Οι διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ και το πρόβλημα με την Κίνα

Δεν είναι εύκολο να είσαι ηγέτης της ΕΕ, σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico, καθώς ξεκινάει η συζήτηση για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, έχοντας να αντιμετωπίσουν και την απειλή της Κίνας. Σήμερα Πέμπτη και αύριο Παρασκευή θα διεξαχθούν οι σχετικές συζητήσεις, οι οποίες αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η ΕΕ σε μία από τις πιο δύσκολες στιγμές της ιστορίας της. Οι παγκόσμιες πιέσεις σημαίνουν ότι η Ευρώπη αγωνίζεται να εξασφαλίσει τη θέση της στον κόσμο — ενώ η άνοδος των λαϊκιστών πολιτικών στο εσωτερικό της συνεπάγεται ότι το περιθώριο ελιγμών της είναι όλο και πιο περιορισμένο.

«Συναντιόμαστε με φόντο τον γεωπολιτικό κατακερματισμό, την οικονομική αναδιάρθρωση και τις ραγδαίες τεχνολογικές αλλαγές», δήλωσε τη Δευτέρα η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Αυτό συνέβη πριν από τη Σύνοδο Κορυφής των ηγετών της G7 στο Εβιάν-λε-Μπεν της Γαλλίας, η οποία σηματοδότησε την έναρξη μιας εβδομάδας παγκόσμιας διπλωματίας που συνεχίζεται τις επόμενες δύο ημέρες στις Βρυξέλλες.

Ωστόσο, ενώ η Σύνοδος Κορυφής της G7 κυριαρχήθηκε από τα πιο καυτά ζητήματα της παγκόσμιας επικαιρότητας ― το σχέδιο ειρήνης για το Ιράν, τη στρατιωτική υποστήριξη προς την Ουκρανία και τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας ― η ευρωπαϊκή συνάντηση έχει ως σκοπό να επιτρέψει στους ηγέτες να πάρουν μια ανάσα. Ως τελευταία συνάντησή τους πριν από τις καλοκαιρινές διακοπές, η Σύνοδος Κορυφής θα στοχεύει να δώσει απαντήσεις στο εμπορικό ζήτημα με την Κίνα και να προσφέρει τουλάχιστον κάποια ώθηση για να ξεπεραστεί το αδιέξοδο που έχει ήδη προκύψει σχετικά με τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ένωσης, κάτι που διαμορφώνεται ως η μεγαλύτερη εσωτερική διαπραγμάτευση στις Βρυξέλλες φέτος.

Έτσι, αυτή η συνάντηση δίνει σε ηγέτες όπως ο Εμανουέλ Μακρόν της Γαλλίας, ο Φρίντριχ Μερτς της Γερμανίας και η Τζιόρτζια Μελόνι της Ιταλίας —οι οποίοι συμμετείχαν στη σύνοδο της G7 νωρίτερα αυτή την εβδομάδα— καθώς και στους 24 άλλους, την ευκαιρία να σκεφτούν πιο στρατηγικά. Η φθίνουσα οικονομική ισχύς της ηπείρου κατατρώει σιγά-σιγά την ΕΕ, αλλά συχνά παραμερίζεται, καθώς οι ηγέτες ασχολούνται μάλλον με την αντιμετώπιση επείγοντων προβλημάτων. Ομοίως, ο επόμενος επταετής προϋπολογισμός δεν θα τεθεί σε ισχύ πριν από τις αρχές του 2028, αλλά η επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των 27 κυβερνήσεων – πόσο μάλλον με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η απόφαση του οποίου θα πρέπει να ακολουθήσει στη συνέχεια – είναι μια δύσκολη υπόθεση και απαιτεί καθοδήγηση από την κορυφή.

Μια πιο αποφασιστική προσέγγιση

Οι κυβερνήσεις της ΕΕ φαίνεται να χωρίζονται σε δύο στρατόπεδα. Ενώ τα δύο κύρια θέματα αυτής της Συνόδου Κορυφής ― η παγκόσμια οικονομική ανταγωνιστικότητα και ο κεντρικός προϋπολογισμός της Ένωσης, ο οποίος περιλαμβάνει περίπου 2 τρισεκατομμύρια ευρώ για δαπάνες σε έργα τόσο διαφορετικά μεταξύ τους όσο οι γεωργικές επιδοτήσεις, οι πολιτιστικές πρωτοβουλίες και οι νέοι δρόμοι ― δεν φαίνεται να έχουν πολλά κοινά με την πρώτη ματιά, η διαχωριστική γραμμή μεταξύ των εθνικών πρωτευουσών είναι εντυπωσιακά παρόμοια.

Σε γενικές γραμμές, οι κυβερνήσεις του βόρειου και δυτικού τμήματος της Ευρώπης επιθυμούν έναν μικρότερο προϋπολογισμό της ΕΕ. Παραδοσιακά, αποκαλούνται «φειδωλοί» λόγω της προτίμησής τους να κρατούν σφιχτά τα ηνία των οικονομικών. Τώρα αυτοαποκαλούνται «φίλοι του εκσυγχρονισμού», αναγνωρίζοντας τον τρόπο με τον οποίο επιθυμούν να δαπανηθούν τα χρήματα με διαφορετικούς τρόπους. Οι κυβερνήσεις του νότου και της ανατολής επιθυμούν γενικά ένα μεγαλύτερο ταμείο χρημάτων στις Βρυξέλλες και τώρα πιέζουν για την προστασία των παραδοσιακών προτεραιοτήτων δαπανών.

Αυτοαποκαλούνται «φίλοι της σύγκλισης» ― όρος της ΕΕ που αναφέρεται στις επενδύσεις στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές της Ευρώπης.

Για το πρώτο στρατόπεδο, στο οποίο περιλαμβάνονται η Γερμανία, η Σουηδία, οι Κάτω Χώρες, η Αυστρία και αρκετές άλλες χώρες, η άνοδος της Κίνας, ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία και η συναλλακτική προσέγγιση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχουν αλλάξει ριζικά τη συζήτηση.

Κατά την άποψή τους, η Ευρώπη δέχεται πιέσεις από όλες τις πλευρές. Οι κινεζικοί κατασκευαστές έχουν αποκτήσει κυρίαρχη θέση σε τομείς όπου κάποτε κυριαρχούσε η ΕΕ, από την αυτοκινητοβιομηχανία έως την τεχνολογία καθαρής ενέργειας. Ταυτόχρονα, οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει δασμούς και επιδιώκουν όλο και περισσότερο να αποσπάσουν επενδύσεις και παραγωγή από την Ευρώπη.

Με την ευρωπαϊκή βιομηχανία να δέχεται πιέσεις από τον κινεζικό ανταγωνισμό, την βιομηχανική πολιτική της Ουάσιγκτον να προσελκύει επενδύσεις από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού και τις μακροχρόνιες παραδοχές σχετικά με τις αμερικανικές εγγυήσεις ασφάλειας να γίνονται όλο και πιο αβέβαιες, οι κυβερνήσεις βρίσκονται υπό πίεση να διασφαλίσουν ότι οι δαπάνες της ΕΕ αντανακλούν έναν κόσμο πολύ πιο ασταθή.

«Πρέπει να είμαστε σε θέση να προσαρμόζουμε τον προϋπολογισμό μας στις νέες προτεραιότητες και να διαθέτουμε περισσότερους ιδίους πόρους, αντί να παραμένουμε εγκλωβισμένοι σε ξεπερασμένα πλαίσια», δήλωσε ένας ανώτερος διπλωμάτης από χώρα που ανήκει σε αυτό το στρατόπεδο.

Η προοπτική η ΕΕ να μείνει πίσω από δύο οικονομικές υπερδυνάμεις που είναι πρόθυμες να χρησιμοποιήσουν την κρατική εξουσία πολύ πιο επιθετικά για να στηρίξουν τις βιομηχανίες τους θα πρέπει να τρομάζει τις κυβερνήσεις, δήλωσε ένας διπλωμάτης ο οποίος, όπως και άλλοι σε αυτό το άρθρο, έλαβε την ανωνυμία ώστε να μιλήσει ελεύθερα για ένα ευαίσθητο θέμα.

«Ξεπερασμένο πλαίσιο»

Το ζήτημα της ανταγωνιστικότητας είναι αυτό που ωθεί τις χώρες της Βόρειας και Δυτικής Ευρώπης να αναθεωρήσουν τον τρόπο με τον οποίο δαπανώνται τα κονδύλια της ΕΕ.

Για τις χώρες αυτές, ένα υπερβολικά μεγάλο μέρος του προϋπολογισμού της ΕΕ παραμένει δεσμευμένο σε κατηγορίες δαπανών που είχαν σχεδιαστεί σε μια διαφορετική εποχή. Υποστηρίζουν ότι η Ένωση δεν μπορεί να συνεχίσει να αφιερώνει τεράστια ποσά σε γεωργικές επιδοτήσεις και χρηματοδότηση λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών, ενώ ταυτόχρονα δυσκολεύεται να χρηματοδοτήσει την άμυνα, την καινοτομία, την ενεργειακή ανθεκτικότητα και τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.

Ωστόσο, αυτό το επιχείρημα δεν πείθει την ομάδα των «υποστηρικτών της σύγκλισης», οι οποίοι υποστηρίζουν ότι, από τον επόμενο κύκλο προϋπολογισμού, τα κονδύλια συνοχής μπορούν να διοχετευθούν σε νέες προτεραιότητες, όπως η άμυνα, η στέγαση και η ανταγωνιστικότητα, οι οποίες δεν ήταν επιλέξιμες τα προηγούμενα έτη.

Οι δαπάνες για τη γεωργία και τις περιφερειακές επιδοτήσεις έχουν ήδη υποστεί σημαντικό πλήγμα στην αρχική πρόταση για τον προϋπολογισμό που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον περασμένο Ιούλιο, αναφέρουν.

«Δεν θεωρούμε ότι οι παραδοσιακές πολιτικές προστατεύονται επαρκώς», δήλωσε ο Ιταλός υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, Τομάσο Φότι, στους ομολόγους του κατά τη διάρκεια συνάντησης την Τρίτη. Το συνολικό μερίδιο των δαπανών για τη γεωργία και τις περιφερειακές επιδοτήσεις έχει συρρικνωθεί από το 60% του τρέχοντος προϋπολογισμού στο 41,4% στο τελευταίο διαπραγματευτικό έγγραφο που παρουσίασε η Κύπρος, στο πλαίσιο της εξάμηνης εκ περιτροπής προεδρίας της στο Συμβούλιο της ΕΕ.

«Απλά αδιανόητο»

Η Παρασκευή αποτελεί την πρώτη ευκαιρία για τους ηγέτες να συζητήσουν την τελευταία έκδοση του σχεδίου δαπανών.

«Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι οι θέσεις δεν συγκλίνουν πλήρως — αλλά το θέμα είναι ότι αυτές οι συζητήσεις πρέπει να συμβάλουν στην εδραίωση της πορείας προς μια συμφωνία έως το τέλος του έτους», δήλωσε ένας ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ που ασχολείται με τον προϋπολογισμό, συμπληρώνοντας: «Στο τρέχον γεωπολιτικό πλαίσιο, η προοπτική να μην υπάρχει λειτουργικός προϋπολογισμός το 2028 είναι απλά αδιανόητη. Για να είναι αυτό εφικτό, πρέπει να έχουμε πλήρη συμφωνία στο τέλος του τρέχοντος έτους. »

Ένας διπλωμάτης από χώρα που βρίσκεται στη συζήτηση δήλωσε ότι οι πρωτεύουσες δεν έχουν ακόμη προσαρμοστεί στις μεταβαλλόμενες γεωπολιτικές συνθήκες με τις οποίες πρέπει να αντιμετωπίσει η ΕΕ.

«Αυτές οι χώρες εξακολουθούν να μιλούν σαν να είναι το 2008 και να μην υπάρχει καμία απειλή», είπε ο διπλωμάτης, ενώ τόνισε: «Πρέπει να πούμε: “Κοιτάξτε, έχουμε κατασκευάσει τους δρόμους, τους αυτοκινητόδρομους και τις γέφυρες, τώρα χρειαζόμαστε να επενδύσουμε στις παραμεθόριες περιοχές, στην άμυνα και την ασφάλεια. Ο μόνος τρόπος για να επιτευχθεί συμβιβασμός είναι να συνοδεύονται τα νέα κονδύλια από μέτρα για την καλύτερη αξιοποίησή τους.»

Αυτή η δυσαρέσκεια γίνεται όλο και πιο διαδεδομένη μεταξύ των κυβερνήσεων που πιστεύουν ότι οι ηγέτες της ΕΕ έχουν περάσει χρόνια επισημαίνοντας νέες γεωπολιτικές πραγματικότητες, χωρίς όμως να τις αντανακλούν στον προϋπολογισμό.

Δύο διπλωμάτες εξέφρασαν την ενόχλησή τους για το γεγονός ότι διαδοχικά Ευρωπαϊκά Συμβούλια έχουν ζητήσει μεγαλύτερες επενδύσεις στην ανταγωνιστικότητα, την οικονομική ασφάλεια και τη στρατηγική αυτονομία, ενώ οι διαπραγματεύσεις καταλήγουν πάντα στην προστασία των παραδοσιακών πυλώνων του προϋπολογισμού.

Το βόρειο μπλοκ καταδίκασε ως ανεπαρκή την προτεινόμενη από την Κύπρο περικοπή κατά 2% του συνολικού προϋπολογισμού. Εξέφρασαν επίσης την απογοήτευσή τους για το γεγονός ότι οι περισσότερες περικοπές προήλθαν από την βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και τη βοήθεια προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, ενώ οι περιφερειακές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 5 δισ. ευρώ για τον επόμενο προϋπολογιστικό κύκλο.

Θέματα όπως το κόστος της ενέργειας, η έρευνα και η καινοτομία, η άμυνα και η ασφάλεια θα έπρεπε να είχαν λάβει μεγαλύτερη προτεραιότητα, υποστήριξαν οι δύο διπλωμάτες, εκφράζοντας τη λύπη τους για το γεγονός ότι πολλά κράτη μέλη εξακολουθούν να εξαρτώνται υπερβολικά από τη χρηματοδότηση της γεωργίας και της συνοχής, ώστε να εξετάσουν το ενδεχόμενο ενός θεμελιώδους ανασχεδιασμού των οικονομικών της Ένωσης.

Πολιτικοί περιορισμοί

Το αποτέλεσμα είναι μια αυξανόμενη ασυμφωνία μεταξύ των προκλήσεων που περιγράφουν οι ηγέτες και των προτεραιοτήτων στις δαπάνες που είναι διατεθειμένοι να υπερασπιστούν. Αυτό ενδέχεται να γίνει ιδιαίτερα εμφανές μεταξύ της συζήτησης για την Κίνα και το εμπόριο σήμερα το βράδυ και της συζήτησης για τον προϋπολογισμό την Παρασκευή το πρωί.

Η τάση αυτή είναι πιθανό να γίνει ακόμη πιο έντονη, διότι, παρά τις απαιτήσεις για έναν πιο φιλόδοξο προϋπολογισμό, οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν σοβαρούς εσωτερικούς πολιτικούς περιορισμούς.

«Πώς μπορούμε να πούμε στους ψηφοφόρους ότι θέλουμε να βάλουμε περισσότερα χρήματα από όσα παίρνουμε;» ρώτησε ένας διπλωμάτης της Δυτικής Ευρώπης, συμπληρώνοντας: «Ποιος μπορεί καν να συντάξει προϋπολογισμό αυτή τη στιγμή;»

Ο διπλωμάτης επισήμανε την αυξανόμενη πίεση από εθνικιστικά και ακροδεξιά κόμματα σε όλη την Ευρώπη, γεγονός που καθιστά πολιτικά επικίνδυνο για τις κυβερνήσεις να υποστηρίξουν υψηλότερες συνεισφορές προς τις Βρυξέλλες.

Η λαϊκιστική δεξιά αισθάνεται «αναζωογονημένη», είπε ο διπλωμάτης. «Ποια καλύτερη δικαιολογία να πούμε στους ψηφοφόρους; “Τα χρήματά σας σας τα παίρνουν και τα δίνουν στις Βρυξέλλες — σε διπλωμάτες που πίνουν σαμπάνια και τρώνε χαβιάρι;”»

Πηγή: ot.gr

Διαβάστε επίσης: Ανταγωνιστικότητα: «Ανέβηκε» δύο σκαλοπάτια και στη 42η θέση η Κύπρος το 2026