Η Ευρώπη κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια ήπειρο που επενδύει όλο και περισσότερο στη διαχείριση του παρελθόντος και όλο και λιγότερο στο μέλλον

Για δεκαετίες η ανισότητα στην Ευρώπη ήταν κυρίως γεωγραφική: η πλούσια Δύση απέναντι στην φτωχότερη Ανατολή. Σήμερα όμως, υποστηρίζει ο Economist, η μεγάλη διαχωριστική γραμμή δεν βρίσκεται πλέον ανάμεσα σε χώρες, αλλά ανάμεσα στις γενιές.
Οι νέοι Ευρωπαίοι δυσκολεύονται να αγοράσουν σπίτι, πληρώνουν υψηλούς φόρους για να χρηματοδοτούν συντάξεις και κοινωνικές δαπάνες, ενώ βλέπουν τις προοπτικές τους να συρρικνώνονται.

Την ίδια ώρα, οι λεγόμενοι baby boomers – όσοι γεννήθηκαν τις δύο δεκαετίες μετά το 1945 – απολαμβάνουν τα οφέλη ενός μοντέλου που οι ίδιοι οικοδόμησαν.

Η μεταπολεμική γενιά δικαίως μπορεί να υπερηφανεύεται ότι μεγάλωσε σε μια περίοδο ειρήνης και ευημερίας. Όμως, από οικονομική σκοπιά, η κληρονομιά της είναι πιο αμφιλεγόμενη. Οι boomers σχεδίασαν συνταξιοδοτικά συστήματα βασισμένα στην υπόθεση ότι οι επόμενες γενιές θα είναι πολυπληθέστερες και θα χρηματοδοτούν τους συνταξιούχους. Η δημογραφική πραγματικότητα όμως άλλαξε δραματικά.

Τα σπίτια που έγιναν περιουσίες
Το πιο ορατό σύμβολο αυτής της διαγενεακής ανισότητας είναι η αγορά κατοικίας, επισημαίνει ο Economist. Οι boomers αγόρασαν σπίτια όταν οι τιμές ήταν χαμηλές και στη συνέχεια είδαν τις αξίες τους να εκτοξεύονται.

Παρότι δανείστηκαν με υψηλά επιτόκια, αποπλήρωσαν τα δάνειά τους και επωφελήθηκαν από δεκαετίες ανόδου των τιμών.

Σήμερα η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική. Οι τιμές των κατοικιών και τα ενοίκια αυξάνονται ταχύτερα από τα εισοδήματα, αποκλείοντας μεγάλο μέρος των νέων από την ιδιοκατοίκηση.

Η παραμονή στο πατρικό σπίτι μέχρι τα 30 ή και αργότερα γίνεται όλο και συχνότερο φαινόμενο. Για πολλούς νέους, η κληρονομιά μοιάζει πλέον πιο ρεαλιστική διαδρομή προς την οικονομική ασφάλεια από την αγορά κατοικίας με δικά τους μέσα.

Το κόστος του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στα ακίνητα. Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία ή τη Νότια Κορέα, όπου οι συνταξιούχοι βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε ιδιωτικά συνταξιοδοτικά κεφάλαια που οι ίδιοι δημιούργησαν, στην Ευρώπη κυριαρχεί το διανεμητικό σύστημα: οι σημερινοί εργαζόμενοι πληρώνουν τις σημερινές συντάξεις.

Αυτό σημαίνει ότι οι νέοι δεν χρηματοδοτούν μόνο τις συντάξεις των γονιών τους, αλλά καλούνται ταυτόχρονα να αποταμιεύσουν και για τη δική τους σύνταξη. Παράλληλα, τεράστιοι πόροι που αλλού κατευθύνονται σε επενδύσεις και καινοτομία διοχετεύονται στην κάλυψη συνταξιοδοτικών υποχρεώσεων.

Κατά τον Economist, αυτή είναι μία από τις αιτίες που η Ευρώπη δυσκολεύεται να δημιουργήσει τεχνολογικούς κολοσσούς αντίστοιχους των αμερικανικών.

Όλο και λιγότεροι εργαζόμενοι για κάθε συνταξιούχο
Το μοντέλο λειτουργούσε όσο αυξάνονταν τόσο η οικονομία όσο και ο πληθυσμός. Σήμερα όμως η Ευρώπη γερνάει.

Το 1960 περισσότεροι από πέντε εργαζόμενοι αντιστοιχούσαν σε κάθε συνταξιούχο στη Δυτική Ευρώπη, θυμίζει ο Economist. Σήμερα ο αριθμός έχει υποχωρήσει περίπου στους 2,5 εργαζομένους ανά συνταξιούχο. Και η τάση επιδεινώνεται.

Η δημογραφική συρρίκνωση συνδέεται και με τις επιλογές των ίδιων των boomers, οι οποίοι υπήρξαν η πρώτη γενιά που απέκτησε σημαντικά λιγότερα παιδιά από τους γονείς της. Ως αποτέλεσμα, το βάρος μεταφέρεται σε ολοένα μικρότερο αριθμό φορολογουμένων.

Η εναλλακτική λύση είναι η μαζική μετανάστευση, αλλά αυτή έχει προκαλέσει έντονες πολιτικές αντιδράσεις και έχει ενισχύσει τα λαϊκιστικά και ακροδεξιά κόμματα σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

Η πολιτική κυριαρχία των μεγαλύτερων ηλικιών
Το δημογραφικό πρόβλημα επηρεάζει και την πολιτική. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ψηφίζουν συχνότερα από τους νέους και αποτελούν ολοένα μεγαλύτερο ποσοστό του εκλογικού σώματος.

Στη Γαλλία, για παράδειγμα, η διάμεση ηλικία των ψηφοφόρων στις τελευταίες προεδρικές εκλογές ήταν τα 52 έτη. Δεν προκαλεί έκπληξη ότι οι κυβερνήσεις δίνουν προτεραιότητα στις συντάξεις και στις δαπάνες για τους ηλικιωμένους, ενώ είναι ευκολότερο να περικόπτονται κονδύλια για την εκπαίδευση, την έρευνα ή την καινοτομία.

Όπως σημειώνει ο Γάλλος οικονομολόγος Μαξίμ Σμπαϊγί, «το μέλλον της δημοκρατίας καθορίζεται ολοένα περισσότερο από ψηφοφόρους που δεν έχουν πολύ μέλλον μπροστά τους».

Η γενιά που πληρώνει δύο φορές
Η πανδημία ανέδειξε ακόμη περισσότερο αυτή τη διαγενεακή ένταση. Οι νέοι υπέστησαν περιορισμούς και οικονομικές απώλειες κυρίως για την προστασία των μεγαλύτερων ηλικιών. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Economist, η ισορροπία δεν έχει ακόμη αποκατασταθεί.

Το τελικό συμπέρασμα είναι σκληρό: η Ευρώπη κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια ήπειρο που επενδύει όλο και περισσότερο στη διαχείριση του παρελθόντος και όλο και λιγότερο στο μέλλον.

Οι boomers κληρονόμησαν μια ήπειρο που ανοικοδομούνταν μετά τον πόλεμο. Οι νεότερες γενιές, καταλήγει το άρθρο, ενδέχεται να παραλάβουν μια ήπειρο που χρειάζεται εκ νέου επισκευή.

Πηγή: naftemporiki.gr

Διαβάστε επίσης: Σόλομον για AI: Γιατί η οικονομία των ΗΠΑ θα παραμείνει ανθεκτικότερη από ποτέ