επίθεση σε διυλιστήριο, μια μεγαλύτερη διακοπή παραγωγής ή ένα πρόβλημα σε κρίσιμη θαλάσσια δίοδο μπορεί να προκαλέσει δυσανάλογα μεγάλη αντίδραση στις αγορές. Όσο μικραίνουν τα αποθέματα και οι εναλλακτικές επιλογές, τόσο ακριβότερο γίνεται κάθε βαρέλι που χάνεται από την παγκόσμια προσφορά.

Πηγή: newmoney.gr

Διαβάστε επίσης: Α. Μιλιδώνης για συνταξιοδοτικό: Προτεραιότητα οι χαμηλοσυνταξιούχοι και τα Ταμεία Προνοίας, όχι το 12%