Ο Σταύρος Βιολάρης, Partner και Sustainability Services Leader της EY Κύπρου, εξηγεί γιατί η απλοποίηση της CSRD δεν περιορίζει τις ανάγκες τραπεζών και επενδυτών για αξιόπιστα δεδομένα ούτε τους κινδύνους που καλούνται να διαχειριστούν οι επιχειρήσεις.

Συνέντευξη στον Ξένιο Μεσαρίτη

Το αρχικό πλαίσιο της CSRD δημιούργησε για πολλές επιχειρήσεις απαιτήσεις και κόστος δυσανάλογα προς το αναμενόμενο όφελος. Η στροφή προς ένα πιο αναλογικό και λειτουργικό μοντέλο, όμως, δεν καταργεί τις πιέσεις που προκύπτουν από το ενεργειακό κόστος, την κλιματική αλλαγή, το CBAM και τις απαιτήσεις της χρηματοδότησης.

Ο Σταύρος Βιολάρης, Partner και Sustainability Services Leader της EY Κύπρου, εξηγεί ποια δεδομένα πρέπει να συνεχίσουν να παρακολουθούν οι επιχειρήσεις και πώς οι επενδύσεις που έχουν ήδη πραγματοποιήσει σε συστήματα και διαδικασίες μπορούν να μετατραπούν από κόστος συμμόρφωσης σε εργαλείο ανθεκτικότητας, αποδοτικότητας και επιχειρηματικής αξίας.

Ο δραστικός περιορισμός της CSRD αποτελεί αναγκαία διόρθωση ενός υπερβολικά πολύπλοκου πλαισίου ή ουσιαστικό πισωγύρισμα στην εταιρική λογοδοσία; 

Καταρχάς, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι το αρχικό πλαίσιο επέβαλε σημαντικές απαιτήσεις για τη συλλογή αξιόπιστων δεδομένων, την ανάπτυξη κατάλληλων διαδικασιών και εργαλείων και την εξεύρεση εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού. Για πολλές επιχειρήσεις, μάλιστα, το κόστος συμμόρφωσης ήταν δυσανάλογο προς το αναμενόμενο όφελος. Συνεπώς, θεωρώ ότι ο περιορισμός της Οδηγίας για την Υποβολή Εκθέσεων Εταιρικής Βιωσιμότητας (CSRD) αποτελεί αναγκαία διόρθωση, καθώς η Ε.Ε. ορθά επιδιώκει ένα πιο αναλογικό και λειτουργικό πλαίσιο. Στόχος πρέπει να παραμείνει η ουσιαστική πληροφόρηση που ενισχύει τη λογοδοσία και στηρίζει καλύτερες μακροπρόθεσμες επιχειρηματικές αποφάσεις. Παράλληλα, πρέπει να αναφέρουμε ότι η Ε.Ε. δεν εγκαταλείπει τους περιβαλλοντικούς της στόχους. Οι ευρωπαϊκές και ειδικότερα οι κυπριακές επιχειρήσεις αναμένεται να κατευθύνουν χρόνο και πόρους σε ουσιαστικές δράσεις μετάβασης προς πιο πράσινα οικονομικά μοντέλα, καθώς και στην αναλογική αξιολόγηση και βελτίωση των δικών τους δεικτών ESG και εκείνων της εφοδιαστικής τους αλυσίδας.

Σε ποιο βαθμό η πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ άλλαξε την ουσία των επιχειρηματικών αποφάσεων και σε ποιο βαθμό απλώς τη γλώσσα με την οποία οι επιχειρήσεις μιλούν για το ESG;

Το πολιτικό και ρυθμιστικό περιβάλλον στις ΗΠΑ έχει αλλάξει αισθητά. Η πολιτική Τραμπ, με την αποχώρηση από τη Συμφωνία του Παρισιού και τον περιορισμό των απαιτήσεων κλιματικής διαφάνειας, ώθησε πολλές επιχειρήσεις να προβάλλουν λιγότερο τις δεσμεύσεις τους και να αποφεύγουν τον όρο ESG. Η τάση αυτή ενισχύθηκε από τον περιορισμό του πεδίου εφαρμογής των CSRD και CSDDD στην Ευρώπη. Ωστόσο, η αλλαγή στη δημόσια ρητορική δεν αναιρεί τις πιέσεις που εξακολουθούν να επηρεάζουν τις επιχειρηματικές αποφάσεις. Οι κλιματικοί στόχοι της Ε.Ε., ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), η τιμολόγηση του άνθρακα και οι περιβαλλοντικές απαιτήσεις των τραπεζών συνεχίζουν να επηρεάζουν το κόστος ενέργειας και χρηματοδότησης, την ασφάλιση, τη διαχείριση νερού και τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Γι’ αυτό, ακόμη και μεγάλες αμερικανικές εταιρείες διατηρούν τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό τους, καθώς η μετάβαση προς μια πιο πράσινη οικονομία παραμένει καθοριστική.

Εάν μια επιχείρηση δεν έχει πλέον υποχρέωση υποβολής έκθεσης βιωσιμότητας, ποιες πρακτικές και ποια δεδομένα θα πρέπει να συνεχίσει να διατηρεί;

Η μείωση των υποχρεώσεων υποβολής εκθέσεων δεν πρέπει να οδηγήσει σε εφησυχασμό. Ακόμη και χωρίς σχετική υποχρέωση, οι επιχειρήσεις χρειάζεται να διατηρούν σαφείς αρμοδιότητες, στόχους και μηχανισμούς παρακολούθησης, καθώς και αξιόπιστα δεδομένα για την ενέργεια, τις εκπομπές, το νερό, τα απόβλητα, το ανθρώπινο δυναμικό, την υγεία και ασφάλεια και την εφοδιαστική αλυσίδα. Τα στοιχεία αυτά βοηθούν στον έγκαιρο εντοπισμό κινδύνων και ευκαιριών και στη λήψη καλύτερων μακροπρόθεσμων αποφάσεων. Παράλληλα, τεκμηριώνουν την ανθεκτικότητα και τις προοπτικές της επιχείρησης απέναντι σε τράπεζες, επενδυτές, πελάτες και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς. Η Ε.Ε. αλλάζει, η Κύπρος αλλάζει, το επιχειρηματικό περιβάλλον αλλάζει και επομένως η προσαρμογή αποτελεί αναγκαιότητα.

Πόσο σημαντικά παραμένουν τα κριτήρια βιωσιμότητας για την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, την αξιολόγηση πιστωτικού κινδύνου και την προσέλκυση επενδυτών;

Για τις τράπεζες και τους επενδυτές, η βιωσιμότητα δεν είναι απλώς θέμα εταιρικής εικόνας, αλλά βασικός παράγοντας οικονομικού κινδύνου και μακροπρόθεσμης αξίας. Οι περιβαλλοντικοί και κλιματικοί κίνδυνοι ενσωματώνονται πλέον στην πιστωτική αξιολόγηση και στις αποφάσεις χρηματοδότησης, καθώς μπορούν να επηρεάσουν το λειτουργικό κόστος, τις ταμειακές ροές, την αξία των περιουσιακών στοιχείων και την ικανότητα αποπληρωμής. Επιχειρήσεις με αξιόπιστα δεδομένα και σαφές σχέδιο προσαρμογής μπορούν να ενισχύσουν την πιστοληπτική τους εικόνα και να προσελκύσουν ευκολότερα κεφάλαια. Αντίθετα, η ανεπαρκής διαχείριση ενδέχεται να αυξήσει το κόστος χρηματοδότησης ή να περιορίσει τις επενδυτικές ευκαιρίες. Ενδεικτικά, στοιχεία της EY δείχνουν ότι επενδυτικά ταμεία με ισχυρή προσέγγιση σε θέματα ESG μπορούν να επιτύχουν εσωτερικό συντελεστή απόδοσης έως και οκτώ ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερο από τον ανταγωνισμό.

Υπάρχει κίνδυνος η μείωση των υποχρεωτικών αναφορών να οδηγήσει σε λιγότερη διαφάνεια, περισσότερα αποσπασματικά ερωτηματολόγια ή νέα φαινόμενα greenwashing και greenhushing;

Ο κίνδυνος στρεβλών κινήτρων είναι υπαρκτός. Η μείωση των υποχρεωτικών αναφορών δεν περιορίζει τις ανάγκες πληροφόρησης τραπεζών, επενδυτών και εφοδιαστικών αλυσίδων. Αν παρερμηνευθεί, μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερες αποκλίσεις μεταξύ προσεγγίσεων, ασύμβατες μεθοδολογίες και ερωτηματολόγια και αύξηση του διοικητικού φόρτου. Παράλληλα, η απουσία κοινών και συγκρίσιμων στοιχείων ενδέχεται να ενισχύσει τόσο το greenwashing όσο και το greenhushing. Για την αντιμετώπιση αυτών των φαινομένων, οι επιχειρήσεις χρειάζονται αξιόπιστα και μετρήσιμα δεδομένα, σαφείς διαδικασίες, κατάλληλα εργαλεία, εξειδικευμένο προσωπικό και ουσιαστική εποπτεία από τη διοίκηση. Η τεχνολογία μπορεί επίσης να ενισχύσει την ακρίβεια και τη διαφάνεια. Συνεπώς, η απλοποίηση δεν πρέπει να υπονομεύσει την αξιοπιστία της πληροφόρησης.

Ποιες είναι οι ιδιαίτερες προκλήσεις για τις κυπριακές επιχειρήσεις σε σχέση με το κόστος ενέργειας, το CBAM, τη χρηματοδότηση και τους φυσικούς κινδύνους της κλιματικής αλλαγής;

Οι κυπριακές επιχειρήσεις εκτίθενται ταυτόχρονα σε κινδύνους μετάβασης και στις φυσικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Το υψηλό ενεργειακό κόστος, οι φορολογικές και ρυθμιστικές μεταβολές και το CBAM, το οποίο από το 2026 επιβάλλει νέες υποχρεώσεις και κόστος άνθρακα σε ορισμένες εισαγωγές, επηρεάζουν το λειτουργικό κόστος, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και την πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Παράλληλα, η άνοδος της θερμοκρασίας, η ανομβρία και τα εντονότερα καιρικά φαινόμενα απειλούν περιουσιακά στοιχεία και κρίσιμους κλάδους, όπως ο τουρισμός και η γεωργία. Η αποτελεσματική αντιμετώπιση απαιτεί έγκαιρη χαρτογράφηση κινδύνων, αξιόπιστα δεδομένα, ενεργειακές αναβαθμίσεις, κυκλικές πρακτικές, βιώσιμες προμήθειες και σύγχρονα συστήματα παρακολούθησης. Η προληπτική προσαρμογή μπορεί να μειώσει το κόστος και να δημιουργήσει νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες.

Οι επενδύσεις που πραγματοποίησαν ήδη επιχειρήσεις σε συστήματα, δεδομένα και εκθέσεις βιωσιμότητας αποτελούν χαμένο κόστος συμμόρφωσης ή μπορούν να μετατραπούν σε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα;

Οι επενδύσεις αυτές μπορούν να αποτελέσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, εφόσον αξιοποιηθούν πέρα από τη συμμόρφωση. Τα συστήματα και τα δεδομένα που έχουν ήδη αναπτυχθεί μπορούν να αναδείξουν ευκαιρίες βελτίωσης, να περιορίσουν την κατανάλωση ενέργειας και πόρων και να ενισχύσουν τον έλεγχο της εφοδιαστικής αλυσίδας. Μπορούν επίσης να στηρίξουν τον σχεδιασμό προϊόντων και υπηρεσιών που ανταποκρίνονται στις νέες ανάγκες της αγοράς. Το ζητούμενο είναι οι υποδομές αυτές να ενσωματωθούν στις βασικές λειτουργίες και στη στρατηγική της επιχείρησης, αντί να χρησιμοποιούνται μόνο για την παραγωγή αναφορών. Έτσι, ενισχύουν τη διαχείριση κινδύνων, μειώνουν το κόστος, βελτιώνουν την αξιοποίηση των πόρων και παρέχουν ουσιαστικότερη πληροφόρηση σε επενδυτές και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη. Με αυτόν τον τρόπο, η συμμόρφωση μετατρέπεται από δαπάνη σε εργαλείο δημιουργίας επιχειρηματικής αξίας.

Ποιες επενδύσεις και αποφάσεις πρέπει να λάβουν σήμερα τα διοικητικά συμβούλια, ώστε η βιωσιμότητα να ενσωματωθεί στην επιχειρηματική στρατηγική και να μην περιορίζεται στην επικοινωνία;

Τα διοικητικά συμβούλια πρέπει καταρχάς να αναγνωρίσουν ότι η βιωσιμότητα είναι καθοριστική για τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα. Η ενσωμάτωσή της στις επιχειρηματικές αποφάσεις και στον επενδυτικό σχεδιασμό διασφαλίζει ότι δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως άσκηση συμμόρφωσης ή επικοινωνίας. Αυτό προϋποθέτει συστηματική αξιολόγηση κινδύνων και ευκαιριών, επενδύσεις σε αξιόπιστα δεδομένα, τεχνολογία και κατάλληλες δεξιότητες, καθώς και αξιοποίηση διαθέσιμων ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων. Με έγκαιρο και στοχευμένο σχεδιασμό, οι επιλογές αυτές μπορούν να ενισχύσουν την αποδοτικότητα, την ανθεκτικότητα και τη σταθερή ανάπτυξη της επιχείρησης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

ESG: Ανατροπή σχεδίων ή επιστροφή στην ουσία;