Καύσωνες και ξηρασία φέρνουν οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες – Νέα μελέτη προβλέπει απώλειες έως και 54% στα μελλοντικά εισοδήματα, προειδοποιώντας για μια «παγίδα φτώχειας» που πλήττει κυρίως τους οικονομικά ευάλωτους

Η κλιματική αλλαγή, με την άνοδο της θερμοκρασίας, τους καύσωνες και την εντεινόμενη ξηρασία, απειλεί να επιδεινώσει σημαντικά την εισοδηματική ανισότητα και τη φτώχεια στην Κύπρο, πλήττοντας ιδιαίτερα τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος.

Νέα μελέτη, που υπογράφουν οι Jessie Ruth Schleypen (International Security and Development Center, Germany) και Θεόδωρος Ζαχαριάδης (Καθηγητής στο Ινστιτούτο Κύπρου), προειδοποιεί για τις σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες των ακραίων κλιματικών φαινομένων, καταδεικνύοντας ότι οι καύσωνες και οι περίοδοι ξηρασίας έχουν ήδη προκαλέσει σημαντικές απώλειες στα εισοδήματα των νοικοκυριών στην Κύπρο, με τις επιπτώσεις να αναμένεται να ενταθούν στις επόμενες δεκαετίες.

Κίνδυνος φτώχειας για ένα στα δύο νοικοκυριά

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εκτίμηση ότι η κλιματική αλλαγή θα μπορούσε να οδηγήσει σχεδόν ένα στα δύο νοικοκυριά στην Κύπρο σε κίνδυνο φτώχειας τις επόμενες δεκαετίες.

Συγκεκριμένα, η μελέτη αναφέρει ότι, με βάση τις τρέχουσες κλιματικές πολιτικές, που οδηγούν σε άνοδο της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη κατά 2,7°C, τα κυπριακά νοικοκυριά που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας ενδέχεται να αυξηθούν τις επόμενες δεκαετίες από 14,9% σήμερα σε 49%, δηλαδή σχεδόν στα μισά νοικοκυριά.

Έως 54% οι απώλειες εισοδήματος λόγω των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής

Σημαντικές αναμένεται να είναι και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στα εισοδήματα των νοικοκυριών.

Σύμφωνα με ένα από τα βασικά ευρήματα της μελέτης, οι απώλειες εισοδήματος στην Κύπρο ενδέχεται να φτάσουν έως και το 54% των μελλοντικών εισοδηματικών επιπέδων, ποσοστό διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

«Αυτό σημαίνει ότι το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης εισοδήματος του κυπριακού πληθυσμού που αναμένεται τις επόμενες δεκαετίες κινδυνεύει να χαθεί λόγω των επιπλέον φαινομένων καύσωνα και ξηρασίας», αναφέρεται χαρακτηριστικά στη μελέτη.

Έχασαν ήδη το 9% του εισοδήματός τους τα φτωχότερα νοικοκυριά

Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στα εισοδήματα είναι ήδη αισθητές και «κτυπούν» κυρίως τα οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά.

Σύμφωνα με τη μελέτη, την τελευταία εικοσαετία, τα φτωχότερα νοικοκυριά στην Ευρώπη κατέγραψαν απώλειες εισοδήματος λόγω καυσώνων και ξηρασίας κατά 2,7% μεγαλύτερες σε σύγκριση με τα πλουσιότερα.

Στην Κύπρο, οι απώλειες εισοδήματος είναι υψηλότερες και κατά την περίοδο 2004-2022 είναι υψηλότερες.

Συγκεκριμένα, εκτιμάται ότι ανήλθαν στο 5% για το σύνολο του πληθυσμού και στο 9% για τα φτωχότερα νοικοκυριά.

Τα αποτελέσματα της μελέτης υπογραμμίζουν την σημασία της προστασίας του κυπριακού πληθυσμού από τις αρνητικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, μέσω της παροχής οικονομικής και τεχνικής υποστήριξης για τη διασφάλιση κτιρίων και γειτονιών ανθεκτικών στις κλιματικές αλλαγές, ειδικά για τους πιο ευάλωτους πολίτες.

Γιατί η κλιματική αλλαγή είναι «παγίδα φτώχειας» για τους πιο ευάλωτους;

Η μελέτη εξηγεί τους λόγους για τους οποίους η κλιματική αλλαγή πλήττει δυσανάλογα τα οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά, επισημαίνοντας ότι οι πολίτες με χαμηλότερα εισοδήματα είναι περισσότερο ευάλωτοι στις οικονομικές συνέπειες των ακραίων καιρικών φαινομένων.

«Τα φτωχά νοικοκυριά διαθέτουν περιορισμένους οικονομικούς πόρους και επιβαρύνονται δυσανάλογα για την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και πόρους που απαιτούνται για την αντιμετώπιση της κατάστασης και την ανάκαμψη. Ως εκ τούτου, έχουν μειωμένη ικανότητα προσαρμογής σε οικονομικά πλήγματα (όπως ξαφνικές μειώσεις εισοδήματος) σε σύγκριση με τα πλουσιότερα νοικοκυριά», επισημαίνεται.

Παράλληλα, τονίζεται ότι κάθε νέο οικονομικό πλήγμα περιορίζει ακόμη περισσότερο τους διαθέσιμους πόρους και τις επιλογές των φτωχότερων νοικοκυριών, μειώνοντας τη δυνατότητά τους να προστατευθούν από μελλοντικές επιπτώσεις.

Κατά συνέπεια, οι βραχυπρόθεσμες οικονομικές συνέπειες μπορούν να μετατραπούν σε μακροχρόνια προβλήματα, εγκλωβίζοντας τα νοικοκυριά αυτά σε μια «παγίδα φτώχειας».

Ιδιαίτερα, ως απότοκο των συνεπειών, αναμένεται αύξηση των δαπανών για τρόφιμα, ηλεκτρική ενέργεια και υπηρεσίες υγείας.

Οι εν λόγω κατηγορίες δαπανών, όπως σημειώνει η μελέτη, έχουν «αντιπροοδευτικό» χαρακτήρα (regressive), υπό την έννοια ότι τα φτωχότερα νοικοκυριά διαθέτουν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για την κάλυψη αυτών των αναγκών.

Την ίδια στιγμή, αναμένονται αρνητικές επιπτώσεις στην παραγωγικότητα της εργασίας, καθώς και πιθανή σταδιακή απώλεια της αξίας της περιουσίας των νοικοκυριών.

Η Κύπρος στις χώρες με τις σημαντικότερες συνέπειες

Η μελέτη υπογραμμίζει ότι η Κύπρος αναμένεται να συγκαταλέγεται μεταξύ των χωρών που θα υποστούν τις σοβαρότερες αρνητικές επιπτώσεις από την κλιματική αλλαγή

Οι ευρωπαϊκές περιφέρειες δεν παρουσιάζουν την ίδια συχνότητα εμφάνισης καυσώνων και ξηρασιών. Η μελέτη αναφέρει ότι με βάση ιστορικά κλιματικά δεδομένα, η συχνότητα των καυσώνων, των ξηρασιών και των ακραίων κλιματικών φαινομένων, διαφέρει από χώρα σε χώρα.

Ειδικότερα, οι χώρες της νότιας Ευρώπης, ανάμεσά τους και η Κύπρος, πλήττονται συχνότερα από τους καύσωνες, τη ξηρασία και τα ακραία φαινόμενα.

Η ανάγκη εφαρμογής πολιτικών για το κλίμα

Η μελέτη αναδεικνύει την σημασία της υιοθέτησης πολιτικών για μετριασμών των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής.

«Αφενός, οι δημόσιες πολιτικές οφείλουν να βοηθήσουν τα ευάλωτα νοικοκυριά να προσαρμοστούν στην αναπόφευκτη κλιματική αλλαγή που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Αφετέρου, οι αρχές πρέπει να συνεχίσουν να προωθούν μέτρα που μειώνουν τις εκπομπές και περιορίζουν την εξάρτηση της Κύπρου από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, καθώς η εξάρτηση αυτή πλήττει δυσανάλογα τα νοικοκυριά με χαμηλό εισόδημα σε σύγκριση με το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο», υπογραμμίζει η μελέτη.

Προσθέτει ότι, ένα κρίσιμο στοιχείο τέτοιων πολιτικών είναι η διασφάλιση κτιρίων και γειτονιών που είναι ανθεκτικά στην κλιματική αλλαγή, ειδικά για τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά, καθώς πρόκειται για ένα μέτρο που συμβάλλει τόσο στον μετριασμό όσο και στην προσαρμογή.

«Οι πολιτικές για το κλίμα οδηγούν σε μια πιο ανθεκτική και δίκαιη κοινωνία, αποτελώντας μια ορθή επιλογή οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής για την Κύπρο», καταλήγει η μελέτη.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, τα ευρήματα της μελέτης έρχονται να επιβεβαιώσουν τα αποτελέσματα μιας άλλης πρόσφατης πανευρωπαϊκής μελέτης, η οποία εκπονήθηκε για την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα τόνισε πρόσφατα ότι τα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα θα πληγούν ιδιαίτερα από τους κινδύνους που σχετίζονται με το κλίμα.