Ο πρόεδρος της Βραζιλίας εξασφαλίζει μια ιστορική τέταρτη θητεία, επικρατώντας του Φλάβιου Μπολσονάρου στον δεύτερο γύρο - Η αντίδραση των επενδυτών, οι καταγγελίες για την εκλογική διαδικασία και οι προκλήσεις μιας βαθιά διχασμένης χώρας

Ο πρόεδρος Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα ανέτρεψε τα δεδομένα και επικράτησε στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών της Βραζιλίας, ανακόπτοντας το κύμα της Δεξιάς που σαρώνει τη Λατινική Αμερική και διαψεύδοντας τις προβλέψεις ότι ο 80χρονος βετεράνος της πολιτικής είχε φτάσει πλέον στο τέλος της εξαιρετικής σταδιοδρομίας του.

Το εκλογοδικείο ανακήρυξε τον Λούλα νικητή με 51,8% έναντι 48,2% του Φλάβιο Μπολσονάρου, έπειτα από μια επεισοδιακή εκλογική αναμέτρηση την Κυριακή, η οποία συνοδεύτηκε από καταγγελίες για παρεμπόδιση της συμμετοχής ψηφοφόρων και παράταση της ψηφοφορίας την τελευταία στιγμή.

Ήταν ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα, που αναμένεται να ανατρέψει τα δεδομένα στις αγορές. Η νίκη κρίθηκε την τελευταία στιγμή, με τους ψηφοφόρους από το προπύργιο του Λούλα, στη φτωχότερη περιοχή της Βραζιλίας, να κινητοποιούνται για να σώσουν τον αριστερό ηγέτη, ο οποίος έχει αποτελέσει το πρόσωπο της αντίστασης στον Ντόναλντ Τραμπ στη Λατινική Αμερική.

Ωστόσο, οι αγορές θα ξυπνήσουν το πρωί της Δευτέρας αντιμέτωπες με ένα διπλό σοκ: την απροσδόκητη νίκη του Λούλα και τις εκκλήσεις του Μπολσονάρου για ακύρωση των εκλογών.

Οι ενδείξεις παραπέμπουν σε ισχυρή αναταραχή και έντονες ρευστοποιήσεις περιουσιακών στοιχείων. Οι επενδυτές είχαν ποντάρει σε νίκη του Μπολσονάρου, θεωρώντας ότι θα μπορούσε να αποκαταστήσει τη δημοσιονομική ισορροπία της χώρας. Πλέον προετοιμάζονται για μια παρατεταμένη περίοδο πολιτικής αβεβαιότητας.

Η ιστορική τέταρτη θητεία και η ήττα της οικογένειας Μπολσονάρου

Η επανεκλογή του Λούλα για μια άνευ προηγουμένου τέταρτη προεδρική θητεία παρατείνει μια πολιτική διαδρομή που εκτείνεται σε περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες.

Ταυτόχρονα, αποτελεί ταπεινωτικό πλήγμα για το πολιτικό κίνημα που δημιούργησε ο πρώην πρόεδρος Ζαΐχ Μπολσονάρου, ο πρωτότοκος γιος του οποίου επιδίωξε να επαναφέρει στο προεδρικό μέγαρο το οικογενειακό όνομα και το λαϊκιστικό πολιτικό του στίγμα, με έντονες επιρροές από το κίνημα MAGA.

Ο Τόμας Τράουμαν, πολιτικός αναλυτής και πρώην εκπρόσωπος Τύπου της πρώην προέδρου Ντίλμα Ρούσεφ, εκτιμά ότι το αποτέλεσμα δεν αποτελεί τόσο ψήφο υπέρ του Λούλα όσο απόρριψη της εναλλακτικής επιλογής.

«Ήταν μια εκλογή απόρριψης», δήλωσε. «Ουσιαστικά, ήταν μια εκστρατεία που πραγματοποιήθηκε από νέους ανθρώπους στους δρόμους, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μαζί με πρόσφατα εκλεγμένους βουλευτές. Η αλλαγή προήλθε από έξω και όχι από το εσωτερικό της προεκλογικής εκστρατείας».

Ήδη ο γηραιότερος πρόεδρος στην ιστορία της Βραζιλίας, ο Λούλα διαθέτει πλέον άλλα τέσσερα χρόνια για να σταθεροποιήσει τη μεγαλύτερη οικονομία της Λατινικής Αμερικής και να προσπαθήσει να περιορίσει την πολιτική πόλωση που ανέδειξε η σκληρή προεκλογική αντιπαράθεση.

Πρόκειται για μια αποστολή που μοιάζει σχεδόν αδύνατη.

«Αυτές οι εκλογές μού δίδαξαν πολλά πράγματα», δήλωσε ο δικαιωμένος Λούλα στους υποστηρικτές του στο Σάο Πάολο.

«Μπορώ να πω ότι θα αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο κυβερνούμε αυτή τη χώρα».

Μια χώρα βαθιά διχασμένη

Στο εσωτερικό της Βραζιλίας, η κοινωνική πραγματικότητα είναι ότι η χώρα παραμένει διχασμένη ανάμεσα σε ιδεολογίες που μοιάζουν αγεφύρωτες.

Η πολιτική ταυτότητα και οι πεποιθήσεις του Λούλα διαμορφώθηκαν μέσα από την ανάδειξή του ως συνδικαλιστικού ηγέτη, την αντίστασή του στη βραζιλιάνικη δικτατορία και την κριτική που άσκησε στις αμερικανικές στρατιωτικές επεμβάσεις στο εξωτερικό.

Αντίθετα, η πολιτική ταυτότητα του μεγαλύτερου αντιπάλου του καθορίζεται από τον πατριαρχικό συντηρητισμό, τον ευαγγελικό θρησκευτικό ζήλο και τον οικονομικό φιλελευθερισμό με περιορισμένους περιορισμούς στην αγορά.

Ο Λούλα βρίσκεται επίσης αντιμέτωπος με σημαντικές οικονομικές αντιξοότητες. Κυριότερη είναι η ανάγκη αντιμετώπισης των αυξανόμενων δημοσιονομικών ελλειμμάτων και του δημόσιου χρέους, που έχουν διατηρήσει τα επιτόκια σε υψηλά επίπεδα.

Η κατάσταση αυτή έχει προκαλέσει ανησυχία στους επενδυτές. Ακόμη πιο πιεστικό για τον Λούλα είναι το γεγονός ότι τα βραζιλιάνικα νοικοκυριά ασφυκτιούν υπό το βάρος των χρεών τους, ενώ οι αθετήσεις πληρωμών σε προσωπικά δάνεια έχουν φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων δύο δεκαετιών.

«Μπορεί να πιστεύει ότι του δόθηκε λευκή επιταγή, αλλά επανεξελέγη σε ένα περιβάλλον θεσμικής ευθραυστότητας», δήλωσε ο Κρεομάρ ντε Σόουζα, πολιτικός αναλυτής, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Dharma Political Risk and Strategy.

«Θα πρέπει να μπορέσει να οικοδομήσει έναν συνασπισμό, ακόμη και αν η νίκη του στέλνει ένα ισχυρό μήνυμα στη ριζοσπαστική Δεξιά, η οποία θα χρειαστεί να επανεξετάσει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί».

Από το 83% δημοτικότητας στην πολιτική φθορά

Ο Λούλα ολοκλήρωσε τη δεύτερη συνεχόμενη θητεία του το 2010 με ποσοστό αποδοχής 83%, ένα επίπεδο δημοτικότητας που οι περισσότεροι σημερινοί πολιτικοί μπορούν μόνο να ονειρεύονται.

Ο Μπαράκ Ομπάμα, η προεδρία του οποίου συνέπεσε με τα δύο τελευταία χρόνια εκείνης της θητείας, είχε χαρακτηρίσει τον Λούλα «τον πιο δημοφιλή πολιτικό στη Γη».

Ωστόσο, εκείνες οι ημέρες έχουν περάσει ανεπιστρεπτί.

Οι διαδοχικές πολιτικές επιστροφές του Λούλα, που στιγματίστηκαν από σκάνδαλα διαφθοράς και μια περίοδο φυλάκισης, αφαίρεσαν μεγάλο μέρος από την παλαιότερη λάμψη του.

Ακόμη και όταν πραγματοποίησε την πρώτη μεγάλη επιστροφή του για να εμποδίσει μια δεύτερη θητεία του Ζαΐχ Μπολσονάρου, υπήρχε η αίσθηση ότι επανερχόταν με παλιές συνταγές για τα χρόνια προβλήματα της Βραζιλίας, αλλά και για τις νέες προκλήσεις της.

Τα κρατικά επιδόματα δεν αποτελούσαν επαρκή απάντηση για μια νεότερη γενιά που μεγάλωνε μέσα στην οικονομία της περιστασιακής εργασίας,

Η άρνησή του να αποκτήσει κινητό τηλέφωνο μέχρι την τελευταία εβδομάδα της προεκλογικής εκστρατείας αποτέλεσε ενδεικτικό σημάδι ότι ο Λούλα, ο οποίος κάποτε αντιλαμβανόταν με εξαιρετική ακρίβεια τον παλμό της κοινωνίας, είχε πλέον απομακρυνθεί από τη σύγχρονη πραγματικότητα.

Πράγματι, βρέθηκε επικίνδυνα κοντά στο να παρακολουθήσει το τέλος της πολυκύμαντης σταδιοδρομίας του.

Ο Φλάβιο Μπολσονάρου, γιος και πολιτικός κληρονόμος του πρώην προέδρου που κυβέρνησε τη Βραζιλία από το 2019 έως το 2022, είχε κερδίσει τον πρώτο γύρο των εκλογών στις 4 Οκτωβρίου.

Ο Μπολσονάρου συμπεριφερόταν σαν να είχε ήδη εξασφαλίσει τη νίκη, πιθανότατα επειδή κανένας υποψήφιος που είχε τερματίσει δεύτερος στον πρώτο γύρο δεν είχε καταφέρει να ανατρέψει το αποτέλεσμα στον δεύτερο γύρο από την αποκατάσταση της δημοκρατίας στη Βραζιλία το 1989.

Όμως η αυτοπεποίθησή του αποδείχθηκε λανθασμένη.

Αν υπάρχει κάτι που γνωρίζει κάθε πολιτικός για τον Λούλα, τον μεγάλο επιζώντα της βραζιλιάνικης πολιτικής, είναι ότι δεν εγκαταλείπει τη μάχη.

Τα μέτρα για τα νοικοκυριά και η καθοριστική κινητοποίηση στα βορειοανατολικά

Ο πρόεδρος πέρασε στην αντεπίθεση με μια σειρά μέτρων που αποσκοπούσαν στην ελάφρυνση της οικονομικής πίεσης στα νοικοκυριά.

Σε αυτά περιλαμβάνονταν η αύξηση των οικογενειακών επιδομάτων μέσω του προγράμματος Bolsa Família, η απαγόρευση του διαδικτυακού τζόγου, ένα ευρύ σχέδιο αναχρηματοδότησης των καταναλωτικών χρεών σε συνεργασία με ιδιωτικές τράπεζες, ακόμη και η διάθεση ενέσιμων φαρμάκων απώλειας βάρους μέσω του δημόσιου συστήματος υγείας της Βραζιλίας.

Τις τελευταίες 15 ημέρες της εκστρατείας για τον δεύτερο γύρο, ο Λούλα επικεντρώθηκε στους ψηφοφόρους που είχαν απέχει από τον πρώτο γύρο και ενίσχυσε τις προσπάθειές του να προσελκύσει τους αναποφάσιστους.

Η βαθιά σχέση του με τους φτωχότερους ψηφοφόρους, ιδιαίτερα στην πολυπληθή βορειοανατολική περιοχή της Βραζιλίας, από όπου ξεκίνησε η πολυσυζητημένη προσωπική του διαδρομή, έγινε ξανά εμφανής.

Αυτή ήταν που τον έσωσε: η αφοσίωση που εξακολουθεί να εμπνέει σε πολυάριθμους υποστηρικτές του.

«Τα βορειοανατολικά θα σώσουν ξανά αυτή τη χώρα», είχε προβλέψει ο 73χρονος Αντόνιο Αβελίνο , μία εβδομάδα πριν από τις εκλογές, καθώς οδηγούσε το ταξί του στους δρόμους του Σάο Πάολο.

Το μεγάλο οικονομικό στοίχημα της νέας θητείας

Παρά την εκλογική ανατροπή, το μέγεθος των προκλήσεων που περιμένουν τον Λούλα ίσως δεν ήταν ποτέ μεγαλύτερο.

Δεν υπάρχει επίσης κάποιος ξεκάθαρος πολιτικός διάδοχος στον ορίζοντα, ενώ η ηλικία του αποτελεί πλέον εμφανές ζήτημα στην πολιτική συζήτηση. Άλλωστε, ο ίδιος είχε δεσμευτεί ότι δεν θα ήταν υποψήφιος στις συγκεκριμένες εκλογές, προτού αλλάξει γνώμη.

Θα χρειαστεί να αντιμετωπίσει γρήγορα τις ανησυχίες των επενδυτών, διαβεβαιώνοντας ότι η κυβέρνησή του θα επαναφέρει τη δημοσιονομική πειθαρχία και θα σταματήσει την περαιτέρω αύξηση του χρέους.

Κατά την τρίτη θητεία του Λούλα, η ανεργία υποχώρησε κοντά σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, φτάνοντας στο 5,4% τον Ιούλιο, ενώ η οικονομία αναπτύχθηκε ταχύτερα από εκείνη των Ηνωμένων Πολιτειών και ξεπέρασε επανειλημμένα τις προβλέψεις των οικονομολόγων.

Ο Λούλα προχώρησε επίσης σε αυξήσεις του κατώτατου μισθού υψηλότερες από τον πληθωρισμό, καθώς και σε αλλαγές στο φορολογικό σύστημα, οι οποίες μείωσαν την επιβάρυνση των Βραζιλιάνων με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, αυξάνοντάς την για τους πιο εύπορους.

Ωστόσο, τα ποσοστά αποδοχής του υποχώρησαν σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα κατά τη διάρκεια της τρέχουσας θητείας του.

Αυτό αποτέλεσε μια έντονη υπενθύμιση ότι πολλοί Βραζιλιάνοι δεν έχουν ακόμη αισθανθεί πραγματική βελτίωση στα οικονομικά τους, καθώς ο αυξανόμενος πληθωρισμός τροφοδότησε μια κρίση κόστους ζωής.

Ο Λούλα έχει υποσχεθεί δημοσιονομική προσαρμογή, χωρίς όμως να έχει διευκρινίσει πώς σκοπεύει να την επιτύχει.

Ταυτόχρονα, έχει καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να θυσιάσει την κοινωνική του ατζέντα προκειμένου να ικανοποιήσει τις πιέσεις των χρηματοπιστωτικών αγορών.

Η σχέση με τον Τραμπ και το νέο γεωπολιτικό περιβάλλον

Όταν ο Λούλα επέστρεψε στην εξουσία το 2023, έπειτα από μια περίοδο φυλάκισης για κατηγορίες διαφθοράς που αργότερα ακυρώθηκαν, είχε δηλώσει ότι παρέλαβε μια χώρα «κατεστραμμένη» από τον Μπολσονάρου.

Βρέθηκε όμως αντιμέτωπος με μια πιο σύνθετη Βραζιλία και ένα εχθρικότερο διεθνές περιβάλλον, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες υιοθετούσαν ολοένα πιο επιθετική στάση και ανησυχούσαν περισσότερο για την αυξανόμενη παρουσία της Κίνας στην περιοχή.

Παρ’ όλα αυτά, ο Λούλα βρήκε τον δικό του τρόπο να αντιμετωπίσει τον Ντόναλντ Τραμπ.

Καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος ενέτεινε την πίεση προς τη Βραζιλία, κλιμακώνοντας τις απειλές του για επιβολή δασμών, ο Λούλα παρέμεινε σταθερός στις θέσεις του.

Απροσδόκητα, οι δύο ηγέτες συναντήθηκαν σε φιλικό κλίμα στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών το 2025.

Λίγους μήνες αργότερα, ο Τραμπ προσκάλεσε τον Λούλα στον Λευκό Οίκο, επαίνεσε την ευφυΐα του και τον χαρακτήρισε «καλό άνθρωπο».

Όταν ο Λούλα ανέλαβε για πρώτη φορά την εξουσία, αποτελούσε μέρος της λεγόμενης «Ροζ Παλίρροιας» (Pink Tide), του κύματος ανάδειξης προοδευτικών ηγετών στη Λατινική Αμερική στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και στις αρχές της δεκαετίας του 2000.

Η τάση αυτή έχει πλέον αντιστραφεί.

Παρότι η περιοχή χαρακτηρίζεται από συχνές πολιτικές μετατοπίσεις, η Βραζιλία και το Μεξικό αποτελούν σήμερα τις βασικές χώρες όπου εξακολουθεί να διατηρείται η Αριστερά στην εξουσία.

Η εθνική κυριαρχία αποτέλεσε κεντρικό θέμα της προεκλογικής εκστρατείας του Λούλα.

Ο Βραζιλιάνος πρόεδρος αναμένεται να διατηρήσει έναν ανυποχώρητο τόνο, επιμένοντας ότι η χώρα του είναι υπερβολικά μεγάλη για να θεωρείται μέρος της αυλής οποιασδήποτε άλλης δύναμης — μια σαφής αναφορά στις προσπάθειες του Τραμπ να επεκτείνει την αμερικανική επιρροή στη Λατινική Αμερική.

Σπάνιες γαίες, ισχυρά συμφέροντα και μεταρρυθμίσεις

Στο εσωτερικό της χώρας, μεταξύ των προτεραιοτήτων του Λούλα βρίσκεται η θέσπιση κανόνων για την ανάπτυξη της βιομηχανίας κρίσιμων ορυκτών της Βραζιλίας.

Η χώρα διαθέτει τα δεύτερα μεγαλύτερα αποθέματα σπάνιων γαιών στον κόσμο μετά την Κίνα, γεγονός που έχει προσελκύσει τους τελευταίους μήνες αυξανόμενο ενδιαφέρον από ξένες κυβερνήσεις και επιχειρήσεις που επιθυμούν να αποκτήσουν παρουσία στον κλάδο.

Παράλληλα, ο πρόεδρος θα πρέπει να διαχειριστεί και άλλα ισχυρά κέντρα εξουσίας στο εσωτερικό της χώρας: τους δύσκολα ελεγχόμενους βουλευτές με δυσανάλογα μεγάλη επιρροή, το ισχυρό λόμπι των αγροτικών επιχειρήσεων και ένα έντονα πολιτικοποιημένο Ανώτατο Δικαστήριο, το οποίο δεν διστάζει να υπερβαίνει τα συνήθη όρια του ρόλου του.

Ακόμη και ενώ η προεκλογική εκστρατεία στη Βραζιλία εντεινόταν, ο Λούλα κατάφερε να εξασφαλίσει την έγκριση του Κογκρέσου για μια συντομότερη κανονική εβδομάδα εργασίας.

Πλέον έχει δεσμευτεί να προωθήσει αλλαγές στο δικαστικό σύστημα, μετά την κατάρρευση της Banco Master, η οποία αποκάλυψε ένα πλέγμα καταγγελλόμενης απάτης, δωροδοκιών και θεσμικών διασυνδέσεων με ανώτατα στελέχη του Ανώτατου Δικαστηρίου.

Το να πραγματοποιήσει όχι μία αλλά δύο μεγάλες πολιτικές επιστροφές ήταν ίσως το εύκολο κομμάτι.

Αν ο Λούλα θέλει να αφήσει πίσω του μια πολιτική κληρονομιά που δεν θα περιορίζεται στην εικόνα ενός ανθρώπου που καταφέρνει πάντοτε να επιβιώνει, θα πρέπει να αξιοποιήσει αυτή την τελευταία ευκαιρία για να αντιμετωπίσει στη ρίζα τους τα προβλήματα που επί δεκαετίες εμπόδισαν τη Βραζιλία να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές της.

Πηγή: newmoney.gr

Διαβάστε επίσης: Στόχος να διπλασιαστούν τα σημεία Cashback στην Κύπρο – Το πλάνο για τις 1.000 επιχειρήσεις