Offcanvas
Offcanvas
Όταν το 60.000% δεν χτυπά συναγερμό
Επί χρόνια ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πλήρωνε το τίμημα της δικής του ανορθόδοξης οικονομικής πολιτικής. Τώρα κινδυνεύει να πληρώσει για κάτι διαφορετικό.
Ο λογαριασμός έρχεται για ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα στο οποίο αποδόσεις χιλιάδων τοις εκατό μπορούσαν να εμφανίζονται επί μήνες χωρίς να προκαλούν έγκαιρη και αποφασιστική παρέμβαση των εποπτικών αρχών.
Το σκάνδαλο των τουρκικών επενδυτικών funds ξεκίνησε ως χρηματιστηριακό ατύχημα. Εξελίσσεται όμως σε πολιτικό πρόβλημα για τον ίδιο τον πρόεδρο.
Περισσότεροι από 455.000 επενδυτές έχουν τοποθετήσεις σε πάνω από 100 funds που οδηγούνται σε εκκαθάριση, με την αξία τους να υπολογίζεται μεταξύ 18 και 20 δισ. δολαρίων. Το χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης έχει δεχθεί ισχυρό πλήγμα, ενώ το πενταετές CDS της Τουρκίας ανέβηκε στα υψηλότερα επίπεδα από τον Μάιο.
Το οικονομικό κόστος είναι ήδη μεγάλο. Το πολιτικό, όμως, μπορεί να αποδειχθεί πολύ ακριβότερο.
Οι αριθμοί που δεν προβλημάτισαν κανέναν
Οι αριθμοί ήταν τόσο εντυπωσιακοί ώστε, εκ των υστέρων, μοιάζουν σχεδόν με φωτεινή προειδοποιητική πινακίδα.
Το βασικό fund της Tera είχε εμφανίσει άνοδο άνω του 60.000% μέσα σε τρία χρόνια. Η Destek Finans Faktoring είδε τη μετοχή της να εκτινάσσεται περίπου 7.000%, φθάνοντας να γίνει η δεύτερη μεγαλύτερη εισηγμένη εταιρεία της Τουρκίας μόλις 17 μήνες μετά την εισαγωγή της στο χρηματιστήριο.
Ο μηχανισμός που βρίσκεται σήμερα στο μικροσκόπιο των αρχών βασιζόταν σε funds που συγκέντρωναν μεγάλες θέσεις σε μικρές, μη ρευστοποιήσιμες μετοχές. Οι αγορές ανέβαζαν τις τιμές, οι υψηλότερες τιμές εμφάνιζαν θεαματικές αποδόσεις, οι αποδόσεις προσέλκυαν νέους επενδυτές και το φρέσκο χρήμα τροφοδοτούσε νέες αγορές.
Ένας κύκλος που λειτουργούσε όσο όλοι έμπαιναν και κανείς δεν ζητούσε την έξοδο.
Όταν όμως οι εποπτικές αρχές περιόρισαν στα τέλη Αυγούστου τη δυνατότητα των funds να συγκεντρώνουν υπερβολικά μεγάλες θέσεις σε συγκεκριμένες εταιρείες, άρχισε η αντίστροφη μέτρηση. Οι διαχειριστές αναγκάστηκαν να πουλήσουν, οι τιμές υποχώρησαν και οι επενδυτές έσπευσαν να πάρουν πίσω τα χρήματά τους. Ορισμένα funds δεν μπόρεσαν πλέον να ικανοποιήσουν τις αιτήσεις εξαγοράς.
Η φούσκα είχε σκάσει.
Το ερώτημα των 18 δισ.: Πού ήταν οι αρχές;
Για τον Ερντογάν, το πιο επικίνδυνο ερώτημα δεν είναι πώς κατέρρευσαν τα funds.
Είναι γιατί τους επετράπη να φθάσουν τόσο μακριά. Ο Μεχμέτ Σιμσέκ είχε αναγνωρίσει ήδη από πέρυσι ότι υπήρχαν ενδείξεις χειραγώγησης στην αγορά. Τον Ιούνιο, η MSCI προειδοποίησε για επαναλαμβανόμενα περιστατικά πιθανώς συντονισμένων συναλλαγών και άφησε ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο επανεξέτασης της κατάταξης της Τουρκίας ως αναδυόμενης αγοράς.
Ακόμη πιο δύσκολη για την κυβέρνηση είναι η αποκάλυψη των Financial Times ότι εισαγγελικές αρχές είχαν ζητήσει ήδη από τον Φεβρουάριο του 2025 από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς να ερευνήσει ασυνήθιστες χρηματιστηριακές συναλλαγές.
Πρώην υψηλόβαθμο στέλεχος της υπηρεσίας οικονομικού εγκλήματος έχει επίσης δηλώσει ότι είχε επανειλημμένα προειδοποιήσει τις αρχές.
Επομένως, το ερώτημα μετατοπίζεται από το «τι συνέβη;» στο πολύ πιο πολιτικά φορτισμένο «ποιος γνώριζε και γιατί δεν σταμάτησε;».
Το σκάνδαλο περνά την πόρτα του AKP
Και εδώ αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα για τον Τούρκο πρόεδρο.
Η Φατμά Μπετούλ Σαγιάν Καγιά, αντιπρόεδρος του κυβερνώντος AKP και πρώην υπουργός Οικογένειας, παραιτήθηκε μετά τις καταγγελίες της αντιπολίτευσης ότι εκείνη και ο σύζυγός της αποκόμισαν τεράστια κέρδη από συναλλαγές σε μετοχές της ναυπηγικής Ozata Denizcilik πριν από την κατάρρευση της αγοράς.
Η ίδια δήλωσε ότι αναλαμβάνει την πολιτική ευθύνη όσο διερευνώνται οι καταγγελίες, χωρίς να τοποθετηθεί επί της ουσίας τους.
Η αντιπολίτευση υποστηρίζει ότι το ζεύγος είχε επενδύσει περίπου 163 εκατ. λίρες και εισέπραξε περίπου 2,17 δισ. λίρες από πωλήσεις μετοχών. Η Καγιά δεν έχει απαντήσει συγκεκριμένα στους ισχυρισμούς αυτούς.
Οι Financial Times επισημαίνουν ακόμη ότι η έρευνα αγγίζει πρόσωπα με οικογενειακές ή επαγγελματικές σχέσεις με κρατικούς και κυβερνητικούς αξιωματούχους.
Αυτό μετατρέπει ένα πρόβλημα εποπτείας σε πρόβλημα εξουσίας. Διότι κάθε νέα σύνδεση με το κυβερνητικό στρατόπεδο ενισχύει το ερώτημα εάν επρόκειτο απλώς για ανικανότητα των εποπτικών μηχανισμών ή εάν ορισμένοι παράγοντες της αγοράς απολάμβαναν ιδιαίτερη πρόσβαση και προστασία.
Απειλείται το «στοίχημα Σιμσέκ»
Υπάρχει όμως και μία μεγαλύτερη ζημιά, που ξεπερνά την εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση.
Από την επιστροφή του Μεχμέτ Σιμσέκ στο υπουργείο Οικονομικών το 2023, η Άγκυρα προσπαθεί ουσιαστικά να πείσει τις διεθνείς αγορές ότι η εποχή της ακραία ανορθόδοξης οικονομικής πολιτικής τελείωσε.
Η υπόσχεση προς τους επενδυτές ήταν απλή: περισσότερη ορθοδοξία στη νομισματική πολιτική, καλύτεροι θεσμοί, μεγαλύτερη προβλεψιμότητα και σταδιακή αποκατάσταση της εμπιστοσύνης.
Το σκάνδαλο χτυπά ακριβώς αυτό το αφήγημα. Ο Ερντογάν και ο Σιμσέκ επιμένουν ότι δεν υπάρχει συστημικός κίνδυνος. Και μέχρι στιγμής τα στοιχεία τούς δικαιώνουν ως προς αυτό: δεν έχει παρατηρηθεί μαζική φυγή προς το δολάριο, ενώ η κρίση παραμένει κυρίως περιορισμένη στην αγορά μετοχών και funds.
Αλλά η απουσία τραπεζικής κρίσης δεν σημαίνει απουσία κρίσης αξιοπιστίας.
Ο εφιάλτης της «δεύτερης κατηγορίας»
Η MSCI έχει ήδη προειδοποιήσει ότι η Τουρκία κινδυνεύει να χάσει το καθεστώς της αναδυόμενης αγοράς και να υποβαθμιστεί σε frontier market εάν δεν αντιμετωπιστούν οι στρεβλώσεις.
Μια τέτοια εξέλιξη θα είχε σημασία πολύ μεγαλύτερη από έναν χρηματιστηριακό χαρακτηρισμό.
Οι διεθνείς δείκτες καθορίζουν πού μπορούν ή επιλέγουν να τοποθετούν κεφάλαια τεράστια θεσμικά χαρτοφυλάκια. Η υποβάθμιση θα έστελνε επίσης ένα εξαιρετικά δυσάρεστο συμβολικό μήνυμα: ότι μια οικονομία του G20, η οποία φιλοδοξεί να καταστήσει την Κωνσταντινούπολη διεθνές χρηματοπιστωτικό κέντρο, δεν πληροί πλέον τα πρότυπα που απαιτούν οι επενδυτές από μία κανονική αναδυόμενη αγορά.
Όπως το έθεσε χαρακτηριστικά αναλυτής στην Wall Street Journal, κανείς δεν θέλει να παίζει στη δεύτερη κατηγορία όταν βρίσκεται ήδη στην πρώτη.
Και αυτό ίσως είναι το ακριβότερο κομμάτι του λογαριασμού.
455.000 επενδυτές – και πολλοί ψηφοφόροι
Υπάρχει, τέλος, το ανθρώπινο κόστος. Οι εκατοντάδες χιλιάδες Τούρκοι που μπήκαν στα συγκεκριμένα funds δεν ήταν όλοι επαγγελματίες επενδυτές που κυνηγούσαν ένα γρήγορο κέρδος.
Σε μια χώρα όπου ο πληθωρισμός είχε ξεπεράσει το 80% το 2022 και εξακολουθεί να κινείται γύρω στο 30%, οι μετοχές και τα επενδυτικά προϊόντα έγιναν για πολλούς απλούς πολίτες ένας τρόπος να προστατεύσουν τις οικονομίες τους από τη συνεχή διάβρωση της λίρας.
Τώρα εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι περιμένουν μήνες για να μάθουν πόσα από τα χρήματά τους θα πάρουν πίσω. Οι πιθανές βαριές απώλειές τους μπορεί να επιβαρύνουν την πολιτική θέση του Ερντογάν σε μια κοινωνία ήδη κουρασμένη από χρόνια υψηλού πληθωρισμού και συμπίεσης των πραγματικών μισθών.
Αυτό είναι ίσως το σημείο στο οποίο ένα χρηματιστηριακό σκάνδαλο μετατρέπεται σε πολιτική κρίση.
Ο Ερντογάν επιχειρεί να τραβήξει γραμμή
Ο Τούρκος πρόεδρος έχει καταλάβει τον κίνδυνο. Διαβεβαιώνει ότι όσοι χειραγώγησαν την αγορά θα λογοδοτήσουν και ότι το πρόβλημα περιορίζεται σε ένα μικρό τμήμα της αγοράς των funds.
Την Τρίτη η προεδρία ανακοίνωσε μάλιστα τη δημιουργία ειδικού συμβουλίου, υπό τον αντιπρόεδρο της χώρας, για να επιβλέψει την ταχεία εκκαθάριση των funds και την προστασία των επενδυτών.
Όμως ο Ερντογάν έχει μπροστά του ένα δύσκολο δίλημμα. Εάν η έρευνα σταματήσει χαμηλά στην ιεραρχία, οι αμφιβολίες για το εάν υπήρχε πολιτική προστασία θα παραμείνουν. Εάν φθάσει ψηλότερα, το σκάνδαλο μπορεί να προκαλέσει νέες απώλειες στο ίδιο το κυβερνητικό στρατόπεδο.
Και έτσι το φιάσκο των 18 δισ. δολαρίων έχει αποκτήσει μια πολύ μεγαλύτερη τιμή.
Δεν απειλεί, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, να ρίξει την τουρκική οικονομία σε συστημική κρίση. Απειλεί όμως να ακυρώσει ένα μέρος από το κεφάλαιο αξιοπιστίας που η Άγκυρα προσπαθεί επί τρία χρόνια να ξαναχτίσει.
Και για έναν Ερντογάν που θέλει να παρουσιάζει την Τουρκία ως μεγάλη οικονομική δύναμη, την Κωνσταντινούπολη ως διεθνές χρηματοπιστωτικό κέντρο και τη χώρα ως ασφαλή προορισμό για ξένα κεφάλαια, αυτός μπορεί να αποδειχθεί ο ακριβότερος λογαριασμός από όλους.
Πηγή: naftemporiki.gr
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
