Η Χριστίνα Αντωνίου Πιερίδη εξηγεί γιατί οι τράπεζες συνεχίζουν, παρά τις αλλαγές στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, να ζητούν δεδομένα για την έκθεση των επιχειρήσεων σε ενεργειακούς και φυσικούς κινδύνους.

Συνέντευξη στη Βάσια Καττή

Η λειψυδρία, οι παρατεταμένοι καύσωνες, οι πυρκαγιές και το αυξανόμενο ενεργειακό κόστος δεν αποτελούν πλέον μόνο περιβαλλοντικές προκλήσεις. Με τον τρόπο που εξελίσσεται το ευρωπαϊκό εποπτικό πλαίσιο, μετατρέπονται ολοένα και περισσότερο σε παράγοντες που επηρεάζουν τη χρηματοδότηση, την αξιολόγηση κινδύνου και τη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος.

«Το ζητούμενο για μια επιχείρηση δεν είναι απλώς να αποδεικνύει ότι είναι “πράσινη”·θα χρειάζεται να αποδεικνύει ότι είναι οικονομικά ανθεκτική απέναντι στην ενεργειακή, κλιματική και τεχνολογική μετάβαση», σημειώνει η Χριστίνα Αντωνίου Πιερίδη, Ανώτερος Σύμβουλος Πολιτικής στο Τμήμα Νομικών & Πολιτικής του Συνδέσμου Τραπεζών Κύπρου.

Σε συνέντευξή της στο Economy Today εξηγεί γιατί, παρά τις αλλαγές που έχουν γίνει στο πλαίσιο αναφοράς, οι τράπεζες εξακολουθούν να χρειάζονται στοιχεία βιωσιμότητας από τις επιχειρήσεις, πώς οι κλιματικοί κίνδυνοι ενσωματώνονται πλέον στη διαχείριση κινδύνων και γιατί η ικανότητα μιας επιχείρησης να αντεπεξέρχεται στις νέες συνθήκες αποκτά ολοένα μεγαλύτερη βαρύτητα στην πρόσβαση σε χρηματοδότηση.

Οι κίνδυνοι παραμένουν

Οι αλλαγές στο ευρωπαϊκό πλαίσιο έχουν δημιουργήσει την εντύπωση ότι το ESG χάνει μέρος της δυναμικής του. Από την πλευρά των τραπεζών, αλλάζει ουσιαστικά κάτι στον τρόπο με τον οποίο αξιολογούνται οι περιβαλλοντικοί και κλιματικοί κίνδυνοι ή αλλάζει κυρίως το πλαίσιο αναφοράς;

Το Ευρωπαϊκό πλαίσιο πράγματι στοχεύει στη μείωση του διοικητικού φόρτου του ESG reporting για τις επιχειρήσεις, εισάγοντας μεγαλύτερη αναλογικότητα και απλούστευση μέσω του Omnibus. 

Όσον αφορά τις εποπτικές απαιτήσεις για τις τράπεζες, σημειώνεται ότι οι περιβαλλοντικοί και κλιματικοί κίνδυνοι εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται ως χρηματοοικονομικοί κίνδυνοι -δηλαδή ως παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν την πιθανότητα αθέτησης ενός δανείου, την αξία των εξασφαλίσεων που έχει δώσει ο δανειστής, τις ταμειακές ροές μιας επιχείρησης ή τελικά την κεφαλαιακή επάρκεια μιας τράπεζας. Μάλιστα, η κατεύθυνση της εποπτείας είναι προς μεγαλύτερη ενσωμάτωση των κλιματικών κινδύνων στα stress tests και στη διαχείριση κινδύνων. Από το 2027 θα εφαρμοστούν και οι νέες κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών για περιβαλλοντική ανάλυση σεναρίων. Ως εκ τούτου, εξακολουθεί να απαιτείται από τις τράπεζες να λαμβάνουν στοιχεία από πελάτες τους, καθώς και από εξειδικευμένες βάσεις δεδομένων, ώστε να εντοπίζουν, να μετρούν, να διαχειρίζονται και να παρακολουθούν τους ESG κινδύνους, συμπεριλαμβανομένων των κινδύνων μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών.

Η ανθεκτικότητα ως κριτήριο

Σήμερα μια επιχείρηση που καταναλώνει πολλή ενέργεια ή είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη σε κινδύνους όπως η λειψυδρία και τα ακραία καιρικά φαινόμενα αντιμετωπίζει διαφορετικά δεδομένα όταν αναζητά χρηματοδότηση;

Το κρίσιμο ερώτημα που καλείται να εξετάσει μια τράπεζα κατά την υποβολή ενός αιτήματος για χρηματοδότηση είναι ο βαθμός στον οποίο ένας περιβαλλοντικός ή κλιματικός παράγοντας μεταφράζεται σε πιστωτικό, λειτουργικό ή ασφαλιστικό κίνδυνο για τη συγκεκριμένη επιχείρηση.

Για παράδειγμα, μια επιχείρηση με πολύ υψηλή ενεργειακή κατανάλωση μπορεί να είναι περισσότερο ευάλωτη σε μια απότομη αύξηση των τιμών ενέργειας ή σε πολιτικές και τεχνολογικές αλλαγές που αυξάνουν το κόστος μετάβασης. Αντίστοιχα, μια επιχείρηση που εξαρτάται από μεγάλες ποσότητες νερού μπορεί να αντιμετωπίσει αυξημένο λειτουργικό κόστος ή περιορισμούς παραγωγής σε περιόδους λειψυδρίας.

Αυτά είναι στοιχεία που εντάσσονται στην αξιολόγηση της ανθεκτικότητας και της μελλοντικής ικανότητας αποπληρωμής του δανειολήπτη. Η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών ζητά από τις τράπεζες να εφαρμόζουν διαδικασίες για τον εντοπισμό και την παρακολούθηση τέτοιων κινδύνων, ενώ τα νέα πλαίσια stress testing εξετάζουν ρητά τόσο τους κινδύνους μετάβασης όσο και τους φυσικούς κινδύνους.

Άρα, το ζητούμενο για μια επιχείρηση, τόσο για τους μετόχους όσο και για τους δανειστές, δεν είναι απλώς να αποδεικνύει ότι είναι «πράσινη» θα χρειάζεται να αποδεικνύει ότι είναι οικονομικά ανθεκτική απέναντι στην ενεργειακή, κλιματική και τεχνολογική μετάβαση.

Τα αιτήματα για στοιχεία παραμένουν

Πολλές επιχειρήσεις εκφράζουν την ανησυχία ότι, ακόμη και αν μειώνονται οι υποχρεώσεις της CSRD, θα συνεχίσουν να δέχονται αιτήματα για στοιχεία βιωσιμότητας από τράπεζες, πελάτες και συνεργάτες. Πώς διαμορφώνεται σήμερα αυτή η πραγματικότητα;

Το Omnibus και η μείωση των υποχρεωτικών αναφορών του CSRD δεν σημαίνει ότι μειώνεται η έκθεση των επιχειρήσεων σε κινδύνους βιωσιμότητας.

Μια μικρότερη επιχείρηση μπορεί να μην έχει πλέον την ίδια υποχρέωση να δημοσιεύει μια πλήρη έκθεση βιωσιμότητας. Μπορεί όμως να είναι προμηθευτής μιας μεγάλης επιχείρησης, πελάτης μιας τράπεζας ή μέρος μιας εφοδιαστικής αλυσίδας. Ως αποτέλεσμα, θα συνεχίσει να δέχεται αιτήματα για συγκεκριμένα δεδομένα. Από την πλευρά τους οι τράπεζες εξακολουθούν να χρειάζονται πληροφορίες για στοιχεία βιωσιμότητας, για σκοπούς της δικής τους διαχείρισης κινδύνων και για τις εποπτικές τους υποχρεώσεις.

Όταν οι κλιματικοί κίνδυνοι γίνονται οικονομικοί κίνδυνοι

Η κλιματική αλλαγή συχνά αντιμετωπίζεται ως ένας κίνδυνος του μέλλοντος. Από την πλευρά του τραπεζικού συστήματος, βλέπετε ήδη εξελίξεις που επηρεάζουν την κυπριακή οικονομία και συγκεκριμένους κλάδους όπως ο τουρισμός, τα ακίνητα και η γεωργία;

Η συχνότητα και σφοδρότητα των άλλοτε ακραίων φυσικών φαινομένων, τόσο στην Κύπρο όσο και στο εξωτερικό, δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή ήδη δημιουργεί κινδύνους οι οποίοι μπορούν να μεταδοθούν στην πραγματική οικονομία και κατ’ επέκταση, στη χρηματοοικονομική σταθερότητα. 

Η Κύπρος έχει ιδιαίτερα υψηλή έκθεση σε φυσικούς κινδύνους, όπως η παρατεταμένη ξηρασία, η λειψυδρία, οι υψηλές θερμοκρασίες, οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας. Σημειώνεται ότι οι κλιματικές προβολές για την Κύπρο (και την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου), καταδεικνύουν περαιτέρω άνοδο της θερμοκρασίας, μεγαλύτερη συχνότητα περιόδων καύσωνα και αυξημένη πιθανότητα ξηρότερων συνθηκών. Σύμφωνα με την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου, οι εξελίξεις αυτές, δεδομένης της υψηλής εξάρτησης κρίσιμων τομέων της Οικονομίας από την επάρκεια νερού και τη σταθερότητα των κλιματικών συνθηκών, αυξάνουν τους κινδύνους για την οικονομία και μπορούν να επηρεάσουν την ποιότητα των στοιχείων ενεργητικού του χρηματοπιστωτικού συστήματος ειδικά μέσω της γεωργίας και του τουρισμού.

Στη γεωργία, η λειψυδρία και η μεταβολή των θερμοκρασιών επηρεάζουν άμεσα τις αποδόσεις και συνεπώς τις ταμειακές ροές των παραγωγών με δυνητικές επιπτώσεις στην ικανότητα εξυπηρέτησης των υποχρεώσεών τους.

Στον τουρισμό, η αυξημένη θερμική καταπόνηση, η λειψυδρία και τα ακραία καιρικά φαινόμενα μπορούν να αυξήσουν το κόστος λειτουργίας και να επηρεάσουν την ελκυστικότητα του τουριστικού προϊόντος, τη λειτουργία ξενοδοχειακών μονάδων και την αξία σχετικών περιουσιακών στοιχείων.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (European Environment Agency - EEA) υπολογίζει τις οικονομικές ζημιές στην Κύπρο από την κλιματική αλλαγή σε €441 εκ για την περίοδο 1980 – 2023, ενώ η άνοδος της στάθμης νερού υπολογίζεται ότι θα δημιουργήσει ζημιές μέχρι 0,4% του ΑΕΠ ως το 2050.

Αυτό καταδεικνύει πως η κλιματική αλλαγή ήδη επηρεάζει την ευρύτερη οικονομία, τη χρηματοοικονομική σταθερότητα, καθώς και την ποιότητα των χορηγήσεων προς επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε κλιματικά ευαίσθητους τομείς.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

ESG: Το reporting ήταν πάντα το μέσο και όχι ο σκοπός