Η διπλή απειλή για τις παγκόσμιες αγορές - Η εξάπλωση των συγκρούσεων από τον Περσικό Κόλπο έως την Ερυθρά Θάλασσα απειλεί τις ενεργειακές ροές και τις εναλλακτικές οδούς εξαγωγής πετρελαίου – Η «παγίδα» της Σαουδικής Αραβίας

Το πετρέλαιο Brent άγγιξε τα 109,97 δολάρια το βαρέλι, οι καταγεγραμμένες διελεύσεις από τα Στενά του Ορμούζ περιορίστηκαν σε μόλις επτά πλοία μέσα σε μία ημέρα, έναντι περίπου 125 ημερησίως πριν από τον πόλεμο, και το κόστος μεταφοράς και ασφάλισης πετρελαίου προς την Ασία έχει ξεπεράσει τα 32 δολάρια ανά βαρέλι.

Τρεις αριθμοί που αποτυπώνουν τον αυξανόμενο φόβο ότι η πολεμική κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή μπορεί να εξελιχθεί σε νέα παγκόσμια ενεργειακή κρίση. Το Brent υποχώρησε στη συνέχεια κοντά στα 106 δολάρια, παραμένοντας ωστόσο περίπου 10% υψηλότερα σε εβδομαδιαία βάση, καθώς οι αγορές τιμολογούν τον κίνδυνο παρατεταμένων διαταραχών στην προσφορά.

Η ανησυχία δεν περιορίζεται πλέον στο Ορμούζ. Η επέκταση των συγκρούσεων προς τη Σαουδική Αραβία, την Υεμένη και την Ερυθρά Θάλασσα φέρνει στο επίκεντρο και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, δημιουργώντας τον κίνδυνο να βρεθούν υπό ταυτόχρονη στρατιωτική πίεση οι δύο σημαντικότερες θαλάσσιες ενεργειακές πύλες της περιοχής. Στο ίδιο σκηνικό προστίθενται οι φόβοι για τις ενεργειακές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας. Εάν η στρατιωτική πίεση μεταφερθεί από τα πλοία και τις θαλάσσιες οδούς στους αγωγούς, στους εξαγωγικούς τερματικούς σταθμούς και στα διυλιστήρια, η σημερινή αναταραχή μπορεί να μετατραπεί από κρίση μεταφοράς σε κρίση ενεργειακής προσφοράς.

Η σημασία του Ορμούζ για την παγκόσμια οικονομία είναι τεράστια. Πριν από την έναρξη της σύγκρουσης, από τη στενή δίοδο μεταξύ του Περσικού Κόλπου και του Κόλπου του Ομάν περνούσε σχεδόν το 20% των παγκόσμιων ροών αργού πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων, καθώς και αντίστοιχης τάξης μεγέθους ποσοστό του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Η σημερινή εικόνα απέχει δραματικά από την προπολεμική κανονικότητα. Στις 10 Σεπτεμβρίου καταγράφηκαν μόλις επτά διελεύσεις εμπορικών πλοίων, έναντι περίπου 125 ημερησίως πριν από τον πόλεμο. Η πραγματική κίνηση ενδέχεται να είναι μεγαλύτερη, καθώς ορισμένα πλοία πραγματοποιούν διελεύσεις με απενεργοποιημένο Σύστημα Αυτόματης Αναγνώρισης (AIS) για λόγους ασφαλείας.

Η ουσία όμως δεν αλλάζει: μία από τις βασικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη λειτουργεί υπό συνθήκες πολέμου. Οι αγορές εγκαταλείπουν σταδιακά το σενάριο γρήγορης επιστροφής στην κανονικότητα. Στο Ενεργειακό Συνέδριο Ασίας-Ειρηνικού (APPEC) της Σιγκαπούρης, που διοργανώνεται από τη S&P Global Commodity Insights, έμποροι ενέργειας, παραγωγοί, διυλιστήρια και ναυτιλιακές προετοιμάζονται για παρατεταμένη περίοδο διαταραχών. Οι τελευταίες εκτιμήσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) ενισχύουν την ανησυχία. Ο Οργανισμός προβλέπει ότι η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου θα μειωθεί το 2026 κατά περίπου 5,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ή σχεδόν 6%, ενώ τα παγκόσμια αποθέματα μειώθηκαν τον Αύγουστο με ρυθμό περίπου 3,1 εκατ. βαρελιών ημερησίως.

Την ώρα που το Ορμούζ παραμένει το επίκεντρο της ενεργειακής αναταραχής, η γεωγραφία του πολέμου διευρύνεται προς τα δυτικά. Η προέλαση των Χούθι κατά μήκος της δυτικής ακτής της Υεμένης, από τη Μόκα προς το Ντουμπάμπ και τα στρατηγικά σημεία γύρω από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, μεταφέρει τις χερσαίες συγκρούσεις δίπλα σε μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του διεθνούς εμπορίου.

Η εξέλιξη δεν σημαίνει ότι οι Χούθι έχουν αποκτήσει πλήρη έλεγχο του στενού. Αυξάνει όμως σημαντικά τη δυνατότητά τους να ασκούν στρατιωτική πίεση στη ναυσιπλοΐα και συνεπώς τον κίνδυνο για δεξαμενόπλοια, πλοία μεταφοράς LNG και πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων. Το Μπαμπ ελ Μαντέμπ αποτελεί τη νότια είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας και της διαδρομής που μέσω του Σουέζ συνδέει την Ασία με την Ευρώπη. Από τη θαλάσσια δίοδο περνά υπό κανονικές συνθήκες σημαντικό τμήμα των διεθνών ενεργειακών ροών.

Η αγορά βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με ένα σενάριο που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν ακραίο: Ορμούζ και Μπαμπ ελ Μαντέμπ υπό ταυτόχρονη στρατιωτική πίεση.

Στο κέντρο αυτής της νέας γεωπολιτικής εξίσωσης βρίσκεται η Σαουδική Αραβία. Το Ριάντ διαθέτει τον αγωγό Ανατολής-Δύσης (East-West Pipeline), γνωστό και ως Petroline, ο οποίος μεταφέρει αργό από το Αμπκάικ στην ανατολική πλευρά της χώρας προς το Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα. Πρόκειται για τη βασική χερσαία εναλλακτική οδό που επιτρέπει στη Σαουδική Αραβία να εξάγει πετρέλαιο παρακάμπτοντας το Ορμούζ. Οι φορτώσεις από το Γιανμπού έχουν αυξηθεί καθώς το Ριάντ ανακατευθύνει μεγαλύτερες ποσότητες αργού προς την Ερυθρά Θάλασσα. Εδώ όμως εμφανίζεται η νέα «παγίδα».

Το σαουδαραβικό πετρέλαιο που φθάνει στο Γιανμπού έχει παρακάμψει το Ορμούζ, αλλά εάν προορίζεται για την Ασία πρέπει στη συνέχεια να κινηθεί νοτιότερα και να περάσει από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ. Η εναλλακτική οδός που σχεδιάστηκε για να προστατεύσει τις εξαγωγές από μία κρίση στο ένα στενό οδηγεί προς ένα δεύτερο πέρασμα που βρίσκεται επίσης σε ζώνη αυξανόμενου στρατιωτικού κινδύνου. Παράλληλα, οι επιθέσεις των Χούθι έχουν επεκταθεί σε στόχους εντός της Σαουδικής Αραβίας και σε ενεργειακές εγκαταστάσεις. Δορυφορικά δεδομένα έδειξαν επίσης μεγάλη πυρκαγιά και νέφος καπνού κοντά στη διαδρομή του αγωγού Ανατολής-Δύσης, νοτιοανατολικά της Μεδίνας. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση από τις σαουδαραβικές αρχές, τη Saudi Aramco ή τους Χούθι ότι ο αγωγός δέχθηκε πλήγμα.

Η γεωπολιτική αναταραχή έχει ήδη μετατραπεί σε πραγματικό ενεργειακό κόστος. Στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο APPEC δείχνουν ότι το κόστος ασφάλισης του φορτίου έχει αυξηθεί από περίπου 0,05 στα 2,50 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ ο ναύλος για τη μεταφορά προς τη Βόρεια Ασία έχει εκτιναχθεί από περίπου 6 στα 30 δολάρια ανά βαρέλι. Μόνο η μεταφορά και η ασφάλιση μπορούν επομένως να επιβαρύνουν το φορτίο με περισσότερα από 32 δολάρια ανά βαρέλι, έναντι περίπου 6 δολαρίων πριν από την κρίση.

Σε επίπεδο ολόκληρου ταξιδιού, η ασφάλιση του φορτίου και τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου μπορούν, υπό τις σημερινές ακραίες συνθήκες, να αυξήσουν το πρόσθετο κόστος μιας διέλευσης ακόμη και κατά 10-20 εκατ. δολάρια. Αυτό σημαίνει ότι η τιμή του Brent δεν αποτυπώνει ολόκληρη την επιβάρυνση. Ο τελικός αγοραστής πληρώνει επιπλέον ναύλο, ασφάλιση, κόστος πολεμικού κινδύνου και αυξημένες λειτουργικές δαπάνες.

Όσο το πρόβλημα αφορά κυρίως τη ναυσιπλοΐα, η αγορά μπορεί, με υψηλό κόστος, να προσαρμοστεί. Υπάρχουν μεγαλύτερα ταξίδια, εναλλακτικοί τερματικοί σταθμοί, αγωγοί, μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο και αποθέματα. Εάν όμως η στρατιωτική σύγκρουση επεκταθεί συστηματικά σε αγωγούς, διυλιστήρια, εγκαταστάσεις παραγωγής και εξαγωγικούς τερματικούς σταθμούς, η φύση της κρίσης αλλάζει. Από πρόβλημα μεταφοράς μετατρέπεται σε πρόβλημα ενεργειακής προσφοράς. Τότε το βασικό ερώτημα δεν θα είναι εάν ένα δεξαμενόπλοιο μπορεί να περάσει με ασφάλεια από μία εμπόλεμη θαλάσσια περιοχή, αλλά εάν θα υπάρχει διαθέσιμο πετρέλαιο για να φορτώσει.

Πηγή: newmoney.gr

Διαβάστε επίσης: Κοινή Διακήρυξη Γαλλίας-Κύπρου για συνεργασία στο διάστημα