Η εγγυημένη απόδοση 8,3% για τα πρώτα 17 χρόνια, το 40% των θαλάσσιων ερευνών που απομένει στην περιοχή που τέμνεται με το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο και η μετάθεση της ολοκλήρωσης στο 2031 – Τα στοιχεία που παρουσίασε η ΡΑΕΚ και «ποιος πληρώνει» σε τρία διαφορετικά σενάρια μη υλοποίησης του έργου

Ολοκληρώθηκε το 60% των θαλάσσιων ερευνών για τον GSI, κατασκευάστηκε μέρος του καλωδίου, ενώ το χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης του έργου μετατέθηκε κατά έναν χρόνο αργότερα, από το 2030 στο 2031. Την ίδια ώρα, ο τελικός λογαριασμός παραμένει ένα μεγάλο ερωτηματικό.

«Τα €1,9 δισ. δεν ισχύουν τώρα. Το ποσό είναι “άγνωστος Χ”, αλλά φαίνεται ότι θα είναι πολύ περισσότερα», ανέφερε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος της ΡΑΕΚ, Πολύβιος Λεμονάρης, ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ενέργειας κατά τη χθεσινή συνεδρία. Υπογράμμισε δε, ότι το  τελικό κόστος θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τα αποτελέσματα των θαλάσσιων ερευνών.

Η ΡΑΕΚ παρουσίασε στη Βουλή οικονομικά δεδομένα και την πορεία υλοποίησης του έργου και διευκρίνισε τι προβλέπεται σε περίπτωση μη ολοκλήρωσης, μέσα από τρία διαφορετικά σενάρια. Μεταξύ αυτών, στο ενδεχόμενο τερματισμού του έργου λόγω γεωπολιτικού ρίσκου, τότε η Κύπρος και η Ελλάδα θα επωμιστούν από 50% των δαπανών του φορέα υλοποίησης που θα κριθούν εύλογες.

Βουλευτές έθεσαν σειρά ερωτημάτων τόσο για τα οικονομικά δεδομένα και τη βιωσιμότητα, όσο και για τις δικλίδες ασφαλείας σε περίπτωση αλλαγής του ιδιοκτησιακού ελέγχου της έργου. 

Σε ό,τι αφορά την εξαγορά του 66% από τη Meridiam, η ΡΑΕΚ απέστειλε επιστολή στον ΑΔΜΗΕ στις 26 Αυγούστου ζητώντας λεπτομέρειες και δεν έχει λάβει ακόμη απάντηση.

Τι δείχνουν τα μέχρι στιγμής στοιχεία για το κόστος

Ο πρόεδρος της ΡΑΕΚ, Πολύβιος Λεμονάρης παρουσίασε τα επίσημα δεδομένα που έχει μέχρι στιγμής η ΡΑΕΚ όσον αφορά το κόστος του έργου:

• Εγκρίθηκε επενδυτικό κόστος της τάξης του €1,9 δισ.
• Υπάρχει η χορηγία της Ε.Ε. ύψους €657 εκατ.
• Αν αφαιρεθεί η χορηγία (δηλαδή €1,9 δισ. μείον €657 εκατ.), το 37% του ποσού που απομένει, το οποίο αναλογεί στην Ελλάδα, ανέρχεται στα €440 εκατ. Το 63%, που αναλογεί στην Κύπρο, ανέρχεται στα €749 εκατ.
• Σε αυτά προστίθενται οι λειτουργικές δαπάνες, οι οποίες επιμερίζονται κατά 50%-50% μεταξύ Κύπρου και Ελλάδας.
• Κατά τη διάρκεια κατασκευής του έργου, οι λειτουργικές δαπάνες είναι της τάξης των €2 εκατ. ετησίως, Όταν ολοκληρωθεί το έργο, οι λειτουργικές δαπάνες θα είναι €15,5 εκατ. ετησίως.
• Οι ρυθμιστές, μέχρι τώρα, για την πρώτη ρυθμιστική περίοδο, που καλύπτει τα έτη 2024-2025, ενέκριναν προϋπολογιστικά επενδυτικό κόστος για κεφαλαιουχικές δαπάνες της τάξης των €571 εκατ.
   

Από το ποσό που αναλογεί στην Κύπρο, τα €125 εκατ. προβλέπεται να καταβληθούν από την κυβέρνηση σε πέντε ετήσιες δόσεις των €25 εκατ. (ποσό από τον κρατικό προϋπολογισμό). Το υπόλοιπο ποσό, θα ανακτηθεί μέσω των χρεώσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος των καταναλωτών όταν το καλώδιο λειτουργήσει.
 

Αποπληρωμή κεφαλαίου με απόδοση για τον επενδυτή 8,3% για 17 χρόνια

Επιπρόσθετα, ο Πολύβιος Λεμονάρης εξήγησε ότι για τα πρώτα 17 χρόνια λειτουργίας της ηλεκτρικής διασύνδεσης προβλέπεται εγγυημένη απόδοση επί του επενδυμένου κεφαλαίου ύψους 8,3%, η οποία στη συνέχεια θα μειωθεί στο 4,6% για τα υπόλοιπα 18 χρόνια (καθώς θα αποπληρωθεί σε ορίζοντα 35ετίας).

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι, πέραν των ετήσιων λειτουργικών δαπανών, οι οποίες θα επιμερίζονται ισόποσα μεταξύ Κύπρου και Ελλάδας (50%-50%), θα πρέπει να καλύπτεται και η αποπληρωμή του επενδυτικού κεφαλαίου, μαζί με την απόδοση στην επένδυση.

Στη βάση του αναλογικού επιμερισμού, η Κύπρος καλείται να πληρώσει το 63% του κεφαλαιουχικού κόστος της επένδυσης με απόδοση 8,3% για τα πρώτα 17 χρόνια και 4,6% για τα επόμενα 18 χρόνια (η Κύπρος θα πληρώσει το 63% και η Ελλάδα το 37%).

Σύμφωνα με την ενημέρωση του κ. Λεμονάρη, το καλώδιο έχει οικονομικό κύκλο ζωής τα 35 χρόνια και πραγματική δυνατότητα λειτουργίας (χρόνος ζωής) τα 50 χρόνια, με την προϋπόθεση ότι θα γίνεται η σωστή συντήρηση.
 

«Άγνωστος Χ το κόστος» - Μετατέθηκε στο 2031 η ολοκλήρωση   

Η ημερομηνία ολοκλήρωσης του έργου ήταν 1/1/2030.

«Έχουμε ήδη επιστολή από τη Nexans, που μας στάλθηκε μέσω του φορέα υλοποίησης, η οποία κάνει λόγο για καθυστέρηση, μέχρι 1/1/2031», ανέφερε ο Πολύβιος Λεμονάρης.  

Συνεπώς, προκύπτει ένας χρόνος καθυστέρησης όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης και παράλληλα, το συνολικό κόστος του έργου παραμένει άγνωστο.

«Τα δεδομένα δείχνουν ότι τα €1,9 δισ. δεν είναι αρκετά. Το πού θα πάει το ποσό, είναι “άγνωστος Χ”. Η ΡΑΕΚ δεν μπορεί να εικάζει, αλλά είναι βέβαιο ότι θα είναι περισσότερο από €1,9 δισ. Περιμένουμε την ολοκλήρωση των θαλάσσιων ερευνών που επηρεάζουν το κόστος», ανέφερε συγκεκριμένα ο Πολύβιος Λεμονάρης.

Στο πλαίσιο της συζήτησης, δόθηκε το παράδειγμα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Αττικής – Κρήτης που αρχικά κοστολογήθηκε γύρω στα €700 εκατ. και στο τέλος στοίχησε €1,2 δισ., αυξήθηκε δηλαδή κατά 71,4%.
 

Πού βρίσκεται σήμερα το έργο

Ο κ. Λεμονάρης αναφέρθηκε στο στάδιο στο οποίο βρίσκεται το έργο, παραθέτοντας στοιχεία από την έκθεση προόδου με ημερομηνία 12 Αυγούστου 2026.

Όπως λέχθηκε στην Επιτροπή Ενέργειας, για την ηλεκτρική διασύνδεση Κύπρου–Κρήτης εκτιμάται πως απαιτούνται περίπου 900 χιλιόμετρα θαλάσσιου καλωδίου, αλλά αυτό δεν αποτελεί τον τελικό αριθμό καθώς εκκρεμούν ακόμη στοιχεία που αφορούν τον πυθμένα.

-Ολοκληρώθηκε η κατασκευή συνολικά 280 χιλιομέτρων θαλάσσιου καλωδίου. Αυτό έγινε σε δύο παρτίδες, εκ των οποίων η πρώτη αφορά 170 χιλιόμετρα και η δεύτερη 110 χιλιόμετρα.

-Ολοκληρώθηκε η παραγωγή 232 χιλιομέτρων υποβρύχιου καλωδίου, κατάλληλου για εγκατάσταση σε μεγάλα βάθη.

-Ολοκληρώθηκε η παραγωγή 10 χιλιομέτρων καλωδίου, το οποίο αφορά το κομμάτι που θα βγαίνει από τη θάλασσα και θα πηγαίνει στον υποσταθμό.

-Έγιναν θαλάσσιες έρευνες για το 60%. Απομένει το 40% των θαλάσσιων ερευνών. Εντός της Επιτροπής Ενέργειας αναφέρθηκε ότι το 40% αφορά το κομμάτι που τέμνεται με το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
 

Έλεγχος προόδου κάθε δύο με τρεις μήνες για τον GSI

Πρόσθεσε ότι, ο φορέας υλοποίησης (ΑΔΜΗΕ) είναι υποχρεωμένος να ενημερώνει τις ρυθμιστικές αρχές Ελλάδας και Κύπρου για την πρόοδο του έργου με σχετικές εκθέσεις κάθε δύο με τρεις μήνες.

«Σε περίπτωση που παρουσιάζεται καθυστέρηση σε σχέση με το πρόγραμμα υλοποίησης και είναι για άλλους λόγους εκτός από ανωτέρα βία, τότε είναι ευθύνη των Ρυθμιστικών Αρχών να μεριμνούν για την υλοποίηση της επένδυσης, λαμβάνοντας μέτρα, ανάλογα με τις συνθήκες», είπε ο κ. Λεμονάρης.

Διευκρίνισε ότι οι άδειες ιδιοκτησίας και διαχείρισης της διασύνδεσης Κρήτης – Κύπρου είναι εκδομένες στον ΑΔΜΗΕ που είναι ο φορέας υλοποίησης και η ΡΑΕΚ δεν έχει αίτημα για οποιανδήποτε αλλαγή.

Όσον αφορά την εξαγορά του 66% της εταιρείας GSI από τη Meridiam, η ΡΑΕΚ, από κοινού με τη Ρυθμιστική Αρχή της Ελλάδας (ΡΑΑΕΥ), απέστειλαν στις 26 Αυγούστου επιστολή ζητώντας διευκρινίσεις. Ωστόσο, όπως ανέφερε ο κ. Λεμονάρης, μέχρι στιγμής δεν έχει ληφθεί οποιαδήποτε απάντηση από τον ΑΔΜΗΕ.
 

Τι γίνεται σε περίπτωση τερματισμού του έργου;

Ο πρόεδρος της ΡΑΕΚ είπε ότι τόσο οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί όσο και το πλαίσιο κατανόησης, προϋποθέτουν πιθανό τερματισμό του έργου και ανάλογα με την κάθε περίπτωση, υπάρχουν συγκεκριμένες ενέργειες.

Συγκεκριμένα, τερματισμός μπορεί να γίνει για τρεις λόγους: 

-Ανωτέρα βία. Σε αυτή την περίπτωση η Ρυθμιστική Αρχή λαμβάνει μέτρα μετριασμού.

-Εξ υπαιτιότητας του φορέα υλοποίησης. Οι Ρυθμιστικές Αρχές, θα εκτιμήσουν ανεξάρτητα τις ζημιές, η κάθε μία για τη χώρα της, και θα πάρουν πιθανά μέτρα και αποζημιώσεις. 

-Γεωπολιτικό ρίσκο. Σε αυτή την περίπτωση οι εύλογες δαπάνες του φορέα υλοποίησης μοιράζονται 50-50% στην κάθε χώρα.
 

Το αίτημα του ΑΔΜΗΕ για τα €302 εκατ.

Για το τμήμα του έργου διασύνδεσης Κρήτης – Κύπρου, συμφωνήθηκε η καταβολή €25 εκατ. ανά έτος, με όριο τα €125 εκατ.

Σύμφωνα με τον κ. Λεμονάρη, για το 2025 υποβλήθηκε αίτημα από τον ΑΔΜΗΕ για δαπάνες ύψους €302 εκατ., εκ των οποίων η ΡΑΕΚ, τον Ιούλιο του 2025, ενέκρινε τα €82 εκατ.

Διευκρίνισε ότι, τα €82 εκατ. των αναγνωρισμένων δαπανών εμπίπτουν μέσα στα €125 εκατ. που θα καταβάλει η Κυπριακή Δημοκρατία, σε πέντε δόσεις, €25 εκατ. κάθε χρόνο.
 

ΔΗΣΥ: Μπορεί η Ε.Ε. να αυξήσει τη χορηγία δεδομένης της αύξησης του κόστους;

Ο πρόεδρος της επιτροπής Ενέργειας της Βουλής και βουλευτής του ΔΗΣΥ, Νίκος Γεωργίου, έθεσε το ερώτημα κατά πόσο είναι δυνατόν η Κύπρος να ζητήσει επιπλέον χορηγία από την Ε.Ε., δηλαδή πρόσθετη των €657 εκατ. καθώς το αρχικό κόστος έχει αυξηθεί.

Ο Πολύβιος Λεμονάρης είπε ότι για κάτι τέτοιο, αρχικά θα πρέπει να υπάρχει σχετικό αίτημα.

«Αυτό που γνωρίζουμε όμως, είναι ότι τα €657 εκατ. είναι το μεγαλύτερο ποσό που δόθηκε σε χορηγία ηλεκτρικής διασύνδεσης. Η προσπάθεια, φαντάζομαι, σε επίπεδο Υπουργείων θα γίνει, αλλά δεν μπορεί να το απαντήσει η ΡΑΕΚ», είπε συγκεκριμένα.
 

ΑΚΕΛ: Πετυχαίνουμε γεωπολιτικά εάν το καλώδιο ελέγχεται από άλλους;

Ο γενικός γραμματέας του ΑΚΕΛ, Στέφανος Στεφάνου, έθεσε το ζήτημα του ελέγχου της ηλεκτρικής διασύνδεσης και πιθανών κινδύνων για την ενεργειακή ασφάλεια της Κύπρου, διερωτώμενος κατά πόσο η υλοποίηση του έργου εξυπηρετεί τους γεωστρατηγικούς στόχους εάν ο έλεγχος βρίσκεται σε χέρια τρίτων, που κατά συνέπεια θα ελέγχουν και θέματα επάρκειας και παραγωγής.

«Ο ιδιοκτήτης, που είναι μια ιδιωτική εταιρεία, μπορεί να εξαγοραστεί και από την Τουρκία; Υπάρχει ο κίνδυνος αύριο την τροφοδοσία της Κύπρου να την ελέγχει κάποιος άλλος και όχι η Κυπριακή Δημοκρατία;», διερωτήθηκε, ζητώντας από τη ΡΑΕΚ διευκρινίσεις για τους ρυθμιστικούς κανόνες και το κατά πόσο η Κύπρος θα έχει λόγο στις αποφάσεις.

Ο Πολύβιος Λεμονάρης διευκρίνισε ότι η ΡΑΕΚ διεξάγει έρευνες για να γνωρίζει τους πραγματικούς δικαιούχους και έχει δικαίωμα για «βέτο» για λόγους εθνικού συμφέροντος.

«Σε περίπτωση που κάτι δεν λειτουργεί στα νόμιμα πλαίσια, ή αν προσπαθεί κάποιος να βάλει περιορισμούς, σίγουρα όταν διαχειριστής είναι εταιρεία ξένων συμφερόντων, σίγουρα έχουμε λιγότερο έλεγχο παρότι αν ήταν κυπριακή εταιρεία», πρόσθεσε μέλος της ΡΑΕΚ.

Άλλο μέλος της ΡΑΕΚ ανέφερε ότι στο πλαίσιο της αδειοδοτικής διαδικασίας για τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις υπάρχει πρόνοια για ζητήματα εθνικής ασφάλειας, η οποία μπορεί να ενεργοποιηθεί, εάν και εφόσον εντοπιστεί ο πραγματικός δικαιούχος.

«Άρα, αν διαπιστώσουμε ότι ο πραγματικός δικαιούχος – με την προϋπόθεση ότι μπορούμε να τον εντοπίσουμε - συνδέεται με ζητήματα εθνικής ασφάλειας, τότε μπορεί να υπάρξει περιορισμός», ανέφερε χαρακτηριστικά.
 

Η μελέτη της ΕΤΕπ

Σχετικά με την αναμενόμενη τεχνοοικονομική μελέτη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ), ο πρόεδρος της ΡΑΕΚ Πολύβιος Λεμονάρης, απαντώντας σε ερωτήσεις βουλευτών, ανέφερε ότι, τα δύο κράτη αποτάθηκαν στον φορέα υλοποίησης, να προχωρήσει σε αίτημα στην ΕΤΕπ για να δανειοδοτήσει το έργο.  

«Η μελέτη είναι για λογαριασμό της τράπεζας και όχι για την Κύπρο και την Ελλάδα», υπογράμμισε ο βουλευτής του ΔΗΣΥ, Νίκος Γεωργίου, με τον πρόεδρο της ΡΑΕΚ να απαντά καταφατικά.

Από την πλευρά του, ο γενικός γραμματέας του ΑΚΕΛ, Στέφανος Στεφάνου, τόνισε ότι κανείς δεν δίνει απαντήσεις εάν τελικά με την υλοποίηση του έργου θα επωφεληθούν οι πολίτες, η κοινωνία και η οικονομία.